Jak BCAA działa na nasz organizm w stanie choroby?

Działanie aminokwasów rozgałęzionych zostało potwierdzone naukowo. Wbrew pozorom, ich rola nie kończy się wyłącznie na byciu składnikiem odżywek do suplementacji sportowców. BCAA są również istotnym czynnikiem w leczeniu niektórych chorób. Czym są aminokwasy BCAA i jak działają na organizm człowieka – również w stanie choroby?

BCAA – definicja

BCAA (Branched Chain Amino Acids) to grupa trzech aminokwasów rozgałęzionych, których ludzki organizm nie jest w stanie sam wytworzyć, a które są niezbędne do jego prawidłowego funkcjonowania. Do BCAA zalicza się leucynę, walinę i izoleucynę. Pierwszy aminokwas bierze udział w procesach metabolicznych i zwiększa wchłanianie przez organizm pozostałych aminokwasów. Drugi – odpowiedzialny jest za utrzymywanie równowagi azotowej i jego przemiany metaboliczne, a także za stymulowanie syntezy białek i branie udziału w biosyntezie cukrów. Trzeci z kolei – za wytwarzanie hemoglobiny i regulowanie poziomu cukru we krwi. Aminokwasy rozgałęzione stanowią 35 proc. wszystkich niezbędnych do prawidłowego funkcjonowania mięśni aminokwasów. Organizm człowieka przyswaja je o wiele szybciej niż pojedyncze aminokwasy, przez co aż 14 g z 20 g aminokwasów przedostających się do krwioobiegu, to właśnie BCAA.

BCAA – działanie

Aminokwasy BCAA są w stanie wspomóc budowanie mięśni i zwiększanie siły swojego organizmu. Pomagają również spalać tkankę tłuszczową, przyspieszają regenerację (nie tylko tę potreningową), a także – szczególnie w połączeniu z właściwym odżywianiem i treningiem – pozytywnie wpływają na stan zdrowia. Dodatkowo, stwierdzono (podczas badań przeprowadzonych na zwierzętach, których czas życia po suplementacji BCAA wydłużył się o 12 proc., a witalność, wytrzymałość oraz kondycja ruchowa znacznie się polepszyły), że aminokwasy rozgałęzione są w stanie poprawić długość życia oraz jego jakość – przede wszystkim dlatego, że usprawniają funkcje mózgu i przyspieszają czas reakcji. Wszystko to sprawia, że BCAA cieszą się popularnością nie tylko wśród osób profesjonalnie lub amatorsko uprawiających sport, ale również w leczeniu klinicznym. Ich działanie polega bowiem na pobudzaniu syntezy białek, przy jednoczesnym wydzielaniu hormonów anabolicznych (np. hormonu wzrostu). Należy przyjmować je w posiłkach, ponieważ ludzki organizm nie jest w stanie sam doprowadzić do procesu ich syntezy. Wśród najważniejszych efektów działania aminokwasów rozgałęzionych, warto wspomnieć również o tym, że:

  • suplementacja BCAA pozytywnie wpływa na obniżenie poziomu amoniaku w organizmie, ogranicza redukcję białek oraz redukcję tkanki mięśniowej (katabolizm), a także przyspiesza budowę tkanki mięśniowej (anabolizm), dlatego aminokwasy rozgałęzione powinny być przyjmowane w wyższych dawkach przez osoby regularnie uprawiające sport,
  • odpowiednia podaż BCAA w organizmie wykazuje właściwości neuromodulacyjne, a więc stymuluje nerwy, a także hamuje odczuwanie bólu,
  • wysokie stężenie BCAA w organizmie sprawia, że człowiekowi o wiele później zaczyna doskwierać znużenie i zmęczenie, ponieważ aminokwasy rozgałęzione tłumią wydzielanie serotoniny,
  • suplementowanie BCAA pozwala utrzymać odpowiednią kondycję mięśni pomimo upływającego czasu – jest więc polecana również osobom starszym,
  • BCAA spożywane podczas treningu oraz w sytuacjach stresujących, pozwla obniżyć poziom kortyzolu – winnego za wiele chorób, zaniku mięśni i przetrenowań,
  • aminokwasy BCAA, uwalniane przez mięśnie szkieletowe, biorą udział w tworzeniu L-alaniny, przekształcanej w wątrobie w glukozę, podczas glukoneogenezy i dostarczającej organizmowi energii, zwłaszcza podczas wysiłku fizycznego
  • aminokwasy rozgałęzione mają działanie antykataboliczne, a więc związane z utratą tkanki mięśniowej podczas chorób, oparzeń, stanów pooperacyjnych, głodówek itp.,
  • aminokwasy BCAA mają swój udział w leczeniu i profilaktyce chorób takich, jak chociażby: fenyloketonuria, dyskineza późna, zaburzenie afektywne dwubiegunowe, stwardnienie zanikowe boczne, choroba syropu klonowego czy choroby wątroby.

BCAA a wątroba

Zdecydowana większość aminokwasów metabolizowanych znajduje się w wątrobie. Jedynie metabolizm BCAA – dzięki istnieniu enzymów wytwarzanych przez mitochondria mięśniowe (kalpainy) –  zachodzi bezpośrednio w mięśniach, przez co to właśnie aminokwasy rozgałęzione wykorzystywane są do leczenia chorób wątroby – w szczególności encefalopatii wątrobowej, raka wątroby i marskości wątroby. Zostało udowodnione naukowo, że podczas marskości wątroby, suplementacja BCAA wpływa korzystanie na utrzymanie bilansu azotu, dzięki czemu nie dochodzi do encefalopatii wątrobowej. Ponadto, leucyna aktywuje syntezę cytokiny – czynnika wzrostu hepatocytów, biorącego udział w szybszej regeneracji wątroby. Jeśli zaś chodzi o raka wątroby, to postępowanie choroby może zostać powstrzymane, dzięki zneutralizowaniu przez BCAA procesów biochemicznych Pl3K/Akt i NF-kB, nazywanych szklakami sygnałowymi, poprzez regularne hamowanie kinazy mTOR – czyli enzymu umożliwiającego przybieranie na sile i masie mięśniowej – w kierunku kinazy Akt, będącej kluczowym regulatorem metabolizmu i progresji nowotworów. Zatem, odpowiedź na pytanie często zadawane – zwłaszcza przez osoby czynnie uprawiające sport – o to, czy BCAA szkodzi na wątrobę, jest jasna – aminokwasy rozgałęzione nie tylko nie szkodzą wątrobie, ale wręcz mają na nią zbawienny wpływ. Co ciekawe, ta kwestia jest niezmienna nawet, jeśli przesadzimy z suplementacją BCAA. I choć żadne z dotychczas przeprowadzonych badań nie wskazało na to, jakoby dwu- albo trzykrotnie przekroczone ilości aminokwasów rozgałęzionych spowodowały jakiekolwiek skutki uboczne, to zdrowy rozsądek podpowiada, by nie przesadzać z ich nadmiernym przyjmowaniem. Dawkowanie suplementów zawierających w swoim składzie BCAA powinno odbywać się w oparciu o konsultację z profesjonalistą – trenerem, dietetykiem lub lekarzem. Podczas ustalania, należy wziąć pod uwagę nie tylko stosowaną dietę, treningi, masę i skład ciała, ale również inne zażywane suplementy, które w swoim składzie mogą mieć już aminokwasy rozgałęzione.

Znaczenie suplementacji BCAA w leczeniu chorób wątroby

Podczas występowania chorób wątroby, we krwi chorego, zauważa się zmniejszony poziom aminokwasów rozgałęzionych i jednocześnie, zwiększony poziom aminokwasów aromatycznych. Ten zmieniony metabolizm aminokwasów powoduje, iż zbyt dużo aminokwasów aromatycznych dostaje się do mózgu, zwiększając przy tym produkcję neurotransmiterów i amin biogennych, powodując choroby wątroby oraz niebezpieczne powikłania. Jeśli dodatkowo wystąpi w takim przypadku niedożywienie – spowodowane przede wszystkim mniejszym spożyciem, przy jednoczesnym, większym zapotrzebowaniu, zmienionym utlenianiu substratów i metabolizmie aminokwasów oraz białek – najpewniej zwiększy się ilość i częstotliwość występowania komplikacji w chorobach wątroby. Dlatego tak ważne jest, by wówczas pacjent został poddany terapii dietetycznej. Wielokrotnie udowodniono, że wzbogacenie diety chorego suplementacją BCAA, korzystnie wpływa na leczenie marskości wątroby, encefalopatii wątrobowej czy raka wątroby. W pierwszym przypadku, aminokwasy rozgałęzione są w stanie częściowo zahamować proces niszczenia hepatocytów i zwiększyć tempo odbudowy wątroby. W drugim – BCAA stanowią źródło energii ograniczającej katabolizm białek i zmniejszają natężenie metabolizmu amoniaku w mięśniach szkieletowych, hamując dostawanie się do organizmu toksycznych amin. Natomiast w trzecim – zmniejszyć możliwość wystąpienia pierwotnego raka wątroby oraz powstrzymać jego rozwój. W aptekach dostępna jest dieta doustna Fresubin® Hepa, której kompozycja oparta jest o zwiększony udział w składzie aminokwasów BCAA,, dzięki czemu skutecznie pomaga w walce z chorobami wątroby.