Agnozja, prozopagnozja, nierozpoznawanie twarzy – na czym polegają te zaburzenia?

Agnozja to wynikające z uszkodzenia okolic kory mózgowej zaburzenie polegające na nierozpoznawaniu znanych bodźców. Zjawisko to najczęściej dotyczy wzroku, jednak występuje też agnozja słuchowa czy dotykowa. Nierozpoznawanie twarzy jest jednym z najbardziej specyficznych rodzajów agnozji wzrokowej.

Czym jest agnozja?

Agnozja to termin wywodzący się z języka greckiego i oznaczający „nieświadomość” czy „nieznajomość”. Określenie to dotyczy sytuacji, w której tracimy zdolność do rozpoznawania znanych nam bodźców. Nie jest to jednak wynikiem problemów z funkcjonowaniem narządów zmysłów, zaburzeń poznawczych bądź zaburzeń mowy – przyczyną agnozji są uszkodzenia okolic kory mózgowej. Oznacza to, że osoba cierpiąca na agnozję prawidłowo odbiera bodziec, jednak nie jest w stanie dalej przetworzyć odebranych danych.

Początek agnozji często jest nagły. U podłoża uszkodzeń leżeć może wiele czynników m.in.:

  • urazy głowy,
  • niedotlenienie mózgu,
  • choroby nowotworowe atakujące ośrodkowy układ nerwowy,
  • udar mózgu,
  • zatrucie,
  • choroby neurodegeneracyjne,
  • zapalenie mózgu.

Rodzaje agnozji

Istnieje wiele rodzajów agnozji. Najczęściej grupuje się je według modalności zmysłowej, której dotyczy zaburzenie. W ten sposób możemy wyróżnić:

  • agnozję wzrokową,
  • agnozję dotykowo-czuciową,
  • agnozję słuchową.

Drugą metodę klasyfikacji stanowi zwrócenie uwagi na rodzaj bodźca, którego osoba z agnozją nie rozpoznaje. Mogą być to np. określone rodzaje przedmiotów lub twarze. Agnozje możemy dzielić także ze względu na występujące zaburzenia apercepcyjne i asocjacyjne, czy też na typ funkcji psychicznej, której dotyczą.

Do najczęściej występujących należy agnozja wzrokowa. W dużym uproszczeniu można stwierdzić, że cierpiąca na nią osoba nie rozumie tego, co widzi. Chociaż w prawidłowy sposób spostrzega przedmioty, zjawiska czy osoby, ze względu na uszkodzenia kory mózgowej nie może ich przetworzyć, wydaję się jej one nieznane. Zwykle sytuacja taka spowodowana jest obustronnym uszkodzeniem w obrębie płatów skroniowych. Co ciekawe, przy pomocy innych modalności zmysłowych te same przedmioty, zjawiska czy osoby mogą zostać rozpoznane – np. poprzez dotyk.

Istnieje wiele rodzajów agnozji wzrokowej m.in.:

  • aleksja: problem z rozpoznawaniem liter,
  • agnozja przestrzenna: niemożność rozpoznania swojego otoczenia,
  • autotopagnozja: trudności z rozpoznawaniem własnych części ciała np. agnozja palców.

Ślepota twarzy – co to takiego?

Jednym z najciekawszych przykładów agnozji wzrokowej jest prozopagnozja, nazywana też ślepotą twarzy. Zaburzenie to polega, jak sama nazwa wskazuje, na nierozpoznawaniu twarzy. W zależności od stopnia nasilenia problemu chory może nie rozpoznawać twarzy znajomych, ale także najbliższych osób, a w skrajnych przypadkach nawet własnego odbicia w lustrze.

Prozopagnozja w silnej postaci dotyka mniej więcej 2% populacji. Co ciekawe, aż ok. 10% osób boryka się z łagodniejszą odmianą prozopagnozji i ma problemy z rozpoznawaniem dalszych znajomych. Zaburzenie to może być wrodzone.

Ślepocie twarzy mogą towarzyszyć zaburzenia związane z nierozpoznawaniem miejsc, trasy prowadzącej do domu, gatunków zwierząt i roślin.

Jak diagnozuje się agnozję?

Ponieważ agnozja może być spowodowana wystąpieniem poważnych schorzeń neurologicznych, postawienie diagnozy jest szczególnie istotne. Podstawę stanowi szczegółowy wywiad z pacjentem, a często także z osobami z jego otoczenia.

Lekarz może przeprowadzić badanie neurologiczne oraz diagnostykę obrazową w postaci tomografii komputerowej bądź rezonansu magnetycznego. Pozwoli to ustalić, jaka choroba odpowiada za pojawienie się agnozji.

Istnieją metody pozwalające badać poszczególne rodzaje agnozji (np. test prozopagnozji) – dzięki nim możemy dowiedzieć się, czy problem faktycznie nas dotyczy. W przypadku pozytywnego wyniku należy poszukać pierwotnej przyczyny zaburzenia.

Na czym polega terapia agnozji wzrokowej, słuchowej lub dotykowej?

Terapia agnozji wzrokowej, słuchowej czy dotykowej uzależniona jest od przyczyny zaburzenia. Ponieważ uszkodzenia wynikać mogą z różnego rodzaju chorób czy urazów, konieczne jest dostosowanie leczenia do pierwotnego czynnika. Stosuje się m.in. leczenie farmakologiczne, rehabilitację czy leczenie operacyjne (np. w przypadku guzów mózgu).

Nie zawsze usunięcie pierwotnej przyczyny skutkuje całkowitym pokonaniem agnozji. Przy tzw. agnozji długotrwałej ważne są ćwiczenia logopedyczne czy terapia wzroku, które mogą stopniowo poprawiać funkcjonowanie chorego. Tak jak przy innych schorzeniach o charakterze neurologicznym, ważnym elementem powrotu do zdrowia jest odpowiednia dieta, wysokoenergetyczna, bogata w białko i witaminy oraz minerały. W rekonwalescencji pomogą gotowe do spożycia odżywki medyczne, wspierające pracę mózgu i działanie funkcji poznawczych (sprawdź, dlaczego warto sięgnąć po odżywki medyczne).

W niektórych przypadkach nie ma możliwości wyleczenia agnozji – dzieje się tak często np. przy nierozpoznawaniu twarzy. Eksperci proponują wtedy osobom chorym naukę specjalnych technik kompensacyjnych, pozwalających identyfikować ludzi w inny sposób.

Agnozja to zaburzenie, które potrafi mocno skomplikować życie i stać się powodem wystąpienia poważnego stresu. Ze względu na związek z niebezpiecznymi chorobami neurologicznymi zawsze wymaga pilnej diagnozy – leczenie uzależnione jest od pierwotnej przyczyny problemu.