Anoreksja, czyli inaczej jadłowstręt psychiczny to zaburzenie, nad którym osoba chora szybko traci kontrolę. Stąd częste obsesyjne odchudzanie u osób skrajnie szczupłych. Objawy anoreksji są początkowo niegroźne, natomiast jej leczenie jest bardzo trudne. Dlatego warto wiedzieć, na co zwracać uwagę i co powinno niepokoić.
Anoreksja, znana również jako jadłowstręt psychiczny (anorexia nervosa), to poważne zaburzenie odżywiania o głębokim podłożu psychicznym. Charakteryzuje się świadomym i uporczywym dążeniem do ograniczenia przyjmowania pokarmu, co prowadzi do znacznego spadku masy ciała poniżej wartości minimalnej dla wieku, płci i stanu zdrowia.
Choroba najczęściej pojawia się w okresie dojrzewania, stąd często błędnie nazywana jest chorobą nastolatek. Tymczasem zachorować na nią może każdy, niezależnie od wieku czy płci. Statystyki wskazują jednak na częstsze jej występowanie u ludzi młodych oraz osób, które z racji wykonywanego zawodu (np. modelki, tancerze, sportowcy) odczuwają silną presję utrzymania szczupłej sylwetki. Młodzi ludzie w okresie dojrzewania bywają szczególnie wrażliwi na punkcie swojego wyglądu, nierzadko borykając się z nieuzasadnionymi kompleksami. Prowadzi to do obsesyjnego dążenia do utraty wagi, nawet w przypadku anoreksji, gdy dana osoba waży już znacznie mniej, niż powinna.
Charakterystyczne dla osób cierpiących na anoreksję jest nie tylko skrajne ograniczanie jedzenia i lęk przed przytyciem, ale również dążenie do perfekcjonizmu w innych sferach życia: w pracy, szkole czy na uczelni. Często są to osoby bardzo aktywne fizycznie, potrafiące codziennie poświęcać kilka godzin na intensywne ćwiczenia. Niestety, tak drastyczne niedożywienie prowadzi do licznych, poważnych konsekwencji zdrowotnych, w tym do groźnych zaburzeń hormonalnych (np. zaniku miesiączki u kobiet, problemów z tarczycą), wyniszczenia organizmu oraz problemów z układem krążenia i kostnym.
Jadłowstręt psychiczny nie jest zaburzeniem jednolitym. W diagnostyce wyróżnia się przede wszystkim dwa główne typy (lub podtypy) tego schorzenia, które różnią się pod kątem specyfiki tej choroby. Ten podział pomaga dostosować odpowiednie metody terapeutyczne. A wygląda on następująco:
Nie istnieje jedna, uniwersalna przyczyna, a rozwój choroby jest zazwyczaj wynikiem interakcji różnych czynników psychologicznych, społeczno-kulturowych oraz biologicznych.
Jednym z często wymienianych czynników psychologicznych jest wspomniany już perfekcjonizm. Dążenie do bycia najlepszym we wszystkim może zacząć się niewinnie, od chęci osiągania sukcesów, by z czasem przekształcić się w obsesyjną potrzebę doskonałości. Taka postawa często prowadzi do głębokiego wewnętrznego niezadowolenia, gdy ambitne cele nie zostają osiągnięte, co skutkuje podejmowaniem kolejnych, coraz bardziej rygorystycznych starań na nowych polach. Nadmiernie wygórowana ambicja może obejmować również wygląd fizyczny, prowadząc do dążenia do nierealistycznego ideału szczupłości. Osoby cierpiące na anoreksję często nie dostrzegają, że ich dążenie do utraty masy ciała doprowadziło ich wagę do niebezpiecznie niskiego poziomu. W dążeniu do tego celu, mogą stosować skrajne metody, takie jak drastyczne diety, wyczerpujące ćwiczenia fizyczne, a niekiedy także stosowanie leków tłumiących łaknienie.
Nie bez znaczenia jest również presja społeczno-kulturowa. Wiele młodych osób pragnie naśladować modelki i celebrytki, często prezentujące nierealistycznie szczupłą sylwetkę. Nie jest tajemnicą, że zawód modelki często wymaga utrzymywania ekstremalnie niskiej wagi, co nie zawsze idzie w parze ze zdrowiem i naturalnymi predyspozycjami organizmu. Ta presja może być szczególnie dotkliwa dla osób o skłonnościach perfekcjonistycznych lub niskiej samoocenie.
Istnieją także teorie wskazujące na genetyczne i biologiczne skłonności do rozwoju anoreksji. Badania wykazały, że u osób z jadłowstrętem psychicznym mogą występować pewne zmiany w poziomie neuroprzekaźników, na przykład podwyższony poziom hormonu stresu (kortyzolu) i obniżony poziom serotoniny, nazywanej hormonem szczęścia. Wciąż jednak trudno jednoznacznie ocenić, czy to właśnie zaburzenia w gospodarce hormonalnej są pierwotną przyczyną anoreksji, czy też to sama choroba i związane z nią niedożywienie prowadzą do tych zmian i poważnych zaburzeniami funkcjonowania organizmu.
Warto również wspomnieć, że podobne czynniki ryzyka mogą leżeć u podłoża różnych form zaburzeń odżywiania, w tym jadłowstrętu psychicznego atypowego, gdzie obraz kliniczny może nie spełniać wszystkich kryteriów klasycznej anoreksji, ale cierpienie i zagrożenie dla zdrowia są równie realne. Niezależnie od dominujących przyczyn, anoreksja jest chorobą, która wyniszcza zarówno psychikę, jak i ciało, prowadząc do groźnych dla życia powikłań.
Anoreksja jest chorobą rozwijającą się powoli. W przeciwieństwie do typowych chorób zakaźnych tu objawy są łagodne i początkowo można je zlekceważyć. O autodiagnozę może być trudno, osoby z anoreksją nie przyjmują do wiadomości, że mają problem. Dużą rolę w rozpoznaniu zaburzenia odżywiania ma otoczenie, rodzina, znajomi, nauczyciele, współpracownicy.
Na wczesnym etapie przebiegu anoreksji, osoba dotknięta chorobą może przejawiać zaskakujące zainteresowanie gotowaniem i jedzeniem. Chętnie przygotowuje posiłki nie tylko dla siebie, ale także dla rodziny. Interesują ich różne diety, kaloryczność produktów. Choć może to wyglądać niewinnie, takie zachowanie u osoby szczupłej, a zwłaszcza u młodych kobiet, które statystycznie częściej zapadają na tę chorobę, powinno budzić czujność. Jadłowstręt psychiczny często wiąże się z silną potrzebą kontrolowania tego, co zostanie podane do jedzenia, jednak sama kontrola nad menu nie gwarantuje, że osoba chora cokolwiek zje. Dlatego, jeśli podejrzewamy u kogoś skłonności do anoreksji, należy uważnie obserwować zachowanie tej osoby podczas posiłków. Czy jedzenie z talerza rzeczywiście trafia do jej ust, czy może jest ukradkiem chowane, oddawane psu pod stołem lub wyrzucane?
W miarę postępu choroby, pojawiają się kolejne, bardziej wyraźne objawy anoreksji. Zmiana stylu ubierania się może być niepokojącym sygnałem. Anorektycy w obawie krytycznych uwag ze strony otoczenia ukrywają chęć pozbycia się ich zdaniem nadmiarowych kilogramów, stąd początkowe efekty odchudzania mogą być niezauważone. Jeśli osoba, która do tej pory nosiła wyłącznie obcisłe ubrania, nagle zmieniła front i nosi luźne podkoszulki, warto uważnie przyjrzeć się jej nogom i ramionom.
Obsesyjna chęć schudnięcia powoduje też nagłe zainteresowanie sportem. Nie ma nic złego w regularnych treningach, pod warunkiem, że nie odbywają się one siedem dni w tygodniu i nie trwają po kilka godzin dziennie. Takiego tempa nie wytrzymają nawet zawodowi sportowcy. Osoba z początkującą anoreksją ma silne skłonności do nagłej huśtawki nastrojów. Charakterystyczne są skrajne stany: euforia i depresja. Ponadto warto przyjrzeć się skórze włosom i paznokciom osoby, u której podejrzewamy początki anoreksji. Utrata wagi wiąże się z ubytkiem cennych witamin i minerałów, a to bezpośrednio przekłada się na wygląd – łamliwe włosy i paznokcie, matowa, blada cera, to poważne sygnały ostrzegawcze.
Do najczęstszych objawów zaliczyć można także pogorszenie stanu skóry, włosów i paznokci. Niedobór podstawowych składników odżywczych, witamin i minerałów, wynikający z drastycznego ograniczenia jedzenia, bezpośrednio odbija się na wyglądzie zewnętrznym. Matowa, blada, często sucha cera, łamliwe paznokcie oraz nasilone wypadanie włosów to bardzo niepokojące objawy.
Problemy fizjologiczne to kolejny sygnał alarmowy. Długotrwałe niedożywienie prowadzi do poważnych zaburzeń w normalnym funkcjonowaniu organizmu. Mogą pojawić się bóle brzucha, zaparcia, uczucie ciągłego zimna. W zaawansowanym stadium choroby dochodzi do poważnych komplikacji zdrowotnych, takich jak zaburzenia rytmu serca, problemy z ciśnieniem krwi, a także zmiany metabolizmu hormonu tarczycy czy zaburzenia wydzielania insuliny. U młodych kobiet częstym objawem jest zatrzymanie miesiączkowania, a u mężczyzn utrata zainteresowań seksualnych oraz spadek poziomu testosteronu.
Anoreksja jest poważnym zaburzeniem odżywiania o głęboko zakorzenionym podłożu psychicznym, dlatego fundamentem skutecznego leczenia anoreksji jest kompleksowa pomoc, w której kluczową rolę odgrywają różne formy terapii psychicznych. Choroba ta jest niezwykle trudna do wyleczenia, ponieważ wymaga dotarcia do jej przyczyn, a nie jedynie łagodzenia skutków, takich jak drastyczna utrata wagi.
Nie wystarczy zmusić osoby chorujące do jedzenia. Ważne jest, aby sama osoba zrozumiała istotę problemu, zaakceptowała fakt, że jej ciało osiągnęło niepokojąco niepokojący stan – często poniżej niskiego progu masy ciała – i świadomie wyraziła chęć zmiany swojego destrukcyjnego zachowania. Zanim jednak uda się osiągnąć ten cel, niezbędne jest zidentyfikowanie impulsów i czynników, które przyczyniły się do rozwoju choroby.
Leczenie anoreksji jest procesem wieloetapowym i często długotrwałym. W przypadku anoreksji, zwłaszcza gdy wskaźnik masy ciała (BMI) jest alarmująco niski, a osoby chorujące wykazują silne odmawiania przyjmowania posiłków, pierwszym celem jest często stabilizacja stanu fizycznego. Obejmuje to:
Osoby chorujące na anoreksję wymagają cierpliwego i wszechstronnego podejścia, łączącego opiekę medyczną, wsparcie dietetyczne oraz różne formy psychoterapii (np. terapia poznawczo-behawioralna, terapia psychodynamiczna, terapia rodzinna). Droga do pełnego wyzdrowienia jest często wyzwaniem, ale przy odpowiednim wsparciu i zaangażowaniu pacjenta jest jak najbardziej możliwa.
Problemem osób z anoreksją jest umiejętność jedzenia. To, co nam wydaje się oczywiste i naturalne, dla nich jest czynnością wymagającą ponownej nauki. Nie da się tak po prostu z dnia na dzień więcej zjeść. Organizm nie jest na to gotowy, układ trawienny nie podoła nagle zwiększonej dawce codziennego pokarmu. Dobrym rozwiązaniem są płynne odżywki, czyli żywność specjalnego przeznaczenia medycznego. Produkty te zawierają optymalną dawkę białek, węglowodanów, witamin i minerałów. Płynna forma ułatwia przełykanie, co dla wieloletnich anorektyków jest niezwykle ważne i łatwiejsze do stolerowania niż tradycyjny posiłek. Dużym plusem jest też stosunkowo mała jednorazowa porcja, ponieważ osoby wychodzące z anoreksji nie są w stanie przyjmować dużych objętości posiłków.
W diecie osoby będącej w trakcie leczenia anoreksji powinny znaleźć się warzywa i owoce, produkty zbożowe, chude mięso, ryby, drób, nabiał. Dieta ta powinna być bogata w błonnik, węglowodany, białka oraz witaminy, przede wszystkim z gruby B i C. Dobrze jest, gdy taką dietę układa doświadczony dietetyk, osoba z anoreksją i w trakcie jej leczenia ma bowiem specyficzne potrzeby żywieniowe. Wbrew pozorom nagła zmiana diety na bardzo obfitą nie spowoduje szybszego powrotu do zdrowia, ale może skutkować tzw. zespołem ponownego odżywienia (z ang. refeeding synrome) dlatego ważne jest stopniowe wprowadzanie pokarmów czy odżywek medycznych, a w początkowej fazie wsparcie poradą dietetyka.
Serwis zywieniemaznaczenie.pl ma z założenia charakter wyłącznie informacyjno-edukacyjny. Zamieszczone tu materiały w żadnej mierze nie zastępują profesjonalnej porady medycznej. Przed zastosowaniem się do treści medycznych znajdujących się w serwisie należy skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą.
Zapisz się na newsletter Żywienie ma znaczenie i dowiaduj się o nowościach w naszym serwisie jako pierwszy.
Nie musisz wychodzić z domu, zamów nasze produkty z wygodną dostawą pod same drzwi.
