Anoreksja, czyli jadłowstręt psychiczny, należy do specyficznych zaburzeń odżywiania. Lęk przed przybraniem na wadze, obsesja na punkcie ćwiczeń czy unikanie jedzenia to jedne z symptomów tej wyniszczającej i mogącej prowadzić do śmierci choroby. Jak można się z niej wyleczyć?
Jadłowstręt psychiczny, czyli anoreksja, to poważne zaburzenie, w którym kluczową rolę odgrywają czynniki psychiczne. Lęk przed przybraniem na wadze i nieadekwatna ocena własnych wymiarów ciała prowadzą do obsesyjnego unikania jedzenia i podejmowania czynności mających zapewnić dojście do szczupłej sylwetki (np. intensywne ćwiczenia lub prowokowanie wymiotów). Anoreksja jest jednym z najgroźniejszych zaburzeń psychicznych, niosącym ze sobą poważne konsekwencje zdrowotne, a nawet ryzyko śmierci.
Według statystyk częstość występowania anoreksji w Polsce dotyczy ok. 2 proc. młodzieży i mniej niż 1 proc. osób dorosłych – początek choroby przypada najczęściej na okres między 14. a 20. rokiem życia, a to ze względu na zmiany związane z dojrzewaniem (więcej o przyczynach anoreksji w artykule Anoreksja – choroba nie tylko nastolatek. Jak z nią walczyć), które mogą wpływać na postrzeganie własnego ciała i rozwój zaburzeń odżywiania. Co ciekawe, obserwuje się coraz częstsze diagnozowanie anoreksji u mężczyzn. Szacuje się, że obecnie mniej więcej 1/3 pacjentów stanowią właśnie panowie.
W praktyce klinicznej wyróżnia się dwa główne typy anoreksji: typ restrykcyjny i typ bulimiczny. Chociaż oba charakteryzują się chorobliwym lękiem przed przybraniem na wadze i dążeniem do ekstremalnej szczupłości, różnią się znacząco w zakresie zachowań związanych z jedzeniem i kontrolą wagi. Oprócz nich istnieje również jadłowstręt psychiczny atypowy, charakteryzujący się mniej nasilonymi objawami, brakiem lęku przed odchudzaniem lub zachowaniem pewnej racjonalności w ocenie swojego stanu, co może utrudniać wczesną diagnozę.
Anoreksja restrykcyjna to typ, w którym osoba cierpiąca na to zaburzenie odżywiania konsekwentnie i rygorystycznie ogranicza ilość spożywanego pokarmu. Kluczowy jest tu brak epizodów niekontrolowanych napadów żarłoczności czy stosowania zachowań kompensacyjnych, takich jak prowokowanie wymiotów czy nadużywanie środków przeczyszczających. Pacjenci z tym typem anoreksji obsesyjnie kontrolują kaloryczność posiłków, unikają wielu grup produktów spożywczych i często podejmują intensywne ćwiczenia fizyczne, by spalić jak najwięcej kalorii. Ich walka z jedzeniem jest ciągła i opiera się na samodyscyplinie w ograniczaniu spożycia, co z czasem prowadzi do wyniszczenia organizmu i zaburzeń hormonalnych.
Anoreksja bulimiczna charakteryzuje się naprzemiennym występowaniem okresów skrajnego ograniczania jedzenia i niekontrolowanych napadów objadania się. Po takich epizodach objadania się następują zachowania kompensacyjne, mające na celu pozbycie się spożytych kalorii i zapobieżenie przybraniu na wadze. Mogą to być prowokowanie wymiotów, nadużywanie środków przeczyszczających, diuretyków, lewatyw, a także intensywne ćwiczenia fizyczne. W przypadku tego typu anoreksji szczególnie ważna jest dokładna diagnostyka, aby odróżnić ją od bulimii psychicznej, z którą ma wiele wspólnych cech, jednak różni się znacząco wskaźnikiem masy ciała (BMI) – w anoreksji zawsze występuje niedowaga.
Skutki anoreksji są bardzo poważne i długotrwałe, obejmują następstwa fizyczne i psychiczne. Charakterystyczna jest znaczna utrata masy ciała, prowadząca do widocznego wychudzenia, niedożywienia i wyniszczenia organizmu. W kontekście problemu anoreksji waga zagrażająca życiu to ta, która jest o 15 proc. niższa niż prawidłowa masa ciała dla danego wieku i wzrostu. To właśnie skrajna niedowaga jest jednym z głównych czynników ryzyka.
Wśród fizycznych następstw anoreksji wymienia się liczne zaburzenia hormonalne, prowadzące do wypadania włosów, suchości skóry, a także poważnych problemów z płodnością – zatrzymaniem miesiączkowania u kobiet, a u mężczyzn kłopoty z potencją. Często obserwuje się również zaburzenia rytmu serca, spadek odporności, co czyni organizm podatnym na infekcje oraz problemy w obrębie jamy ustnej związane z niedożywieniem i ewentualnymi wymiotami. Pacjenci często skarżą się na przewlekłe bóle brzucha, będące skutkiem spowolnionego trawienia i zaburzeń pracy układu pokarmowego. Długoletnie konsekwencje to m.in. osteoporoza, anemia, a także szereg stanów lękowych i depresja. Należy pamiętać, że śmiertelność związana z anoreksją jest najwyższa spośród wszystkich grup zaburzeń psychicznych, co podkreśla wagę wczesnej interwencji.
Choć wszystkie typy anoreksji prowadzą do znacznej utraty masy ciała i wyniszczenia organizmu, objawy anoreksji mogą się różnić w zależności od jej rodzaju. Zazwyczaj w początkowym etapie są trudne do wychwycenia. Najważniejsze jest więc zachowanie czujności. Jadłowstręt psychiczny, ze względu na wielowymiarowy i wyniszczający charakter, wymaga natychmiastowej i kompleksowej interwencji medycznej.
W przypadku anoreksji restrykcyjnej pierwsze objawy anoreksji często obejmują drastyczne i konsekwentne ograniczanie spożywanego pokarmu. Osoby cierpiące na ten typ unikają wielu grup produktów spożywczych, skrupulatnie liczą kalorie i odmawiają jedzenia nawet w obliczu głodu. skupiają się na restrykcyjnej diecie i często intensywnych ćwiczeniach fizycznych, aby osiągnąć i utrzymać skrajnie niską wagę. Prowadzi to do poważnych niedoborów podstawowych składników odżywczych, a w konsekwencji do wyniszczenia organizmu, choć z zewnątrz może wydawać się, że ich „kontrola” nad jedzeniem jest nienaganna. Typowym objawem jest tu obsesyjna kontrola nad każdym aspektem spożycia pokarmu.
Anoreksja bulimiczna charakteryzuje się odmiennym wzorcem zachowań. Choć również występuje w niej silny lęk przed przytyciem i zaburzony obraz własnego ciała, pojawiają się epizody niekontrolowanych napadów objadania się. Po takich napadach następują zachowania kompensacyjne, mające na celu pozbycie się spożytych kalorii. Najczęściej są to prowokowanie wymiotów, nadużywanie środków przeczyszczających, diuretyków czy intensywne ćwiczenia fizyczne. W przeciwieństwie do typu restrykcyjnego, u osób z anoreksją bulimiczną częściej występują problemy zdrowotne związane z częstymi wymiotami, takie jak uszkodzenia przełyku, zaburzenia elektrolitowe czy próchnica zębów spowodowana działaniem kwasu żołądkowego. Kluczową różnicą od bulimii jest utrzymująca się niedowaga, która jest dominującym kryterium diagnostycznym w przypadku anoreksji.
Leczenie anoreksji jest procesem złożonym i wymaga interdyscyplinarnego podejścia, obejmującego zarówno aspekt fizyczny, jak i psychiczny. Ze względu na skomplikowane przyczyny anoreksji, często leżące głęboko w psychice pacjenta, terapia musi być dostosowana indywidualnie do potrzeb osoby chorującej. Głównym celem jest przywrócenie prawidłowej masy ciała oraz zdrowego stosunku do jedzenia i własnego ciała, jednocześnie poprawiając samopoczucie pacjenta.
W leczeniu anoreksji stosuje się przede wszystkim psychoterapię, która odgrywa kluczową rolę w zrozumieniu psychologicznego podłoża zaburzenia odżywiania i zmianie destrukcyjnych wzorców myślenia i zachowania. Często wdrażana jest również terapia rodzinna, która wspiera całą rodzinę w zrozumieniu choroby i radzeniu sobie z wyzwaniami, jakie niesie ze sobą. Rodzina może odegrać niezwykle ważną rolę w procesie zdrowienia, oferując wsparcie i uczestnicząc w terapii.
W niektórych przypadkach, w celu łagodzenia współistniejących stanów lękowych czy depresji, wspierająco leczenie anoreksji może obejmować leczenie farmakologiczne. Proces powrotu do zdrowia jest długotrwały i wymaga ogromnego zaangażowania ze strony pacjenta, a także wsparcia ze strony bliskich oraz zespołu specjalistów – lekarzy, psychoterapeutów i dietetyków. Pamiętaj, że wczesna interwencja znacznie zwiększa szanse na pełne wyzdrowienie.
Osoba chora nie może postrzegać procesu przybierania na wadze w kategoriach tycia, tylko jako powrót do zdrowia. Jest to proces długotrwały i powolny, wymagający cierpliwości i wsparcia psychologicznego lub psychiatrycznego – wzrost masy ciała może powodować lęk i depresję.
Proces przybierania na wadze musi być starannie zaplanowany przez dietetyka, który weźmie pod uwagę stan pacjenta i jego zapotrzebowanie na poszczególne składniki odżywcze. Czasami na początku konieczne jest żywienie pozajelitowe lub żywienie przez sondę, jednak w miarę możliwości należy stosować żywienie doustne.
Leczenie anoreksji atypowej i innych form tego zaburzenia jest złożone i zazwyczaj wymaga interdyscyplinarnego podejścia. Kluczową rolę odgrywa psychoterapia anoreksji, która pomaga pacjentowi zrozumieć psychologiczne podłoże zaburzeń odżywiania i zmienić destrukcyjne wzorce myślenia i zachowania. W niektórych przypadkach wspierająco stosuje się leczenie farmakologiczne, zwłaszcza w celu łagodzenia współistniejących stanów lękowych czy depresji. Proces powrotu do zdrowia jest długotrwały i wymaga wsparcia ze strony bliskich oraz specjalistów.
W przypadku anoreksji leczenie szpitalne często jest koniecznością – pozwala na odizolowanie chorej osoby od jej środowiska, zapewnienie kompleksowej opieki i stałego dostępu do specjalnie zbilansowanych, bogatych w substancje odżywcze posiłków. Dotyczy to szczególnie pacjentów o bardzo niskiej masie ciała lub osób po próbach samobójczych.
Ze względu na silny związek między anoreksją a depresją, a także na psychiczne podłoże problemu, kluczowa w leczeniu okazuje się psychoterapia, która powinna obejmować także pozostałych członków rodziny.
Serwis zywieniemaznaczenie.pl ma z założenia charakter wyłącznie informacyjno-edukacyjny. Zamieszczone tu materiały w żadnej mierze nie zastępują profesjonalnej porady medycznej. Przed zastosowaniem się do treści medycznych znajdujących się w serwisie należy skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą.
Zapisz się na newsletter Żywienie ma znaczenie i dowiaduj się o nowościach w naszym serwisie jako pierwszy.
Nie musisz wychodzić z domu, zamów nasze produkty z wygodną dostawą pod same drzwi.
