Biegunka u osób starszych nie jest niczym niezwykłym. Starzejący się organizm funkcjonuje coraz gorzej, poszczególne organy nie pracują tak, jak w młodości, przewód pokarmowy także narażony jest na niekorzystne zmiany. Z drugiej strony biegunka w podeszłym wieku jest groźna, dlatego warto wiedzieć, jak sobie z nią radzić.
Biegunka u osób w podeszłym wieku to złożony problem, który może być spowodowana różnymi czynnikami, często odmiennymi lub nasilonymi w porównaniu do młodszych osób. Oczywiście, tak jak u każdego, może być efektem powszechnych schorzeń, do których zaliczyć można „grypę żołądkową”. Jednakże, w przypadku osób starszych, ryzyko wystąpienia biegunki znacząco wzrasta wraz z wiekiem, nawet jeśli ich dieta jest prawidłowa i nie mają kontaktu z osobami zakażonymi rotawirusem. Wynika to z naturalnych zmian w organizmie. Spadek napięcia mięśni gładkich prowadzi do obniżonej perystaltyki jelit. To z kolei często skutkuje zaparciami, które mogą sprzyjać przemieszczaniu się bakterii z jelita grubego do cienkiego, co wywołuje tzw. rozrost bakteryjny jelita cienkiego.
Ten rozrost bezpośrednio zaburza trawienie i jest częstą przyczyną biegunki, która w takim przypadku osób starszych może mieć charakter wodnisty lub tłuszczowy. Należy również pamiętać, że biegunka może być efektem zmniejszeniem wydzielania enzymów trawiennych, nadużywania niektórych leków, a nawet nadużywanie alkoholu, które negatywnie wpływa na florę bakteryjną jelit. Ważne jest, by w czasie biegunki obserwować dodatkowe objawy, które mogą wskazywać na głębsze problemy, takie jak pogorszenie pracy nerek.
Biegunka, zarówno biegunka ostra, jak i biegunka przewlekła, stanowi poważne zagrożenie dla zdrowia i życia seniora. Przede wszystkim prowadzi do szybkiego odwodnienia organizmu. Osoby starsze mają naturalnie mniejszą zawartość wody w ciele, a ich mechanizmy odczuwania pragnienia są często osłabione, co sprawia, że łatwiej dochodzi u nich do niebezpiecznych niedoborów płynów. Utrata elektrolitów, takich jak sód i potas, podczas biegunki, może prowadzić do zaburzeń rytmu serca, osłabienia mięśni i problemów neurologicznych.
Długotrwała biegunka uniemożliwia prawidłowe wchłanianie składników odżywczych, co w konsekwencji prowadzi do niedożywienia, utraty masy mięśniowej i ogólnego wyniszczenia. Jest to szczególnie groźne dla seniorów, którzy już wcześniej borykali się z utratą łaknienia lub byli niedożywieni.
Ponadto, biegunka, zwłaszcza ta spowodowana zakażeniem przewodu pokarmowego, może nasilać istniejące choroby przewlekłe, takie jak niewydolność serca czy niewydolność nerek, prowadząc do ich dekompensacji. W skrajnych przypadkach, silne odwodnienie i zaburzenia elektrolitowe mogą bezpośrednio zagrażać życiu seniora.
W grupie ryzyka wystąpienia biegunki u osób starszych znajdują się przede wszystkim seniorzy z wielochorobowością, czyli cierpiący na kilka chorób przewlekłych jednocześnie, co często wiąże się z polipragmazją, czyli przyjmowaniem wielu leków. Leki takie jak antybiotyki, leki przeczyszczające czy niektóre leki na nadciśnienie mogą zaburzać florę jelitową lub wpływać na motorykę przewodu pokarmowego, zwiększając ryzyko biegunki.
Osoby z niedożywieniem lub już istniejącą utratą łaknienia są bardziej podatne na ciężki przebieg biegunki i jej powikłania, gdyż ich organizm ma mniejsze rezerwy do walki z chorobą. Seniorzy z osłabionym układem odpornościowym, np. z powodu chorób nowotworowych, cukrzycy czy przyjmowania leków immunosupresyjnych, są bardziej narażeni na ciężkie infekcje przewodu pokarmowego.
W wielu przypadkach biegunka u seniora jest sygnałem, że coś niedobrego dzieje się w przewodzie pokarmowym. W skrajnych przypadkach może nawet świadczyć o niewydolności ze strony układu pokarmowego. Biegunka może być również symptomem chorób zapalnych jelit (np. wrzodziejącego zapalenia jelita grubego, choroby Leśniowskiego-Crohna), niedokrwiennego zapalenia jelita, a nawet nowotworów jelita grubego. Problemy z tolerancją niektórych pokarmów, np. laktozy, które nasilają się z wiekiem z powodu zmniejszonego wydzielania enzymów trawiennych, również mogą objawiać się biegunką.
Wrzodziejące zapalenie jelita grubego (WZJG) to przewlekła choroba zapalna jelit, należąca do grupy nieswoistych chorób zapalnych jelit (NChZJ). Oznacza to, że jest to stan zapalny błony śluzowej i podśluzowej jelita grubego, który ma charakter nawracający, z okresami zaostrzeń i remisji (okresów bezobjawowych lub z łagodnymi objawami).
W przeciwieństwie do infekcji, która mija po pewnym czasie, WZJG jest chorobą autoimmunologiczną, co oznacza, że układ odpornościowy organizmu atakuje własne tkanki jelita grubego, powodując stan zapalny, owrzodzenia i krwawienia. Chociaż szczyt zachorowań przypada zazwyczaj na młodszy wiek (15-35 lat), coraz częściej diagnozuje się ją u osób starszych, zwłaszcza po 60. roku życia. Wzrost zachorowań w tej grupie wiekowej jest istotny ze względu na starzejące się społeczeństwo i częstość występowania wielu współistniejących chorób.
Pierwszym i najbardziej podstawowym krokiem w zapobieganiu biegunce u osoby starszej i nie tylko jest restrykcyjne przestrzeganie zasad higieny. Regularne i dokładne mycie rąk wodą z mydłem, szczególnie przed posiłkami i po skorzystaniu z toalety, jest absolutnie kluczowe, aby uniknąć zakażenia bakteryjnego. Użycie płynu dezynfekującego, zwłaszcza w miejscach publicznych, również jest zalecane. Warto też zadbać o to, aby senior miał łatwy dostęp do środków higienicznych, a jeśli ma problemy z samodzielnością, by opiekunowie pomagali mu w utrzymaniu czystości.
Równie istotne jest bezpieczeństwo żywności. Owoce i warzywa należy dokładnie myć przed spożyciem, a mięso i ryby gotować lub piec w odpowiedniej temperaturze, aby zabić wszelkie patogeny. Należy unikać spożywania nieświeżych lub nieprawidłowo przechowywanych produktów spożywczych, które mogą podrażniać jelita i wywoływać bóle brzucha. W diecie prewencyjnej zaleca się natomiast błonnik pokarmowy. Pomoże on regulować pracę jelit.
Szczególną uwagę należy zwrócić także na nadużywanie leków przeczyszczających, które mogą prowadzić do błędnego koła, gdzie biegunka jest wywoływana przez same środki mające zapobiegać zaparciom. W przypadku biegunek związanych z antybiotykoterapią, regularne przyjmowanie probiotyków jest wysoce zalecane, aby chronić florę jelitową i pomóc zatrzymać rozwolnienie.
Podstawą leczenia biegunki u osoby starszej jest skuteczne nawodnienie organizmu. Senior powinien pić często i małymi łykami. Dieta powinna być lekkostrawna. Zaleca się kleiki ryżowe, gotowany biały ryż, sucharki, czerstwe białe pieczywo, gotowaną marchewkę i ziemniaki. Należy wyeliminować produkty bogate w błonnik pokarmowy, który przyspiesza perystaltykę jelit (np. pieczywo pełnoziarniste, surowe warzywa i owoce, płatki zbożowe), tłuste i smażone potrawy, ostre przyprawy, rośliny strączkowe, a także produkty mleczne, jeśli senior cierpi na nietolerancję laktozy, co jest powszechne w starszym wieku. Owoce takie jak banany, jabłka (najlepiej pieczone lub starte), czarne jagody, borówki, aronia mogą pomóc zatrzymać rozwolnienie.
Ważne, aby unikać słodzonych napojów, soków owocowych, kawy i alkoholu, które mogą nasilać biegunkę. Monitorowanie koloru moczu (ciemny mocz wskazuje na odwodnienie) oraz częstotliwości oddawania moczu jest ważne.
Należy być również szczególnie czujnym na objawy odwodnienia u osób starszych. Typowe to: suchość w ustach i spierzchnięte wargi, rzadsze oddawanie moczu, zmęczenie, osłabienie, zawroty głowy, bóle brzucha, a nawet skurcze mięśni.
Warto pamiętać, że u osób starszych biegunka rzadko występuje jako pojedyncza dolegliwość. Często jest powiązana z innymi schorzeniami, co wymaga indywidualnego podejścia do leczenia. Jeśli jest inaczej, w większości przypadków będzie chodzić o zwykłe zatrucie pokarmowe, które jest główną przyczyną ostrej biegunki u seniorów.
Jednak są także inne zależności. Należy do nich jest marskość wątroby, czyli poważna choroba, w której biegunka może być jednym z objawów. W przypadku marskości, zwłaszcza gdy dochodzi do encefalopatii wątrobowej, biegunka może być związana z zaburzeniami wchłaniania, nadmiernym rozrostem bakteryjnym w jelitach lub specyficznym leczeniem.
Zespół jelita drażliwego (ZJD), charakteryzujący się nawracającymi bólami brzucha, wzdęciami i zmianami rytmu wypróżnień (biegunki, zaparcia lub ich naprzemienne występowanie), może być również diagnozowany u osób starszych. Leczenie ZJD u seniorów skupia się na łagodzeniu objawów poprzez dietę (np. dieta FODMAP), zarządzanie stresem oraz leki regulujące perystaltykę jelit. W przypadku ZJD biegunka często nasila się po posiłkach lub w stresie.
Serwis zywieniemaznaczenie.pl ma z założenia charakter wyłącznie informacyjno-edukacyjny. Zamieszczone tu materiały w żadnej mierze nie zastępują profesjonalnej porady medycznej. Przed zastosowaniem się do treści medycznych znajdujących się w serwisie należy skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą.
Zapisz się na newsletter Żywienie ma znaczenie i dowiaduj się o nowościach w naszym serwisie jako pierwszy.
Nie musisz wychodzić z domu, zamów nasze produkty z wygodną dostawą pod same drzwi.
