Celiakia to genetyczna choroba o podłożu autoimmunologicznym, która wymusza daleko idące zmiany w sposobie odżywiania się. Skrupulatne przestrzeganie pozwala całkowicie wyeliminować ryzyko związane z powikłaniami. Ponadto w przypadku chorych na celiakię dieta bezglutenowa poprawia samopoczucie – nie tylko fizyczne, ale i psychiczne. Dowiedz się, co to jest celiakia i czego nie jeść przy tej chorobie.
Celiakia czy inaczej choroba trzewna należy do najczęstszych schorzeń układu pokarmowego występujących w Europie. Według szacunków dotyczy co najmniej 1% populacji. Jest to przewlekła choroba autoimmunologiczna, co oznacza, że system odpornościowy organizmu w ramach reakcji na konkretny czynnik – w tym przypadku gluten – odpowiada atakiem na swoje własne tkanki. Spożywanie glutenu przez osoby z celiakią prowadzi do zaniku kosmków jelitowych i uszkodzenia jelita cienkiego.
Warto zaznaczyć, że celiakia i nietolerancja glutenu nie są tożsamymi diagnozami. Mimo że objawy obu tych przypadłości są zbliżone, istnieją między nimi istotne różnice. Celiakia jest chorobą nieuleczalną, która w razie nieprzestrzegania diety prowadzi do stanu zapalnego i w rezultacie uszkodzenia wyściółki jelita. Z kolei nietolerancja glutenu czy nadwrażliwość na ten składnik może ustąpić z wiekiem. W jej przebiegu nie występuje też zapalenie jelita cienkiego.
Kosmki jelitowe to drobne, palczaste wypustki błony śluzowej jelita cienkiego, które znacząco zwiększają jego powierzchnię chłonną. Ich główną funkcją jest wchłanianie składników odżywczych, w tym węglowodanów, białek, tłuszczów, witamin i minerałów, a następnie transport tych substancji do krwiobiegu i układu limfatycznego.
Powodem zaniku kosmków jelitowych najczęściej jest właśnie celiakia, ale wśród innych możliwych przyczyn znajdują się też inne alergie pokarmowe, przewlekłe stany zapalne jelit, niedokrwienie jelita czy chemioterapia. Zanik kosmków jelitowych może prowadzić do niedoborów pokarmowych i w konsekwencji niedożywienia. Na szczęście kosmki jelitowe mają zdolność do regeneracji – dzięki ścisłej diecie bezglutenowej można odzyskać zdolność do prawidłowego wchłaniania.
Celiakia jest chorobą o podłożu genetycznym. Jej wystąpieniu oprócz predyspozycji rodzinnych sprzyja również współwystępowanie innych chorób autoimmunologicznych lub genetycznych, takich jak:
Osobom z powyższymi diagnozami zaleca się regularne testy na celiakię (o których więcej piszemy w dalszej części artykułu).
Chociaż celiakia jest chorobą układu pokarmowego, objawy z nią związane mogą przyjmować różną postać, niekoniecznie charakterystyczną dla dolegliwości gastrycznych. Wyróżnia się trzy podstawowe rodzaje celiakii. Z każdą z nich związana jest pewna grupa objawów lub ich brak.
Związane z nią dolegliwości bardzo łatwo powiązać z chorobą układu pokarmowego. Charakterystyczne objawy celiakii to:
W tym przypadku objawy choroby są niejednoznaczne, nietypowe i mogą być mylące. Do najczęstszych należą:
Szacuje się, że nietypowa postać celiakii występuje aż siedem razy częściej niż typowa, lecz niejednoznaczne objawy choroby utrudniają postawienie właściwej diagnozy.
Ten rodzaj choroby nie daje żadnych objawów, a o jej występowaniu świadczy jedynie specjalistyczne badanie krwi i pozytywny wynik na obecność przeciwciał.
Wskazaniem do badania w kierunku celiakii jest wywiad, jaki przeprowadza lekarz pierwszego kontaktu. Często zdarza się, że sami pacjenci na drodze eksperymentów kulinarnych dochodzą do wniosku, że lepiej się czują, gdy odstawią produkty zawierające gluten. Samodzielna zmiana sposobu odżywiania na dietę bezglutenową to jednak poważny błąd, który może zafałszować wyniki badań i utrudnić rozpoznanie celiakii. Nie powinno się tego robić. Dopiero lekarz gastroenterolog po wykonaniu specjalistycznych badań zadecyduje, czy niezbędne będzie wykluczenie glutenu z codziennego menu.
Do podstawowych badań potwierdzających lub wykluczających celiakię należą:
U osób, które wykazują objawy celiakii, wykonuje się także podstawowe badania, mające na celu pomóc w ogólnej ocenie kondycji zdrowotnej pacjenta. Należą do nich przede wszystkim kontrolne badania laboratoryjne krwi (morfologia), badanie ogólne moczu oraz próby wątrobowe.
Celiakia jest chorobą związaną z nietolerancją glutenu przez układ pokarmowy. Wykluczenie go z diety pozwala na regenerację kosmków jelitowych i ogólną poprawę zdrowia. Nie ma lekarstwa na celiakię, diety bezglutenowej trzeba przestrzegać dożywotnio. Jeśli choroba jest zaawansowana, a w jej efekcie doszło do poważnych niedoborów i znacznej utraty masy ciała, lekarz może zalecić suplementację witamin i minerałów oraz wzbogacenie diety odżywkami medycznymi typu Fresubin DRINK.
W przypadku celiakii dieta polega na wykluczeniu z menu wszystkich produktów zawierających gluten. Chociaż gluten sam w sobie jest białkiem znajdującym się w ziarnach zbóż: jęczmienia, żyta, pszenicy i owsa, to znajdziemy go nie tylko w pokarmach typowo mącznych. Jego obecność notuje się także między innymi w jogurtach, parówkach, sosach, cukierkach, chipsach i pasztetach. Gluten może pojawić się także w niektórych lekach. Osoby zobowiązane do przestrzegania diety bezglutenowej powinny wyrobić sobie nawyk czytania etykiet na wszystkich produktach spożywczych.
Lista produktów, które nie zawierają glutenu i można je bezpiecznie jeść, nie jest tak krótka, jak to się może wydawać osobom, które nigdy nie miały do czynienia z dietą bezglutenową. Znajdują się na niej między innymi:
Kupując płatki kukurydziane i ryżowe, trzeba zwrócić uwagę, czy nie zawierają one słodu jęczmiennego.
Dostępny dla chorych na celiakię nabiał nie przestawia się zbyt bogato. Wolne od glutenu są mleko, biały ser, jogurt naturalny, kefir, maślanka, jaja. Niestety wszelkie serki homogenizowane, jogurty owocowe, sery żółte i topione oraz śmietana mogą zawierać w składzie gluten.
W diecie bezglutenowej nie ma ograniczeń co do warzyw i owoców. Można spożywać wszystkie, także owoce suszone. Te ostatnie zaleca się jednak myć przed spożyciem, nawet jeśli są paczkowane – zdarza się, że owoce są przesypywane mąką, by się nie kleiły.
Mięso i wędliny w zasadzie są bezpieczne, podobnie jak ryby i owoce morza. Warto uważać na tanie wędliny i mięso mielone – mogą być wzbogacone mąką z glutenem. Spokojnie można używać tłuszczów zwierzęcych, a także masła, margaryny i oliwy z oliwek.
Słodycze na bazie mąki bezglutenowej można jeść bez granic. Na inne niestety trzeba uważać. Dozwolone są wszelkie galaretki, kisiele na bazie mąki ziemniaczanej, orzechy, miód, dżemy, czekolada twarda.
Z napojów wykluczyć należy kawę zbożową, piwo i whiskey. Gluten może być obecny w niektórych likierach.
Należy ostrożnie podchodzić do mieszanek przypraw, majonezu, musztardy i przecierów pomidorowych. Chociaż może to być zaskoczeniem, gluten znajduje się także w proszku do pieczenia. Nie ma go za to w drożdżach.
Aby mieć pewność, że produkt jest bezpieczny dla osoby z celiakią, najlepiej jest wybierać produkty oznaczone przekreślonym kłosem oraz wspomagać się wykazem produktów bezpiecznych zamieszczonym np. na portalu celiakia.pl.
Warto pamiętać, że w sytuacji, gdy nie ma możliwości zjeść pełnowartościowego, bezpiecznego posiłku, można wspomóc się bezglutenowymi dietami doustnymi dostępnymi w aptekach. Dobrym rozwiązaniem może okazać się Fresubin Energy DRINK – dieta doustna kompletna pod względem odżywczym, czyli dostarczająca wszystkie niezbędne składniki odżywcze, witaminy i minerały, bezpieczna dla osób chorych na celiakię. Fresubin DRINK dostępny jest w smakach wanilii, truskawki, czekolady, czarnej porzeczki oraz neutralnym.
Celiakia traktowana jest jako choroba wieku dziecięcego. Ciągle pokutuje mit, że da się z niej wyrosnąć w okresie dojrzewania. Tymczasem celiakia to choroba genetyczna – nie można z niej wyrosnąć, nie można jej wyleczyć. Przestrzeganie diety bezglutenowej jest konieczne przez całe życie. Kobiety chorują dwukrotnie częściej od mężczyzn. Choroba może ujawnić się w każdym wieku. Najczęściej jednak diagnozuje się ją u dzieci w wieku 2–4 lat i osób w przedziale wiekowym 30–50 lat. Choroba może ujawnić się także u kobiet w ciąży, osób po operacjach lub silnych infekcjach, narażonych na długotrwały stres.
Szacuje się, że na każde sto osób jedna boryka się z celiakią. Niestety odsetek wykrywalności wynosi zaledwie 5%. Wiele osób nie zdaje sobie sprawy z faktu, że choruje na celiakię. Tymczasem nieleczona celiakia może mieć bardzo poważne skutki, takie jak nowotwory gardła, przełyku i jelit, osteoporoza, niepłodność, a u kobiet wczesna menopauza i skłonność do poronień.
Na szczęście ciągle rosnąca świadomość na temat diety bezglutenowej, spowodowana między innymi „modą” na dietę bezglutenową, spowodowała, że produkty bezglutenowe są coraz lepsze, dostępne w coraz większej liczbie sklepów, a restauracje coraz częściej mają w swoim menu bezglutenowe dania.
Serwis zywieniemaznaczenie.pl ma z założenia charakter wyłącznie informacyjno-edukacyjny. Zamieszczone tu materiały w żadnej mierze nie zastępują profesjonalnej porady medycznej. Przed zastosowaniem się do treści medycznych znajdujących się w serwisie należy skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą.
Zapisz się na newsletter Żywienie ma znaczenie i dowiaduj się o nowościach w naszym serwisie jako pierwszy.
Nie musisz wychodzić z domu, zamów nasze produkty z wygodną dostawą pod same drzwi.
