Choroby autoimmunologiczne (autoagresywne): przyczyny, leczenie i dieta

W chorobach autoimmunologicznych występuje nieprawidłowa reakcja układu immunologicznego – organizm traktuje własne tkanki i komórki jako potencjalne niebezpieczeństwo i zaczyna je atakować. Jakie choroby autoimmunologiczne występują najczęściej? Jakie są ich przyczyny i dlaczego właściwa dieta jest ważnym elementem terapii?

Czym są i na czym polegają choroby autoimmunologiczne?

Układ autoimmunologiczny to swoista tarcza obronna, chroniąca organizm przed chorobami i zwalczająca przyczyny infekcji oraz stanów zapalnych. Niekiedy jednak, na skutek zachwiania pewnych mechanizmów, organizm uznaje własne zdrowe tkanki i komórki za obce, a tym samym – stwarzające zagrożenie. W konsekwencji zaczyna je atakować i uruchamiać procesy prowadzące do ich zniszczenia. Tego typu dysfunkcje mogą prowadzić do rozwoju chorób autoimmunologicznych, zwanych też chorobami autoagresywnymi.

Nieprawidłowa reakcja układu immunologicznego wywołuje stan zapalny oraz uszkodzenia tkanek, co prowadzi do zaburzenia pracy danego narządu, a często i całego organizmu, oraz towarzyszących temu objawów.

Choroby autoimmunologiczne – objawy

Objawy chorób autoimmunologicznych są bardzo różne, ponieważ nieprawidłowa reakcja układu immunologicznego dotyczy różnych tkanek i narządów. Uszkodzenie i nieprawidłowe funkcjonowanie danego narządu może oddziaływać na cały organizm, implikując różne ogólnoustrojowe dolegliwości.

Przykładem może być tutaj choroba Hashimoto, w przebiegu której układ odpornościowy atakuje komórki tarczycy, powodując jej zapalenie i niszczenie. Narząd ten nie pracuje wówczas prawidłowo, nie wydzielając odpowiedniej ilości hormonów, co wpływa negatywnie na cały organizm.

Ponadto, konsekwencją nadaktywności układu immunologicznego mogą być również objawy ogólne, podobne do tych występujących np. przy infekcjach, takie jak gorączka, osłabienie czy uczucie rozbicia.

Przyczyny chorób autoimmunologicznych

Wskazanie dokładnej przyczyny występowania choroby autoimmunologicznej najczęściej jest niemożliwe. Istnieją jednak czynniki, które wywołują nadmierną aktywność układu odpornościowego, a przez to mogą zwiększać ryzyko rozwoju schorzenia. Co ważne, czasami jedna osoba choruje na kilka chorób autoimmunologicznych jednocześnie. Jakie są przyczyny chorób autoimmunologicznych?

• Genetyczne – predyspozycje do występowania chorób autoagresywnych mogą być dziedziczone, ale do wyzwolenia reakcji autoimmunologicznej niezbędne są inne czynniki, takie jak infekcja wirusowa czy wpływ przyjmowanych leków.
• Środowiskowe – podatność genetyczna może być powiązana z czynnikami środowiskowymi lub z nimi współdziałać.
• Związane z płcią – nawet 75 proc. osób cierpiących na zaburzenia autoimmunologiczne to kobiety.
• Związane z hormonami płciowymi – choroby autoagresywne najczęściej rozwijają się u osób w wieku rozrodczym. Niekiedy pojawiające się symptomy mogą nasilać się na skutek wahań hormonalnych, np. w czasie ciąży lub w trakcie menopauzy.
• Związane z infekcjami bakteryjnymi lub wirusowymi – wiele chorób jest poprzedzonych wystąpieniem infekcji wirusowych, które także mogą nasilać objawy.

Warto dodać, że funkcjonowanie układu immunologicznego osłabia również niezdrowy tryb życia. Do rozwoju chorób autoimmunologicznych może prowadzić: niewłaściwa dieta, nadmierne spożywanie alkoholu, palenie papierosów czy długotrwały stres. Dezorientacja układu odpornościowego może być też efektem znaczącego niedoboru witamin, zwłaszcza A, C i E, oraz minerałów.

Na czym polega diagnozowanie chorób autoimmunologicznych?

Zwykle pacjent zwraca się do lekarza z niepokojącymi objawami. Specjalista zbiera dokładny wywiad, tak aby uzyskać pełny obraz kliniczny. Pyta więc o występujące symptomy, ich przebieg oraz częstotliwość, a także predyspozycje genetyczne. Przeprowadzane są badania diagnostyczne, w tym bardzo ważna z punktu widzenia chorób autoimmunologicznych identyfikacja autoprzeciwciał.

Najpopularniejsze choroby autoimmunologiczne – lista

Lista chorób autoagresywnych jest bardzo długa i obejmuje co najmniej kilkadziesiąt schorzeń. Są to m.in. choroby tarczycy, stawów, tkanki łącznej, układu nerwowego, mięśni i wątroby. Jakie są najczęstsze choroby autoimmunologiczne? Najpopularniejsze to:

• choroba Hashimoto,
• stwardnienie rozsiane,
• celiakia,
• cukrzyca typu I,
• toczeń rumieniowaty układowy,
• wrzodziejące zapalenie jelita grubego,
• reumatoidalne zapalnie stawów (RZS),
• łuszczycowe zapalenie stawów;
• choroba Gravesa i Basedowa,
• choroba Leśniowskiego i Crohna,
• autoimmunologiczne zapalenie wątroby,
• łuszczyca,
• łysienie plackowate,
• sarkoidoza.

Leczenie chorób autoimmunologicznych

Zdecydowana większość chorób autoimmunologicznych jest nieuleczalna bądź trudna do wyleczenia. Stosowane terapie mają na celu przede wszystkim kontrolowanie i redukcję nasilenia pojawiających się symptomów schorzenia, a dzięki temu – zwiększenie komfortu życia osoby chorej. W zależności od rodzaju choroby oraz występujących objawów leczenie może obejmować różne działania.

Trzeba jednak pamiętać, że terapia chorób autoimmunologicznych nie powinna ograniczać się wyłącznie do leczenia farmakologicznego. Kompleksowa terapia schorzeń przewlekłych, a do takich zaliczają się choroby autoimmunologiczne, obejmuje również leczenie niefarmakologiczne. Jednym z jego elementów – a niekiedy jedynym, jak ma to miejsce w przypadku celiakii – jest odpowiedni sposób odżywiania.

Leczenie żywieniowe i właściwa dieta w chorobach autoagresywnych

Właściwa dieta ma ogromne znaczenie w terapii chorób autoimmunologicznych. Dlaczego? Ma to związek z mikrobiomem jelitowym, czyli bakteriami zasiedlającymi jelita, które odgrywają ważną rolę w procesach odpornościowych. Zmiany w mikrobiomie jelitowym mogą mieć wpływ na funkcjonowanie systemu odpornościowego,  a do ich wystąpienia może przyczynić się właśnie sposób odżywiania.

W przypadku chorób autoagresywnych odpowiednia dieta to taka, która wyklucza składniki powodujące zaburzenia mikrobiomu jelitowego. Za zaostrzenie choroby i nasilenie towarzyszących jej objawów często odpowiadają niektóre źródła białka – w takiej sytuacji z jadłospisu należy wyeliminować przede wszystkim nabiał, soję, a także zboża zawierające gluten.

Dieta powinna przeciwdziałać stanom zapalnym, dostarczając jak najwięcej witamin, minerałów oraz innych składników odżywczych, takich jak nienasycone kwasy tłuszczowe czy antyoksydanty. Co w takim razie powinno jak najczęściej pojawiać się na talerzu? Zielone warzywa liściaste oraz warzywa kapustne, które zawierają związki o właściwościach przeciwzapalnych i detoksykacyjnych. W diecie w chorobach autoimmunologicznych nie powinno zabraknąć także ryb, dobrej jakości mięsa, zdrowych tłuszczów oraz owoców, lecz w umiarkowanych ilościach.

Czego należy unikać w diecie przeciwdziałającej objawom chorób autoimmunologicznym? Przede wszystkim produktów działających prozapalnie: wysoko przetworzonych, zawierających duże ilości cukru i syropu glukozowo-fruktozowego, tłuszczów nasyconych i tłuszczów trans, konserwantów i barwników.

W razie wątpliwości, zwłaszcza na początku terapii, warto skonsultować się ze specjalistą, który doradzi, jak powinien wyglądać jadłospis przy konkretnym schorzeniu.

Właściwa dieta jest niezwykle istotnym elementem procesu leczenia chorób autoimmunologicznych. I choć może wymagać pewnych wyrzeczeń, pomoże ograniczyć nasilenie objawów schorzenia, a tym samym poprawić jakość i komfort naszego życia.

Serwis zywieniemaznaczenie.pl ma z założenia charakter wyłącznie informacyjno-edukacyjny. Zamieszczone tu materiały w żadnej mierze nie zastępują profesjonalnej porady medycznej. Przed zastosowaniem się do treści medycznych znajdujących się w serwisie należy skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą