Kamica nerkowa dotyka nawet 20 proc. populacji. W Polsce szacuje się, że rocznie choruje na nią około 500 tys. osób, częściej mężczyzn niż kobiet. Przez większość czasu przebiega bezobjawowo. O jej istnieniu informuje dopiero nagły, ostry ból w okolicach nerek. W większości przypadków przy ataku kamicy nerkowej niezbędna jest hospitalizacja.
Kamienie nerkowe to twarde złogi, które powstają w nerkach, gdy w moczu jest zbyt wiele substancji kamieniotwórczych, a za mało płynów. Ich obecność w nerkach jest bezpośrednio tym, co definiuje kamicę nerkową. Innymi słowy, kamica nerkowa to medyczne określenie na stan, w którym w nerkach znajdują się kamienie. Ogniskiem krystalizacji mogą być bakterie. Może je powodować także zastój moczu. Kamica nerkowa częściej pojawia się u mężczyzn, ale kobiety także skarżą się na tę przypadłość. Najwięcej zachorowań notuje się u pacjentów między trzydziestym a czterdziestym rokiem życia. Pozbycie się kamienia nie oznacza, że nie utworzy się kolejny. Niestety choroba lubi nawracać.
Kamica nerkowa jest niebezpieczna szczególnie ze względu na możliwość wystąpienia poważnych powikłań. Chodzi o infekcje układu moczowego, niewydolność nerek, a nawet zatrucie krwi.
Zdarza się, że zamiennie stosowane są terminy „kamica nerkowa” i „kamica moczowa”. Jednak z medycznego punktu widzenia kamica moczowa jest terminem szerszym, obejmującym kamicę nerkową. Różnica polega na tym, że kamica moczowa jest ogólnym określeniem na obecność kamieni (złogów) w jakiejkolwiek części układu moczowego (przewodów łączących nerki z pęcherzem), pęcherza moczowego i cewki moczowej. Zatem kamienie mogą znajdować się w każdym z tych miejsc. Kamica nerkowa jest więc podkategorią kamicy moczowej. Dodatkowo warto zwrócić uwagę na zachodzące między nimi relacje:
W praktyce spotkać można też termin kamica dróg moczowych, który w istocie jest synonimem kamicy moczowej. Oba terminy opisują ten sam problem zdrowotny. Ważne jest, aby pamiętać, że kamica nerkowa jest ich podtypem, odnoszącym się do kamieni konkretnie w nerkach. Kamica moczowa występuje natomiast w dowolnym miejscu w układzie moczowym, który obejmuje nerki, moczowody, pęcherz moczowy i cewkę moczową.
Najczęstszą przyczyną kamicy nerkowej jest przyjmowanie zbyt małej ilości płynów. Dorosły człowiek powinien pić dziennie dwa litry napojów. Niestety złe nawyki żywieniowe powodują, że pijemy znacznie mniej lub przyjmujemy płyny, które zamiast nawadniać, odwadniają. Kawa, herbata, słodkie napoje i napoje gazowane typu coca-cola nie nawadniają organizmu w sposób optymalny, a nawet mogą go odwadniać. Jak to działa? Dzieje się to za sprawą np. kawy czy herbaty, które działają moczopędnie, zwiększając wydalanie płynów. Natomiast słodkie napoje zawierają duże ilości cukru, który może utrudniać wchłanianie wody do organizmu. Gdy pijesz za mało wody, mocz staje się bardziej skoncentrowany, co ułatwia krystalizację substancji kamieniotwórczych. Im bardziej zagęszczony mocz, tym większe prawdopodobieństwo, że substancje takie jak wapń, szczawiany, kwas moczowy czy fosforany połączą się i utworzą kamienie.
Kamica nerkowa może być także spowodowana wadami anatomicznymi w budowie dróg moczowych. Mężczyźni często skarżą się na ataki kamicy nerkowej, jeśli cierpią na przerost gruczołu krokowego.
Nie można też zapomnieć o infekcji, jaką jest zakażenie układu moczowego. Najczęściej odpowiadają za to bakterie wnikające do dróg moczowych. Objawami tego są: pieczenie i ból podczas oddawania moczu, nieprzyjemny zapach moczu, ból w podbrzuszu lub w okolicy lędźwiowej.
Do rozwoju kamicy nerkowej przyczynia się źle zbilansowana dieta. Czego trzeba unikać?
Objawy kamicy nerkowej mogą być bardzo zróżnicowane i zależą od wielkości, umiejscowienia oraz ruchu kamienia. Najbardziej typowe to silny ból (kolka nerkowa), parcie na pęcherz, gorączka i dreszcze oraz krew w moczu. Wspomniane dolegliwości można zebrać w jedną listę:
Kamicę nerkową diagnozuje się głównie na podstawie wywiadu zebranego od pacjenta. Charakterystyczne dolegliwości bólowe w okolicy lędźwiowej, tzw. kolka nerkowa, podobne problemy w przeszłości, skłonności genetyczne są przesłanką do zdiagnozowania kamieni nerkowych.
Podstawowym elementem diagnostyki jest badanie moczu. W przypadku podejrzenia zakażenia układu moczowego, co jest częstym powikłaniem kamicy, wykonuje się posiew moczu z antybiogramem, aby zidentyfikować bakterie i określić ich wrażliwość na antybiotyki. Dodatkowo, badania krwi mogą ocenić funkcję nerek (kreatynina, mocznik) oraz poziom elektrolitów, w tym wapnia, fosforanów czy kwasu moczowego, co może wskazywać na metaboliczne przyczyny tworzenia kamieni nerkowych.
Kluczową rolę w wizualizacji złogów w drogach moczowych odgrywają badania obrazowe. USG jamy brzusznej pozwala wykryć kamienie w nerkach oraz w górnej części moczowodów. Może również uwidocznić poszerzenie układu kielichowo-miedniczkowego nerki (wodonercze), co świadczy o zablokowaniu dróg moczowych i utrudnionym odpływie moczu.
Tomografia komputerowa jamy brzusznej i miednicy to najbardziej precyzyjne badanie do wykrywania kamieni. Po usunięciu kamienia, zwłaszcza przy nawracającej kamicy, zaleca się analizę jego składu chemicznego, co jest kluczowe dla ustalenia przyczyny i wdrożenia metody leczenia. Należy również zawsze brać pod uwagę choroby przewlekłe, które mogą predysponować do tworzenia kamieni nerkowych, takie jak nadczynność przytarczyc czy dna moczanowa. Właściwa diagnostyka pozwala na skuteczne zarządzanie schorzeniem i minimalizowanie ryzyka nawrotów.
Kamica nerkowa jest chorobą, którą leczy się objawowo. Terapia polega przede wszystkim na podawaniu leków przeciwbólowych i rozkurczowych oraz niesteroidowych leków przeciwzapalnych. Celem leczenia kamicy nerkowej jest zarówno usunięcie istniejących złogów, jak i zapobieganie tworzeniu kamieni nerkowych w przyszłości.
W pierwszej kolejności, gdy pacjent zgłasza się z intensywnym bólem, czyli kolką nerkową, głównym celem jest jego uśmierzenie. Stosuje się silne leki przeciwbólowe. Często dołącza się leki rozkurczowe, które mają przyspieszyć wydalenie kamienia.
Dla mniejszych kamieni moczowych, które nie powodują ostrej obturacji i nie są związane z zakażeniem dróg moczowych, stosuje się leczenie zachowawcze. Polega ono przede wszystkim na intensywnym nawadnianiu, lekach zmieniających skład moczu i aktywności fizycznej. Leczenie zachowawcze jest skuteczne w przypadku mniejszych kamieni nerkowych (zazwyczaj do 5-6 mm), które mają dużą szansę na samoistne wydalenie.
Gdy kamienie są zbyt duże, nie chcą się przemieścić, powodują nawracające kolki nerkowe, uszkodzenie nerki, zablokowanie dróg moczowych z objawami wodonercza, czy też są przyczyną licznych komplikacji, takich jak zakażenie układu moczowego, konieczne jest leczenie inwazyjne. Chodzi tu o tzw. rozbijanie kamieni nerkowych, znane również jako litotrypsja.
Po usunięciu złogów w drogach moczowych niezwykle ważna jest profilaktyka, aby uchronić przed kolejnym napadem kamicy. Obejmuje ona modyfikację diety (ograniczenie sodu, białka zwierzęcego, szczawianów w zależności od typu kamienia), zwiększenie spożycia płynów, a w niektórych przypadkach również farmakoterapię (np. cytryniany potasu, diuretyki tiazydowe). Kluczowe w leczeniu kamicy moczowej, jak i kamicy nerkowej są również działania polegające na zdiagnozowaniu i leczeniu wszelkich chorób przewlekłych, które mogą predysponować do kamicy.
Nieleczona kamica nerkowa może prowadzić do poważnych powikłań, dlatego nie można jej lekceważyć, nawet jeśli ból jest nieuciążliwy.
Ponieważ kamica sama w sobie przebiega bezobjawowo, trudno jest mówić o czasie trwania tej choroby. W przypadku tworzenia się minimalnych złogów potocznie zwanych piaskiem choroba przebiega bezboleśnie, pacjent nie zdaje sobie sprawy z jej istnienia. Można mierzyć jedynie czas trwania ataku kolki nerkowej. Bywa on bardzo różny i może trwać od jednej doby do nawet dwóch tygodni. Ból nie musi być jednostajny, może być napadowy i mieć różne natężenie. Atak kończy się wydaleniem kamienia. Na ogół moment ten jest wyraźnie wyczuwalny.
Dieta w kamicy nerkowej jest uzależniona od jej rodzaju. Jeśli jest to pierwszy atak kamicy, trudno ustalić, z jakim rodzajem mamy do czynienia. Po wydaleniu kamienia warto poddać go analizie i sprawdzić, z jakich minerałów jest zbudowany. Rozróżniamy trzy podstawowe rodzaje kamicy: moczanową, fosforanową i szczawianową.
W przypadku kamicy szczawianowej należy ograniczyć wszystkie produkty zawierające szczawiany: szczaw, szpinak, botwinka. Ograniczeniu powinny ulec ziemniaki, włoszczyzna, śliwki, koncentrat pomidorowy i nabiał. Wskazane jest spożywanie mięsa, ryb, jaj, produktów zbożowych, kapusty, cebuli, ogórków i dużej ilości wody, najlepiej mineralnej.
W przypadku kamicy moczanowej niewskazana jest mocna kawa, herbata, kakao, orzechy, rośliny strączkowe, kawior, śledzie, baranie mięso i wątróbka. Pozostałe gatunki mięsa i ryb powinny ulec znacznemu ograniczeniu. Zalecane jest przyjmowanie dużej ilości płynów, warzyw i owoców oraz chudego mleka.
Kamica fosforanowa wymusza zaprzestanie spożywania nasion roślin strączkowych oraz picia wody mineralnej. Należy ograniczyć owoce, warzywa mleko i jaja. Zalecane jest jedzenie mięsa, ryb, kaszy, serów oraz picie dużej ilości płynów – kompotów, soków, przegotowanej wody, słabej herbaty.
W przypadku długotrwałej kamicy nerkowej do codziennego menu można włączyć Fresubin® Renal – specjalistyczną, wysokokaloryczną dietę (2,0 kcal/1ml) 400 kcal w jednym opakowaniu, o obniżonej zawartości białka i elektrolitów, zmodyfikowaną pod względem zawartości węglowodanów, przeznaczoną do żywienia drogą doustną lub przez zgłębnik. Dostępna o smaku waniliowym.
Jest kilka chorób, które, chociaż niepowiązane z nerkami, dają objawy podobne do kamicy nerkowej. Warto o nich wiedzieć, by nie dać się wprowadzić w błąd zbliżonymi, ale nie jednoznacznymi objawami:
Więcej informacji na temat chorób nerek w tym na temat przewlekłej choroby nerek dostępne na stronie www.mojenerki.org
Serwis zywieniemaznaczenie.pl ma z założenia charakter wyłącznie informacyjno-edukacyjny. Zamieszczone tu materiały w żadnej mierze nie zastępują profesjonalnej porady medycznej. Przed zastosowaniem się do treści medycznych znajdujących się w serwisie należy skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą.
Zapisz się na newsletter Żywienie ma znaczenie i dowiaduj się o nowościach w naszym serwisie jako pierwszy.
Nie musisz wychodzić z domu, zamów nasze produkty z wygodną dostawą pod same drzwi.
