Cukrzyca – dieta a żywienie medyczne. Informacje dla pacjentów i ich opiekunów

Czym jest cukrzyca dla osób chorujących?

Cukrzyca to grupa chorób metabolicznych, którym towarzyszy podwyższony poziom glukozy we krwi. Dzieje się tak z powodu problemów z wydzielaniem insuliny lub jej działaniem (insulinooporność, czyli mniejsza wrażliwość tkanek na działanie insuliny). Długotrwała hiperglikemia (wysoki poziom cukru we krwi) może prowadzić do uszkodzenia wielu narządów, m.in. wzroku, nerek (częste przypadki chorujących na cukrzycę wraz z przewlekłą chorobą nerek), serca, naczyń krwionośnych i układu nerwowego.

Objawy chorowania osób z cukrzycą

• Nadmierne pragnienie i częste oddawanie moczu.
• Utrata masy ciała bez odchudzania.
• Osłabienie i nadmierna senność.
• Częste infekcje skóry i układu moczowo-płciowego.
• Częste choroby zakaźne.
• Problemy z gojeniem się ran prowadzące m.in. do powstania tzw. stopy cukrzycowej.

Od cukrzycy typu 1 do cukrzycy typu 2

• Cukrzyca typu 1. Stanowi około 10% wszystkich przypadków. Występuje najczęściej u dzieci i młodych osób, ma podłoże autoimmunologiczne i wiąże się ze zniszczeniem komórek trzustki produkujących insulinę. Leczenie polega na stałym podawaniu insuliny.
• Cukrzyca typu 2. Stanowi około 90% wszystkich przypadków. Występuje najczęściej u osób dorosłych po 40. roku życia i wiąże się z insulinoopornością. Leczenie obejmuje zwykle zmianę diety, zwiększenie aktywności fizycznej i doustne leki przeciwcukrzycowe. W niektórych przypadkach konieczne jest również podawanie insuliny.

Co jeść, chorując na cukrzycę? Dieta cukrzycowa oparta o właściwe produkty spożywcze

Prawidłowa dieta cukrzycowa i odpowiednia aktywność fizyczna odgrywają kluczową rolę w leczeniu (utrzymanie w organizmie prawidłowego stężenia glukozy) i zapobieganiu cukrzycy. Ważne jest regularne spożywanie posiłków, wybieranie produktów o niskim indeksie glikemicznym (np. jeśli wybieramy produkty zbożowe, to najlepiej zdecydować się na produkty zbożowe pełnoziarniste, jeśli chodzi o oleje, najlepsze są oleje roślinne, np. olej lniany bogaty w nienasycone kwasy tłuszczowe omega-3 i omega-6), bogatych w błonnik pokarmowy i kontrolowanie ilość spożywanych węglowodanów. Warto zadbać o zdrowe źródła białka – bardzo dobre są w odpowiedniej ilości nasiona roślin strączkowych (ich spożycie odpowiada też za uczucie sytości). Należy również ograniczyć spożycie tłuszczów nasyconych (kwasów tłuszczowych, czyli szeroko rozumiane tłuszcze zwierzęce nie są wskazane), trans oraz cukrów prostych, tj. spożywanie produktów o wysokim indeksie glikemicznym (warto dodać, że długi czas obróbki i wysoka temperatura podwyższają wartość indeksu glikemicznego). To zdecydowanie produkty przeciwwskazane (poza tym są to: białe pieczywo, słodycze i cukry – te ostatnie zastąpi kontrolowane spożycie owoców – napoje słodzone, produkty mleczne, mięsa i tłuszcze). Poniżej przedstawiamy przykładowy jadłospis dla osoby chorującej na cukrzycę oparty o produkty cechujące się niskim profilem glikemicznym.

Dieta cukrzycowa – jadłospis na jeden dzień

Leczenie cukrzycy – specjalne zalecenia żywieniowe

W niektórych przypadkach, gdy standardowa dieta doustna oparta np. o pełnoziarniste produkty zbożowe nie wystarcza, konieczne może być leczenie żywieniowe. Obejmuje ono stosowanie specjalnych diet przemysłowych, które dostarczają organizmowi niezbędnych składników odżywczych w odpowiednich proporcjach. Dostępne są diety doustne (np. Diben Drink), sondowe (np. Diben Drink, Diben 1,5 kcal HP) i pozajelitowe.

Cukrzyca ciążowa

Cukrzyca ciążowa (ang. gestational diabetes mellitus, GDM) to zaburzenie gospodarki węglowodanowej, które po raz pierwszy zostaje rozpoznane w trakcie ciąży, najczęściej między 24. a 28. tygodniem. Jest to stan hiperglikemii, czyli podwyższonego poziomu stężenia glukozy we krwi, wynikający ze zmian hormonalnych zachodzących w organizmie kobiety ciężarnej. Hormony takie jak progesteron, estrogen, laktogen łożyskowy czy prolaktyna osłabiają działanie insuliny, co może prowadzić do insulinooporności i w efekcie do wzrostu poziomu cukru we krwi.

Ważne informacje dla osób z cukrzycą

• Edukacja jest kluczowa w walce z cukrzycą. Chorzy na cukrzycę powinni regularnie uczestniczyć w szkoleniach na temat prawidłowego żywienia, radzenia sobie z chorobą (także stawienia czoła powikłaniom cukrzycy).
• Osiągnięcie i utrzymanie prawidłowej masy ciała jest bardzo ważne w leczeniu cukrzycy, prowadzi też do obniżenia ciśnienia tętniczego krwi.
• Nie ma uniwersalnej diety dla wszystkich diabetyków. Dieta powinna być dopasowana do indywidualnych potrzeb i preferencji pacjenta.
• W przypadku cukrzycy typu 2, normalizacja masy ciała może doprowadzić do ustąpienia objawów i braku konieczności przyjmowania leków.
• W cukrzycy typu 1 leczenie insuliną jest niezbędne.
• Leczenie żywieniowe może być stosowane jako uzupełnienie diety lub jako jedyne źródło pożywienia.
• Istnieją specjalne diety przemysłowe przeznaczone dla osób chorujących na cukrzycę, np. seria Diben firmy Fresenius.

Diben Drink, czyli zmiana nawyków żywieniowych

Diben Drink to doustny suplement diety (ONS) przeznaczony dla osób z zaburzeniami glikemii. Zawiera komponenty o niskim indeksie glikemicznym, węglowodany złożone, błonnik oraz odpowiednią kompozycję witamin i składników mineralnych. Dostępny jest również w wersji do stosowania przez sondę (Diben Drink) oraz do żywienia pozajelitowego (Diben 1,5 kcal HP).

Właściwie skomponowana dieta

Jeśli Ty lub ktoś z Twoich bliskich choruje na cukrzycę, ważne jest, aby skonsultować się z lekarzem lub dietetykiem, aby uzyskać indywidualne porady dotyczące diety i leczenia. Dieta cukrzycowa może też obniżyć przejawy nadciśnienia tętniczego.

Serwis zywieniemaznaczenie.pl ma z założenia charakter wyłącznie informacyjno-edukacyjny. Zamieszczone tu materiały w żadnej mierze nie zastępują profesjonalnej porady medycznej. Przed zastosowaniem się do treści medycznych znajdujących się w serwisie należy skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą.