Cukrzyca typu 1. to poważna choroba przewlekła, która dotyka głównie ludzi młodych: dzieci i osoby przed 30. rokiem życia. W chorobie tej układ odpornościowy atakuje swoje własne komórki trzustki, co prowadzi do zaprzestania produkcji insuliny. Najważniejszym objawem choroby jest podwyższone stężenie glukozy, ale i takie symptomy, jak: wzmożone pragnienie czy częste oddawanie moczu. Przyczyną powstania cukrzycy typu 1. są predyspozycje genetyczne do chorób autoimmunologicznych – w odróżnieniu od cukrzycy typu 2., w której za głównego winowajcę uważa się niezdrowy tryb życia. Jak powstaje i jak się objawia cukrzyca typu 1.? Na czym polega leczenie cukrzycy typu 1.? Na te i inne pytania uzyskasz odpowiedź, czytając poniższy artykuł.
Cukrzyca, według przyjętej definicji to nie jedna, lecz cała grupa chorób metabolicznych, charakteryzujących się hiperglikemią (wzrostem stężenia glukozy we krwi) i wynikających z defektu wydzielania i/lub działania insuliny. Schorzenia te mogą prowadzić do niewydolności, zaburzenia czynności, a w konsekwencji do uszkodzenia różnych narządów, szczególnie nerek, oczu, serca, naczyń krwionośnych i nerwów.
Cukrzyca jest obecnie poważnym problemem epidemiologicznym, ekonomicznym i społecznym na całym świecie. Według raportu Światowej Organizacji Zdrowia z 2016 roku, na schorzenie to choruje już 422 mln ludzi na całym globie. W Polsce – według danych GUS – 3,1 mln osób z cukrzycą skorzystało w 2022 roku z usług publicznej służby zdrowia. Co ważne, szacuje się, że 1 milion osób wciąż nie zostało zdiagnozowanych. Międzynarodowa Federacja Diabetologiczna przewiduje, że w 2040 r. w Polsce będzie żyć ponad 4 mln zdiagnozowanych dorosłych cukrzyków.
Można wyróżnić kilka typów cukrzycy: cukrzycę typu 1., cukrzycę typu 2., cukrzycę ciężarnych oraz inne rodzaje cukrzycy typu LADA i MODY.
Cukrzyca typu 1. nazywana jest często cukrzycą insulinozależną, ponieważ w wyniku uszkodzenia komórek beta trzustki, które produkują insulinę, spada wydzielanie tego hormonu. Cukrzyca typu 1. jest chorobą metaboliczną, autoimmunologiczną i przewlekłą, dotyczącą około 10% wszystkich przypadków cukrzycy. Choroby autoimmunologiczne charakteryzują się tym, że układ odpornościowy atakuje zdrowe komórki organizmu, w tym przypadku komórki trzustki. Początki cukrzycy typu 1. pojawiają się u chorych jeszcze poniżej 30. roku życia. Zaobserwowano dwa szczyty zapadalności na cukrzycę typu 1. Pierwszy przypada między 10. a 12. rokiem życia, drugi – w wieku nastoletnim, między 16. a 19. rokiem.
Występuje jednakże pewna odmiana tej choroby – postać LADA („latent autoimmune diabetes in adults”), która rozwija się całkowicie inaczej. Pierwsze jej objawy występują zazwyczaj dopiero w wieku 40-50 lat, a zdarza się, że nawet w siódmej dekadzie życia. Możliwe jest to na skutek działania mechanizmów obronnych organizmu, a także w wyniku niezwykle powolnego procesu niszczenia komórek trzustkowych. LADA wprawdzie rozwija się znacznie wolniej niż typowa cukrzyca typu 1., ale jej przyczyny i objawy są takie same. Dawne określenie cukrzycy typu 1., czyli „cukrzyca młodzieńcza”, jest zatem niewłaściwe.
Głównym, choć niezauważalnym objawem każdej formy cukrzycy, jest znacznie podwyższony poziom cukru we krwi i moczu. Wszystkie inne – możliwe do zaobserwowania – objawy choroby są tego skutkiem. Symptomy cukrzycy typu 1. pojawiają się i rozwijają bardzo szybko – w ciągu kilku dni, maksymalnie 2 tygodni. Wiele z nich niemal natychmiast przybiera ostrą formę i występuje w tym samym czasie, co ułatwia diagnozę.
Wyróżnia się cztery główne objawy cukrzycy typu 1.:
Nadmiar cukru we krwi wiąże wodę, działając moczopędnie, co z kolei prowadzi do odwodnienia organizmu. Ciągłe zmęczenie natomiast i utrata wagi pojawiają się, ponieważ w cukrzycy typu 1. brakuje insuliny w organizmie, której niedobór zaburza dostarczanie energii w głąb komórek.
Powyższe cztery objawy to nie jedyne symptomy tej choroby. Poza nimi mogą bowiem wystąpić inne, uciążliwe dolegliwości. Do najbardziej charakterystycznych należy świąd okolic narządów rodnych – wysoki poziom cukru we krwi i moczu sprzyja infekcjom dróg rodnych oraz sprawia, że organizm słabiej walczy z bakteriami i grzybami. Przy cukrzycy insulinozależnej mogą pojawiać się także zaburzenia widzenia, objawiające się zamglonym obrazem. Spowodowane jest to opuchlizną soczewki oka. U wielu osób obserwuje się również powtarzające się infekcje skórne oraz skurcze mięśni.
Cukrzyca typu 1. charakteryzuje się całkowitą destrukcją komórek beta wysp trzustkowych (Langerhansa), co upośledza lub zatrzymuje produkcję insuliny, a co za tym idzie, występuje podwyższony poziom cukru we krwi. Upośledzenie to w większości przypadków wywołane jest procesem immunologicznym. Jednakże, pomimo wieloletnich, licznych badań, dokładne przyczyny autowyniszczania przez organizm komórek wysp trzustkowych są nieznane.
Na wystąpienie cukrzycy typu 1. wpływają czynniki środowiskowe oraz czynniki genetyczne. Uruchamiają one szereg reakcji, podczas których przeciwciała niszczą komórki własne organizmu – komórki beta wysp Langerhansa. W wyniku takich procesów komórki te ulegają destrukcji i stopniowo tracą zdolność wydzielania insuliny. W końcowym etapie dochodzi do całkowitego niedoboru tego hormonu. Objawy choroby pojawiają się dopiero wówczas, gdy 80–90% komórek wysp trzustkowych uległo już wyniszczeniu.
Wszyscy, u których zdiagnozowano cukrzycę typu 1., muszą koniecznie podjąć leczenie insuliną. Obecnie podawanie insuliny to jedyny sposób walki z tą chorobą. Insulina podawana jest w postaci zastrzyków podskórnych kilka razy dziennie lub też w ciągłym wlewie podskórnym z pomocą pompy insulinowej.
W leczeniu cukrzycy niezwykle ważne jest również postępowanie niefarmakologiczne, którego istotnym elementem jest edukacja osoby chorej. Szkolenia, w których chore dzieci i młodzież powinni bezwzględnie uczestniczyć, obejmują nie tylko istotę samej choroby, ale także zagadnienia dietetyczne. Nie wolno zapominać również o podejmowaniu aktywności fizycznej.
Osoby przyjmujące insulinę powinny zostać przeszkolone przez dietetyka w zakresie doboru odpowiednich jej dawek do spożywanych pokarmów. Dieta w cukrzycy typu 1. opiera się na tzw. wymiennikach węglowodanowych. Chory dostosowuje ilość insuliny do ilości węglowodanów w spożywanych posiłkach. Opanowane do perfekcji liczenie węglowodanów w posiłkach stanowi podstawę zarówno skutecznego leczenia, jak i prowadzenia bezpiecznego i w miarę normalnego trybu życia. Oprócz tego prawidłowa dieta przy cukrzycy powinna obejmować produkty o niskim indeksie glikemicznym.
Nie bez znaczenia dla zdrowia jest również wysiłek fizyczny, którego chorzy nie powinni unikać. Dlaczego ćwiczenia fizyczne są tak ważne w przypadku osób zmagających się z cukrzycą typu 1.? Ruch pozwala utrzymać prawidłową masę ciała oraz sprawność, a także zmniejsza insulinooporność, dzięki czemu możliwa jest redukcja ilości przyjmowanej insuliny. W przypadku występowania nadwagi utrata masy ciała – możliwa dzięki ćwiczeniom i prawidłowej diecie – stanowi dobry krok w kierunku lepszego stanu zdrowia przy cukrzycy. Zalecane są ćwiczenia wytrzymałościowe, takie jak bieganie, szybkie marsze, jazda na rowerze, taniec czy pływanie.
Cukrzyca typu 1. jest schorzeniem przewlekłym, przy którym konieczna jest stała, codzienna kontrola stężenia glukozy z pomocą glukometru oraz podawanie insuliny. Konieczne jest także przyjmowanie przez chorego do końca życia insuliny kilka razy dziennie, przed posiłkami. Celem całego procesu leczenia jest odtwarzanie naturalnego rytmu wydzielania insuliny przez zdrowy organizm. Jakie są konsekwencje nieleczonej lub nieprawidłowo leczonej cukrzycy typu 1.? W przebiegu choroby mogą wystąpić powikłania ostre oraz przewlekłe.
Do powikłań ostrych należy:
Do powikłań przewlekłych należy:
Cukrzyca typu 1. jest obecnie chorobą nieuleczalną, istnieje jednak wiele metod skutecznego jej kontrolowania. Dzięki temu cierpiący na to schorzenie mogą prowadzić pełnowartościowe życie i nie dopuścić do powikłań, np. rozwoju kwasicy ketonowej czy stopy cukrzycowej. Niezwykle ważne jest prowadzenie zdrowego stylu życia, w tym stosowanie zaleceń dietetycznych, dbanie o aktywność fizyczną, kontrola masy ciała oraz porzucenie nałogów.
Bibliografia:
Serwis zywieniemazanczenie.pl ma z założenia charakter wyłącznie informacyjno-edukacyjny. Zamieszczone tu materiały w żadnej mierze nie zastępują profesjonalnej porady medycznej. Przed zastosowaniem się do treści medycznych znajdujących się w serwisie należy skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą.
Zapisz się na newsletter Żywienie ma znaczenie i dowiaduj się o nowościach w naszym serwisie jako pierwszy.
Nie musisz wychodzić z domu, zamów nasze produkty z wygodną dostawą pod same drzwi.
