Przywykliśmy myśleć, że za nadwagę odpowiedzialny jest nadmiar spożywanych tłuszczów. Tymczasem zwolennicy diety ketogenicznej proponują inne spojrzenie na teorię żywienia – ogranicz węglowodany, zwiększ spożycie tłuszczu i… chudnij! Ponadto o diecie tej mówi się również w kontekście leczenia między innymi nowotworów i padaczki lekoopornej. Czym jest dieta keto i kiedy warto ją stosować?
W tradycyjnej diecie podstawą naszego żywienia są węglowodany – główne źródło energii dla organizmu. Stanowią one aż 50% codziennego menu. Reszta to 35% tłuszczów i 15% białek. Oczywiście proporcje mogą się minimalnie różnić w poszczególnych przypadkach, jednak uśredniając, tak właśnie wygląda klasyczny schemat żywieniowy.
Dieta ketogeniczna (inaczej – dieta ketogenna) proponuje całkowite przewartościowanie sposobu żywienia. Aż 80-90% codziennego menu mają stanowić tłuszcze i białko, a węglowodany zaledwie 10-20%. Jest więc to dieta niskowęglowodanowa i jednocześnie dieta wysokotłuszczowa.
Podstawą diety keto jest założenie, że przy niskiej podaży węglowodanów organizm poszuka innych źródeł energii. I tak właśnie się dzieje. Przy tak radykalnym ograniczeniu węglowodanów organizm przechodzi w stan ketozy żywieniowej – produkuje ciała ketonowe, które stają się zastępczym źródłem energii.
Zanim zaczęto mówić o diecie ketogenicznej w kontekście odchudzania, była ona wykorzystywana do leczenia padaczki. Obecnie mówi się o jej korzystnych właściwościach, które przynosi również w terapii cukrzycy typu 2., nowotworów oraz chorób neurologicznych.
Podstawowym założeniem diety keto jest unikanie wysokiej zawartości węglowodanów w posiłkach. W pierwszej kolejności wyeliminowane są więc słodycze, ciasta, słodkie napoje gazowane, żywność wysoko przetworzona i produkty z białej mąki. Tego produkty nie są wskazane w żadnej zdrowej diecie, jednak klasyczna dieta ketogeniczna idzie o krok dalej i każe eliminować wszystkie produkty zbożowe, w tym uznawane przez specjalistów za zdrowe makarony pełnoziarniste, mąkę z pełnego przemiału, kasze czy płatki. Dopuszczalnym źródłem węglowodanów są owoce i warzywa nieskrobiowe i o niskim indeksie glikemicznym. Każdy posiłek powinien zawierać źródło białka (mięso, ryby, sery, jajka), tłuszcze (oleje roślinne, oliwę, masło, awokado, bekon, śmietanę) oraz warzywa i owoce.
Dieta ketogeniczna powoduje zmianę metabolizmu – komórki nerwowe mózgu przestawiają się na spalanie ciał ketonowych (a nie glukozy jak w klasycznym sposobie żywienia), co zmniejsza pobudliwość neuronów. Obecność wolnych kwasów tłuszczowych oraz ograniczona podaż glukozy również wywiera korzystny wpływ ma przekaźnictwo nerwowe.
Stąd tak dobre efekty w leczeniu za pomocą diety ketogennej chorób układu nerwowego, padaczki lekoopornej, zespołu Draveta i zespołu Retta. Trwają prace nad przydatnością diety keto dla choroby Parkinsona i Alzheimera. W przypadku padaczki dieta keto ma działanie przeciwdrgawkowe, powodując znaczne zmniejszenie, a nawet ustąpienie napadów padaczkowych.
Choroba nowotworowa jest chorobą cywilizacyjną. Oznacza to, że jej występowanie stale zwiększa się, a w grupie ryzyka pojawiają się osoby, które do tej pory mogły czuć się bezpieczne. Niestety skuteczność standardowych zabiegów medycznych w walce z rakiem wciąż pozostawia wiele do życzenia. Stąd poszukiwania nowych, alternatywnych metod zwalczania nowotworów. Jedną z nich może być dieta ketogeniczna.
Założenie jest w tym przypadku proste: skoro nowotwór potrzebuje glukozy, by żyć i rosnąć, odcięcie go od jej źródła w pożywieniu ma doprowadzić do rozpadu guza. Jednocześnie organizm ma być żywiony ciałami ketonowymi i w ten sposób uzupełniać niedobory energetyczne.
Nie można jednak zapomnieć, że dieta keto nie sprawdzi się u każdej osoby. W przypadku pacjentów onkologicznych problemem może być choćby prawidłowa praca przewodu pokarmowego, dolegliwości związane z przełykaniem, pojawiający się jadłowstręt i w konsekwencji niedożywienie.
Dieta osób z chorobami nowotworowymi różni się znacznie od tej, która zalecana jest osobom zdrowym. Wyeliminowanie z niej węglowodanów na dłuższą metę może być ryzykownym posunięciem. W tej chwili nie ma żadnych badań klinicznych potwierdzających skuteczność diety keto w walce z nowotworami. Znane są pojedyncze przypadki uważane za wyleczone właśnie dietą ketogeniczną, jednak to zbyt mało, by można było mówić o globalnej skuteczności. Ponadto badania wstępne przeprowadzano głównie na zwierzętach i dotyczyły one tylko niektórych rodzajów nowotworów.
Jednak prawda jest taka, że tonący brzytwy się chwyta, a pacjenci onkologiczni, w przypadku których tradycyjna medycyna zawiodła, skłonni są do próbowania wszelkich dostępnych im metod. Muszą jednak pamiętać, że decydując się na ten eksperyment, biorą za niego pełną odpowiedzialność.
Jednym ze skutków stosowania diety keto jest szybka utrata kilogramów. To właśnie z tego powodu dieta ketogeniczna jest bardzo popularna, a liczba jej zwolenników stale rośnie. Warto jednak zauważyć, że pozbywanie się nadmiarowych kilogramów w ciągu kilku pierwszych tygodni diety nie ma nic wspólnego z pożądanym zminimalizowaniem tkanki tłuszczowej. To, czego pozbywa się organizm, to obecna w tkance mięśniowej woda. I chociaż wizualnie efekt jest dokładnie taki, o jaki chodzi osobom odchudzającym się, to w sensie zdrowotnym nie zyskujemy nic.
Dlaczego tak się dzieje? Za wiązanie wody w komórkach odpowiedzialny jest glikogen. Nagły spadek jego poziomu w organizmie powoduje uwolnienie i wydalenie wody. Ponadto ograniczona podaż glukozy wiąże się również z mniejszym wytwarzaniem insuliny, co z kolei wpływa na to, że nerki wydalają więcej wody z organizmu.
Po pewnym czasie organizm wprowadzony w stan ketozy zaczyna czerpać energię z tłuszczu, również tego zgromadzonego w tkance tłuszczowej. Rzeczywiście następuje wtedy obniżenie masy ciała. Jednak trzeba mieć na uwadze, że nie można przebywać w stanie ketozy przez długi czas. Po przywróceniu do diety węglowodanów utracona wcześniej woda wróci, powodując przybranie na wadze.
Długotrwałe stosowanie diety ketogenicznej na pewno pozwoli na obniżenie wagi, jednocześnie może spowodować jednak w organizmie negatywne trudno odwracalne zmiany. Lekarze zwracają uwagę na fakt, iż dieta ketogeniczna może prowadzić do zaburzeń w gospodarce hormonalnej. Ponadto nadmierna ilość tłuszczu w diecie może wywołać zaburzenia pracy przewodu pokarmowego i objawy takie jak bóle brzucha, nudności, wymioty, zgaga, zaparcia, a także zmniejszony apetyt.
Jakie jeszcze są wady diety ketogenicznej? Istnieje również wysokie ryzyko niebezpiecznego podwyższenia „złego” cholesterolu LDL. Trzeba też pamiętać, że restrykcyjne diety eliminacyjne, do których należy dieta keto, mogą powodować niedobory pokarmowe, głównie witamin i minerałów. W skrajnych przypadkach w wyniku stosowania diety keto może dojść do zaburzeń elektrolitowych, niedocukrzenia, niedobiałczenia i obrzęków, kamicy nerkowej, a nawet uszkodzenia nerek, wątroby i serca.
To jedno z pytań, na które nie ma jednoznacznej odpowiedzi. Bilans zalet i wad diety ketonowej w przypadku stosowania jej przez zdrowe osoby wyraźnie wskazuje na przewagę tych drugich. Można wręcz powiedzieć, że początkowy spadek masy ciała (redukcja z organizmu wody) jest jedynie efektem ubocznym diety skomponowanej w zupełnie innym celu.
Jeśli marzy nam się utrata kilogramów, nie powinniśmy iść na skróty – odpowiednio zbilansowana dieta odchudzająca i codzienna porcja ruchu na świeżym powietrzu powinny pomóc w walce z nadwagą. Być może proces ten będzie przebiegał wolniej, jednak z pewnością będzie bezpieczniejszy.
Jeśli chcemy potraktować dietę ketogeniczną jako terapię w leczeniu chorób neurologicznych i nowotworów, musimy pamiętać, że nie jest to dieta, którą można stosować całe życie. Najlepiej, jeśli przed wprowadzeniem jej do codziennego menu skonsultujemy się z lekarzem lub dietetykiem klinicznym. Nie tylko dadzą konkretne zalecenia zależne od stanu zdrowia, wieku i wagi pacjenta, ale też będą mogli monitorować kondycję organizmu i zapobiegać ewentualnym skutkom ubocznym.
W celu odpowiedniego zbilansowania diety i zapewnienia odpowiedniej podaży białka, warto stosować jedynie sprawdzone preparaty dostępne w aptece, Fresubin Protein Powder – suplement białka serwatkowego, zawierający 8,7 g białka w 10 g produktu.
Serwis zywieniemaznaczenie.pl ma z założenia charakter wyłącznie informacyjno-edukacyjny. Zamieszczone tu materiały w żadnej mierze nie zastępują profesjonalnej porady medycznej. Przed zastosowaniem się do treści medycznych znajdujących się w serwisie należy skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą.
Zapisz się na newsletter Żywienie ma znaczenie i dowiaduj się o nowościach w naszym serwisie jako pierwszy.
Nie musisz wychodzić z domu, zamów nasze produkty z wygodną dostawą pod same drzwi.
