Ból w prawej stronie brzucha, osłabienie, senność – te objawy mogą wskazywać na problemy z prawidłowym funkcjonowaniem wątroby. W jej leczeniu ważne są zarówno odpowiednio dobrane leki, jak i dieta. Jadłospis oparty na odpowiednio dobranych produktach wspiera regenerację wątroby, poprawia jej funkcjonowanie i sprawia, że szybciej wraca się do zdrowia. Jak powinna wyglądać dieta wątrobowa? Co jeść przy chorej wątrobie, a jakie produkty należy odstawić?
Głównym zadaniem wątroby jest usuwanie z organizmu wszelkich zanieczyszczeń i produktów ubocznych procesów metabolicznych – w szczególności są to toksyny czy konserwanty zawarte w żywności, metale ciężkie, pozostałości po lekach. Wątroba odpowiada także za wychwytywanie z pożywienia hormonów roślinnych i zwierzęcych oraz wydalanie ich z organizmu. Widać wyraźnie, że nie tylko nerki mogą się poszczycić odtruwającą funkcją w ludzkim ciele.
Wątroba odpowiada jednak nie tylko za detoksykację organizmu. Ma zdolność magazynowania glikogenu, żelaza oraz witamin A, D i B12. W momencie, gdy pojawia się taka potrzeba, wątroba stopniowo oddaje to, co wcześniej zgromadziła. Zdrowy człowiek może zgromadzić w wątrobie dwuletni zapas witaminy A.
Wątroba odpowiada także za produkcję żółci, która jest magazynowana w woreczku żółciowym i wykorzystywana w procesach trawiennych. W wątrobie węglowodany i białka zamieniane są w tłuszcze, między innymi w cholesterol; to także miejsce syntezy białek z aminokwasów. Nieprawidłowe funkcjonowanie wątroby ma negatywny wpływ na ogólny stan zdrowia człowieka.
Pierwsze symptomy charakterystyczne dla chorej wątroby nie są oczywiste i dla osoby bez wykształcenia medycznego mogą okazać się trudne do powiązania właśnie z wątrobą. Należą do nich:
Ostry stan zapalny wątroby może dawać następujące objawy:
Wśród innych objawów wywołanych przez niewydolność wątroby trzeba wymienić także zmiany skórne, np. plamy wątrobowe, pergaminową skórę, kępki żółte, siniaki (tendencja do ich powstawania rośnie z powodu wymienionych wyżej zaburzeń krzepnięcia krwi). Ponadto u osób z uszkodzoną wątrobą mogą występować krwawienia z nosa lub z dziąseł podczas mycia zębów, a w przypadku kobiet – znacznie obfitsze miesiączki.
Na pierwszy rzut oka jedynie żółtaczka wydaje się w oczywisty sposób powiązana z niewydolnością wątroby. Jednak wszystkie wyżej wymienione przypadki powinny być powodem do zrobienia badań w kierunku zdiagnozowania ewentualnych chorób wątroby.
Dolegliwości wątrobowe kojarzone są z tępym bólem lub gnieceniem. Osoby cierpiące na bóle, których źródłem jest wątroba, na ogół potrafią powiedzieć, co spowodowało spotęgowanie dolegliwości. Warto jednak wiedzieć, że istnieje więcej jednostek chorobowych związanych z zaburzeniami czynności wątroby.
Najczęstsze schorzenia wątroby:
Niektóre z wymienionych chorób (np. choroba Wilsona) mają podłoże genetyczne, ale do powstania wielu z nich często dochodzi na skutek czynników zewnętrznych: nieprawidłowej diety i w konsekwencji m.in. utrzymującej się nadmiernej ilości tkanki tłuszczowej, długotrwałego przyjmowania leków, zatruć – na przykład grzybami. Z kolei marskość wątroby, wymieniona jako oddzielna jednostka chorobowa, może być skutkiem zarówno długotrwałych i przewlekłych chorób, najczęściej wirusowego zapalenia wątroby typu B i C, jak i nadmiernego spożywania alkoholu (którego efektem jest alkoholowe zapalenie wątroby).
Niezależnie od etiologii w leczeniu chorób wątroby szczególną uwagę przykłada się do diety. Bez odpowiednio dobranego menu nie można mówić o skutecznej kuracji. Warto wiedzieć, że u osób, u których zdiagnozowano zaburzenia czynności wątroby, istnieje ryzyko wystąpienia deficytu białkowo-energetycznego. Niedożywienie związane jest bezpośrednio z nieprawidłowym funkcjonowaniem wątroby i pogłębia się wraz z postępem choroby. Statystyki wskazują, że dotyka ono co czwartego pacjenta.
Przy wystąpieniu marskości wątroby zmienia się zapotrzebowanie na konkretne składniki odżywcze, a co za tym idzie – zalecenia żywieniowe dla osoby chorej. Dieta powinna być przede wszystkim bogata w białko. Optymalna dobowa dawka to 1,2–1,5 g na kilogram masy ciała. Duża zawartość białka w diecie wątrobowej jest naturalnym stymulatorem regeneracji komórek i tkanek. Należy również liczyć się z ograniczeniem tłuszczu w diecie – jego zawartość powinna się kształtować na poziomie 1 g na kilogram masy ciała na dobę. U pacjentów ze zdiagnozowaną ciężką niewydolnością wątroby lub cholestazą podaż tłuszczów należy zmniejszyć do 0,8 g na kilogram masy ciała na dobę. Z kolei dzienna porcja węglowodanów dla pacjentów z marskością wątroby nie powinna przekraczać 250 g, z czego cukry proste mają stanowić około 20% węglowodanów ogółem.
Indywidualną dietę wątrobową dla każdego pacjenta powinien ustalić lekarz. Zależna jest ona od stopnia zaawansowania choroby wątroby, postępów w leczeniu oraz ogólnej kondycji narządu. W niektórych przypadkach będzie ona restrykcyjna, w innych wystarczy, że tłuste mięso, potrawy smażone oraz produkty o wysokiej zawartości błonnika zostaną zastąpione „lżejszymi” odpowiednikami. Istnieją jednak uniwersalne zasady diety wątrobowej, z których mogą skorzystać wszystkie osoby mające problemy z prawidłowym funkcjonowaniem wątroby:
Jeśli u pacjentów z marskością wątroby i encefalopatią wątrobową zostanie zauważone niedożywienie, konieczne będzie wprowadzenie do diety produktów zawierających aminokwasy rozgałęzione BCAA, które poprawiają przyswajanie i tolerancję białka oraz węglowodanów. Ponadto obecność aminokwasów rozgałęzionych powoduje zmniejszenie katabolizmu (rozpadu) proteinowego.
Przewlekła choroba wątroby przebiegająca bez powikłań nie wymaga bardzo rygorystycznej diety. Codzienny jadłospis nie odbiega znacząco od tego, jak wygląda żywienie zdrowego człowieka, należy jednak unikać produktów mogących wywoływać dolegliwości związane z trawieniem, między innymi potraw smażonych. W celu regeneracji narządu zaleca się ograniczenie spożywania błonnika i zwiększenie udziału białka w diecie wątrobowej do 1,6 g na kilogram masy ciała. Źródłem węglowodanów powinny być przede wszystkim produkty zbożowe. Tłuszcz powinien być przyjmowany na poziomie 1 g na kilogram masy ciała na dobę.
W chorobach wątroby bez silnej niewydolności tego organu oraz w okresie pooperacyjnym zawartość tłuszczu w dobowej diecie należy zmniejszyć do 50 g na dobę, a przypadku zastoju żółci ograniczyć nawet do 30 g. Udział białka w diecie powinien być na poziomie zbliżonym do diety zdrowych osób i wynosić około 1 g na kilogram masy ciała. Zalecany poziom węglowodanów w dobowej diecie to 300–350 g.
W przypadku ostrej niewydolności wątroby stosuje się dietę niskobiałkową i niskotłuszczową. Zalecenie to ma na celu ochronę wątroby oraz minimalizację wytwarzania produktów metabolizmu białek, które wykazują działanie toksyczne dla organizmu człowieka. Białko w diecie przy ostrej niewydolności wątroby powinno pochodzić z produktów zwierzęcych; zaleca się, by jego dzienny poziom w diecie nie przekraczał 40 g. Duży nacisk kładzie się na udział w diecie węglowodanów, które powinny pochodzić wyłącznie z produktów zbożowych na bazie oczyszczonej mąki. Ich zalecany poziom w diecie kształtuje się na poziomie 400 g na dobę. Wszystkie potrawy powinny być gotowane i podawane na ciepło. Wyklucza się możliwość jedzenia produktów zimnych i surowych.
Produkty przyjazne, zalecane przy chorej wątrobie:
Warto jednak jeszcze raz zaznaczyć, że osoby z niewydolnością wątroby koniecznie powinny udać się do dietetyka, który opracuje indywidualne zalecenia żywieniowe i ułoży jadłospis dostosowany do ich stanu zdrowia i specyficznych potrzeb, uwzględniając dzienne zapotrzebowanie na składniki odżywcze w danej chorobie.
Wiadomo już, co jeść – a czego unikać przy ostrym i przewlekłym zapaleniu wątroby oraz innych schorzeniach zaburzających funkcjonowanie tego narządu? Niestety na liście produktów zakazanych znajdują się sporo takich, które powszechnie uważa się za najsmaczniejsze. Niejaką pociechą może być obietnica, że dieta wątrobowa nie będzie obowiązywała do końca życia. Jeśli leczenie przynosi wyraźne pozytywne rezultaty, za zgodą lekarza można próbować stopniowo wprowadzać do diety produkty, które przy uszkodzonej wątrobie są całkowicie zakazane.
Na listę produktów zakazanych trafiły:
Restrykcyjna dieta wątrobowa wymaga także całkowitej rezygnacji z palenia papierosów.
Przy schorzeniach wątroby warto sięgnąć po dodatkową doustną dietę medyczną. Fresubin Hepa DRINK o smaku cappuccino to specjalistyczna dieta o zwiększonej zawartości aminokwasów rozgałęzionych BCAA do postępowania dietetycznego u osób zagrożonych niedożywieniem lub niedożywionych, w szczególności z ostrymi i przewlekłymi zaburzeniami czynności wątroby, jako uzupełnienie diety opartej na pokarmach naturalnych. Zawiera błonnik, jednonienasycone kwasy tłuszczowe MUFA oraz kofeinę (4,0 mg/100 ml). Nie zawiera glutenu, syropu glukozowego oraz jest klinicznie wolna od laktozy.
Fresubin Hepa DRINK dzięki wysokiej zawartości BCAA poprawia wchłanianie i tolerancję białka, zmniejsza katabolizm proteinowy, poprawia tolerancję węglowodanów, reguluje bilans aminokwasów. Odpowiednio skomponowany skład tłuszczów ułatwia proces ich wchłaniania oraz wpływa pozytywnie na profil lipidowy krwi. Fresubin Hepa DRINK jako program wysokoenergetyczny w pełni zaspokaja zapotrzebowanie na węglowodany, co pozwala na zapobieganie glikozie tłuszczów i białek. Jest także cennym źródłem witamin i minerałów. Regularne stosowanie Fresubin Hepa DRINK znacznie poprawia samopoczucie i jakość życia pacjenta.
Serwis zywieniemaznaczenie.pl ma z założenia charakter wyłącznie informacyjno-edukacyjny. Zamieszczone tu materiały w żadnej mierze nie zastępują profesjonalnej porady medycznej. Przed zastosowaniem się do treści medycznych znajdujących się w serwisie należy skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą.
Zapisz się na newsletter Żywienie ma znaczenie i dowiaduj się o nowościach w naszym serwisie jako pierwszy.
Nie musisz wychodzić z domu, zamów nasze produkty z wygodną dostawą pod same drzwi.
