Choroba spowodowana rotawirusem najczęściej występuje u dzieci, ale może dotknąć także dorosłych. Najczęściej spotykamy się z nią w momencie upośledzenia odporności i osłabienia organizmu. Objawy choroby zazwyczaj nie trwają długo i nie ma konieczności stosowania dodatkowego leczenia. Co warto wiedzieć o zarażeniu rotawirusem i diecie po przebytej chorobie?
Rotawirusy to małe drobnoustroje należące do rodziny reowirusów – Reoviridae. Ich genom posiada segmentowany dwuniciowy RNA. Są główną przyczyną infekcji układu pokarmowego, prowadzących do zapalenia żołądkowo-jelitowego, często nazywanego potocznie „grypą żołądkową”. Zakażenie odbywa się drogą kropelkową. Czas, w którym wirus się rozmnaża, szacowany jest na około 2-4 dni, po czym organizm wydala go w postaci obfitego, wodnistego kału. Rotawirusy atakują komórki wyściełające ścianę jelita cienkiego. Wirusy te odpowiadają przede wszystkim za biegunki rotawirusowe, które mogą być szczególnie niebezpieczne, zwłaszcza u dzieci i niemowląt. W ciężkich przypadkach, zakażenie rotawirusowe może prowadzić do poważnego odwodnienia, a nawet zgonu, co rocznie dotyka ponad pół miliona dzieci na świecie, głównie w krajach słabiej rozwiniętych.
Zakażenie rotawirusami szerzy się przede wszystkim drogą pokarmową. Do najczęstszych przyczyn należą:
Rotawirusy są szeroko rozpowszechnione, co sprawia, że większość ludzi jest narażona na zakażenie. Istnieje pięć głównych grup wirusa (A, B, C, D i E), z czego grupy A, B i C są zakaźne dla człowieka:
Objawy zakażenia rotawirusem mogą się różnić w zależności od wieku pacjenta. U noworodków (poniżej 1 miesiąca) zakażenie rotawirusowe jest często bezobjawowe lub ma bardzo łagodny przebieg, co wynika z obecności przeciwciał przekazanych przez matkę. Natomiast niemowlęta i małe dzieci (od 3 miesięcy do 2 lat) to grupa wiekowa, u której objawy są zazwyczaj najbardziej nasilone. Choroba często zaczyna się nagle od silnych wymiotów, po których następuje wodnista biegunka, utrzymująca się przez 4-8 dni. Często towarzyszy temu gorączka i to właśnie u tych najmłodszych dzieci ryzyko odwodnienia jest największe.
Wraz z wiekiem i każdą kolejną infekcją (ponieważ odporność nie jest trwała, choć kolejne zakażenia są zazwyczaj łagodniejsze), objawy u starszych dzieci stają się mniej nasilone. Nadal dominują biegunki rotawirusowe i wymioty, ale mogą być one krótsze i mniej intensywne. U zdrowych dorosłych zakażenie rotawirusem zazwyczaj przebiega łagodnie lub bezobjawowo. Mogą wystąpić ogólne złe samopoczucie, nudności, ból głowy, skurcze brzucha, łagodna gorączka i wodnista biegunka. Czasem obserwuje się bóle mięśni i stawów, a także nadmierne pocenie się.
Rotawirusy wykazują także sezonowość, szczególnie w regionach o klimacie umiarkowanym. W Polsce, podobnie jak w innych krajach strefy umiarkowanej, łatwiej zarazić się rotawirusem w chłodniejszych miesiącach roku, zazwyczaj od późnej jesieni, przez zimę, aż do wczesnej wiosny (od stycznia do czerwca). Szczyty zachorowań często przypadają na miesiące zimowe.
Na kontakt z rotawirusami najbardziej narażone są dzieci. Choć sam patogen nie wywołuje śmiertelnego zagrożenia, styczność z nim może przynieść poważne powikłania, przede wszystkim wynikające z szybkiego odwodnienia organizmu. Aby uniknąć zakażeń, a w razie zachorowania zminimalizować objawy, można próbować zwiększyć odporność, za pomocą dostępnych na rynku szczepionek przeciwko rotawirusom. Szczepi się nimi dzieci do 12. tygodnia życia.
Po pierwszym zakażeniu wirusem typu A organizm nabywa odporność na dany typ wirusa. Kolejne zachorowania, nawet jeśli zostały spowodowane innym typem, przebiegają znacznie łagodnie lub w ogóle bezobjawowo.
W przebiegu zakażenia rotawirusem charakterystyczne jest szybkie odwodnienie, na które trzeba szczególnie uważać, a które jest najczęściej głównym i najgroźniejszym powikłaniem. Utrata wody, sodu, potasu i innych składników mineralnych może prowadzić do zaburzeń równowagi elektrolitowej, co z kolei może wpływać na pracę serca, nerek i mózgu. Ponadto, uszkodzenie komórek jelita cienkiego przez wirusa prowadzi do zaburzeń wchłaniania składników odżywczych. Nawet po ustąpieniu ostrych objawów biegunki, jelito może potrzebować czasu na regenerację, co w konsekwencji może wpływać na trawienie i wchłanianie pokarmu. Dlatego tak ważne jest podawanie odpowiednich płynów nawadniających (elektrolitów) i stopniowe wprowadzanie odpowiedniej diety. Niewłaściwe żywienie podczas i po infekcji może nasilać biegunkę i opóźniać powrót do zdrowia.
Obecnie nie znaleziono jeszcze skutecznego leku na zakażenie rotawirusami. Leczenie obejmuje przede wszystkim uzupełnianie utraconej przez organizm wody i elektrolitów. Chory powinien przyjmować duże ilości letniej wody, słabo zaparzonej, gorzkiej herbaty (mocny napar działa odwrotnie, odwadniając), elektrolitów dostępnych w aptekach, lub naparów ziołowych. Dostępne są skuteczne produkty nawadniające i uzupełniające elektrolity, które warto podawać. Szczególną czujność trzeba zachować w przypadku niemowląt, dzieci i osób o słabej odporności, ponieważ ich osłabiony organizm może nie poradzić sobie samodzielnie. W takich sytuacjach często konieczne jest podawanie kroplówek w warunkach szpitalnych, aby zapewnić odpowiednie nawodnienie i uzupełnienie niedoborów.
Po zarażeniu się wirusem i wystąpieniu pierwszych objawów, chorzy tracą apetyt. W momencie ustawania wymiotów i biegunki ochota na jedzenie stopniowo wraca. Jednakże po każdej infekcji organizm jest wyjałowiony i brakuje mu niezbędnych do prawidłowego funkcjonowania składników, należy więc uzupełnić niedobory, za które odpowiada rotawirus. Dlatego tak ważne jest stopniowe i przemyślane uzupełnianie niedoborów poprzez wprowadzenie diety lekkostrawnej. Na początku warto jeść produkty, które nie obciążają układu pokarmowego, takie jak suchary, kleiki ryżowe, czy rozgniecione banany. Stopniowo można wprowadzać gotowane ziemniaki, drobne kasze (np. ryż, kasza manna), produkty zbożowe (np. pieczywo pszenne), a także chude mięsa, np. gotowany drób. Ważne jest, aby posiłki były niewielkie i podawane w małych porcjach, ale często i w regularnych odstępach czasu.
Obfity posiłek obciąża układ pokarmowy, który został mocno nadszarpnięty przez rotawirusa. Dodatkowo, u niektórych osób, zwłaszcza dzieci, po infekcji może wystąpić czasowa nietolerancja laktozy. W takim przypadku warto zrezygnować ze spożywania produktów mlecznych zawierających laktozę. Dieta ta powinna być utrzymana przez około dwa tygodnie, aby naruszona ściana jelit miała czas na regenerację i by zapobiec nawrotom biegunki rotawirusowej. Warto również pamiętać, że dla dzieci oblicza się ilość płynów na kilogram masy ciała, aby zapewnić odpowiednie nawodnienie.
Po zakażeniu rotawirusem, chory powinien bezwzględnie unikać produktów, które mogłyby podrażnić osłabiony układ pokarmowy lub nasilić objawy. Przede wszystkim należy zrezygnować z dań ciężkostrawnych, czyli wszystkich potraw smażonych, duszonych w ciężkich sosach, a także wędzonych i ostro przyprawionych. Tłuste mięsa, tłuste wędliny, sery żółte i pleśniowe, a także potrawy z dużą ilością cebuli, czosnku czy papryki są absolutnie niewskazane. Również rosół, choć często uznawany za „leczniczy”, w pierwszych dniach po rotawirusie może być zbyt ciężki ze względu na zawartość tłuszczu i wywaru mięsnego.
Owoce, zwłaszcza surowe, ze skórką i dużą zawartością błonnika, takie jak jabłka, gruszki czy śliwki, mogą nasilać biegunkę (nawet w niewielkich ilościach) i powinny być wyłączone z diety w początkowej fazie rekonwalescencji. Podobnie, soki owocowe, szczególnie te z dodatkiem cukru, mogą wywołać efekt osmotyczny i pogłębić biegunkę. Należy także zrezygnować z produktów pełnoziarnistych, które, choć zdrowe na co dzień, w tym okresie będą zbyt obciążające dla jelit. Wszelkie napoje gazowane, kawa, alkohol oraz gorzka czekolada również są niewskazane. Unikać należy również naparów z ziół, które działają zapierająco, jak na przykład kora dębu, ponieważ mogą one maskować objawy odwodnienia i zaburzać naturalny proces regeneracji jelit.
U najmłodszych dieta po przebytej infekcji wygląda identycznie jak u osób dorosłych. Dodatkowym wsparciem mogą być specjalne odżywki medyczne, na przykład Frebini Energy DRINK. Preparat ten przeznaczony jest dla dzieci zagrożonych niedożywieniem, w wieku od pierwszego do dwunastego roku życia. Bardzo wskazana jest również po przebytym zakażeniu rotawirusami. Odżywka zawiera odpowiednio zbilansowane składniki, takie jak np. tauryna, karnityna, izytol, błonnik pokarmowy, które są niezbędne dla prawidłowego rozwoju.
Zakażenie rotawirusami wiąże się z ogromnym obciążeniem i wysiłkiem dla całego organizmu. Chcąc go uniknąć, warto przestrzegać podstawowych zasad higieny osobistej, przede wszystkim chodzi o częste mycie rąk. Trzeba tego pilnować u małych dzieci. Niemowlęta warto zaszczepić. Należy pamiętać, że dzieci przebywające w żłobkach, przedszkolach i szkołach, są szczególnie narażone na zarażenie rotawirusami. Bogata w witaminy i odpowiednie składniki odżywcze dieta pozwoli na wzmocnienie systemu odpornościowego najmłodszych, dzięki czemu, nawet jeśli nie unikną zakażenia, przebieg choroby będzie lżejszy.
Serwis zywieniemaznaczenie.pl ma z założenia charakter wyłącznie informacyjno-edukacyjny. Zamieszczone tu materiały w żadnej mierze nie zastępują profesjonalnej porady medycznej. Przed zastosowaniem się do treści medycznych znajdujących się w serwisie należy skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą.
Zapisz się na newsletter Żywienie ma znaczenie i dowiaduj się o nowościach w naszym serwisie jako pierwszy.
Nie musisz wychodzić z domu, zamów nasze produkty z wygodną dostawą pod same drzwi.
