Nietolerancja fruktozy to nieprawidłowa reakcja organizmu, a inaczej stan, w którym ma on problem z trawieniem i wchłanianiem cukru owocowego. Objawy obejmują dolegliwości ze strony układu pokarmowego, które mogą utrzymywać się przez długi czas. Niestety, nietolerancja fruktozy często bywa mylona z alergią, co może okazać się tragiczne w skutkach. Jak temu zapobiec? Na co zwrócić uwagę i jak radzić sobie z nietolerancją?
Nietolerancja fruktozy, znana również jako nietolerancja cukru owocowego, to stan, w którym organizm ma trudności z trawieniem i wchłanianiem fruktozy – cukru prostego naturalnie występującego w wielu produktach spożywczych, przede wszystkim w owocach, miodzie i syropach. Problemy pojawiają się po spożyciu fruktozy, która w normalnych warunkach jest wchłaniana w strony przewodu pokarmowego, głównie w jelicie cienkim. U osób z nietolerancją fruktozy ten proces jest zaburzony. W jaki sposób się to objawia? Niewchłonięta fruktoza przechodzi do dalszych części jelita, gdzie ulega fermentacji przez bakterie jelitowe. W dalszym etapie prowadzi to do powstawania gazów, kwasów tłuszczowych o krótkim łańcuchu i innych substancji, które mogą powodować także inne nieprzyjemne objawy takie jak wzdęcia, bóle brzucha, biegunki, nudności i wymioty.
Do zdiagnozowania nietolerancji fruktozy służy test oddechowy na obecność wodoru w wydychanym powietrzu. Wyróżnia się dwie formy nietolerancji. Są to: zespół złego wchłaniania fruktozy (FMA) i wrodzona fruktozemia (HFI) o podłożu genetycznym. Nieleczona fruktozemia może prowadzić do niewydolności nerek i wątroby, a nawet śmierci. Zbyt mała ilości enzymu trawiennego biorącego udział w metabolizmie fruktozy w wątrobie prowadzi do jej uszkodzenia. Zespół złego wchłaniania fruktozy to skutek niedoboru białka odpowiadającego za transport fruktozy przez błonę komórkową. Nieprzeniesiony cukier owocowy nie zostaje poddany rozkładowi i dochodzi do jego fermentacji w jelicie grubym. Podrażnia to błonę śluzową jelita, wytwarzają się gazy i kwasy. Wzrasta ciśnienie w jelitach. Zazwyczaj choroba długo pozostaje niezdiagnozowana, pomimo powodowania wielu dolegliwości. Mogą towarzyszyć jej schorzenia współistniejące.
Objawy nietolerancji fruktozy mogą być różnorodne i nasilać się po spożyciu produktów o wyższej zawartości tego cukru. Należą do nich głównie problemy dotykające bezpośrednio układ pokarmowy: wzdęcia, bóle brzucha, biegunki i uczucie pełności. Intensywność symptomów to sprawa bardzo indywidualna i uzależniona od organizmu. Nietolerancja może objawiać się także poprzez występujący brak apetytu, zmęczenie, a nawet problemy z wchłanianiem składników odżywczych. Co istotne, podobne dolegliwości mogą występować w przypadku innych nietolerancji pokarmowych, takich jak nietolerancja laktozy, co tylko podkreśla znaczenie dokładnego rozpoznania.
Fruktozemia objawia się już u niemowląt, po wprowadzeniu żywienia sztucznego mieszankami słodzonymi sacharozą. U dzieci karmionych piersią, które otrzymują soki owocowe oraz produkty z dodatkiem owoców, również wystąpią objawy po ich spożyciu. Jest to zatem równoznaczne z rozpoznaniem nietolerancji fruktozy. Niemowlę cierpiące na fruktozemię jest apatyczne i senne. Pojawia się hipoglikemia prowadząca do omdleń i drgawek. Dziecko wymiotuje, ma powiększoną wątrobę. Może wystąpić u niego żółtaczka oraz krwotoki. Na skutek obecności fruktozy w moczu, dochodzi do stanów zapalnych układu moczowego.
Częstym zjawiskiem u osób chorujących na fruktozemię jest wstręt do słodyczy i słodkich potraw. Zespół złego wchłaniania fruktozy objawia się bólami brzucha, wzdęciami, nadmiernymi gazami, zaparciami, biegunkami, nudnościami, wymiotami. Symptomy często są nieswoiste i utrudniają postawienie diagnozy. Może pojawić się zmęczenie, złe samopoczucie. Kolejnymi objawami są: brak apetytu, niedobór wagi i wzrostu, a także anemia. Uczulenie na fruktozę jest indywidualne, dlatego każda osoba ma inny próg tolerancji. U niektórych objawy pojawią się natychmiast po zjedzeniu niewielkiej ilości pokarmów zawierających fruktozę, u innych dopiero większa ilość powoduje dolegliwości.
Zaburzenie, jakim jest zespół złego wchłaniania fruktozy, sprawia, że organizm nie jest w stanie prawidłowo wchłaniać cukru owocowego w jelicie cienkim. Prowadzi to do fermentacji fruktozy w jelicie grubym, co prowadzi do odczuwania dolegliwości żołądkowo-jelitowych. Główną przyczyną takiego stanu rzeczy jest niedobór lub nieprawidłowe funkcjonowanie białek transportujących fruktozę w błonie komórkowej enterocytów.
Warto zaznaczyć, że zespół złego wchłaniania fruktozy nie jest choroba genetyczną wrodzoną, jak dziedziczna nietolerancja fruktozy. Często jest to stan nabyty lub związany z innymi zaburzeniami czynnościowymi przewodu pokarmowego, takimi jak zespół jelita drażliwego (IBS). Co ciekawe, u niektórych osób może występować przeciążenie systemu transportującego fruktozę w wyniku spożywania nadmiernych ilości tego cukru w diecie.
Do mniejszych zdolności wchłaniania fruktozy, czyli poniekąd upośledzenia tego proces, oprócz nadmiernego spożycia fruktozy, prowadzą między innymi zaburzenia flory bakteryjnej jelit. Przyczyną tego jest nierównowaga między korzystnymi a szkodliwymi bakteriami w jelitach, co wpływa negatywnie na proces wchłaniania cukrów. Inna przyczyna to stan zapalny jelit. Uważać trzeba również na leki i antybiotyki – niektóre z nich mogą wpłynąć na mikroflorę jelitową. Co z kolei w przypadku stresu? On także ma znaczenie, gdyż może wpływać na motorykę i funkcjonowanie przewodu pokarmowego.
Leczenie w przypadku fruktozemii polega na natychmiastowym odstawieniu wszelkich pokarmów i płynów, zawierających fruktozę. W przeciwnym razie może dojść do niewydolności wątroby i nerek, i w konsekwencji zagrożenia życia. Zespół złego wchłaniania fruktozy nie wymaga tak drastycznych działań. W zależności od stopnia nietolerancji fruktozy ogranicza się cukier owocowy. Leczenie polega na przestrzeganiu diety, która likwiduje objawy i zapobiega ich nawrotom. W niektórych przypadkach konieczna jest suplementacja witaminy C.
Dieta przy nietolerancji fruktozy może być eliminacyjna lub ograniczająca, w zależności od postaci choroby. Całkowicie należy zrezygnować z gazowanych napojów owocowych. Potrawy należy słodzić glukozą. Drobno pestkowe, świeże owoce, takie jak jabłka, gruszki, arbuzy, powinny zostać wykluczone z diety. Niewskazane są także owoce suszone oraz przetwory z dodatkiem owoców. Wszelkiego rodzaju dżemy, galaretki, syropy sprawiają, że nasilają się objawy, jakimi przejawia się nietolerancja fruktozy. Jadłospis wyklucza także miód, soki owocowe i warzywne, groszek zielony, ziemniaki, marchew, pietruszkę, rzodkiewkę i ogórki. Również inne warzywa mogą okazać się szkodliwe.
W niewielkich tylko ilościach można zjadać brukselkę, dynię, cebulę, kapustę białą, czerwoną, pomidory i różnego rodzaju fasolę. Dozwolone są małe porcje pszenicy, jęczmienia, soi, jogurtów owocowych i innych produktów mlecznych z dodatkiem owoców. Można z umiarem spożywać syrop klonowy i z agawy. Najzdrowsze są produkty naturalne bez dodatków. Zespół złego wchłaniania fruktozy zmusza do rezygnacji z wielu owoców i warzyw. Zamiast nich można sięgnąć po owoce o niższej zawartości fruktozy. Są to cytrusy, owoce grubo pestkowe, jak np. śliwki, owoce jagodowe, banany, ananasy i kiwi. Z warzyw można sięgnąć po szparagi, szpinak, sałatę, kalafior oraz korzeniowe, jak: seler, buraki. Warto o tym pamiętać przy nietolerancji fruktozy.
Cukier owocowy występuje jako dodatek w wielu produktach, dlatego należy uważnie czytać skład każdego z nich. Fruktozę znajdziemy w musztardach, ketchupach i innych, gotowych sosach, marynatach i zupach. Zawierają ją płatki śniadaniowe, pieczywo i mleko smakowe. Obecna jest nawet w produktach dietetycznych i dla diabetyków. Stanowi dodatek wielu leków. Znajdziemy ją nie tylko w syropach, ale także w tabletkach i kapsułkach.
Dieta przy nietolerancji fruktozy polega na wyeliminowaniu lub ograniczeniu produktów, które nasilają objawy. Wymaga to ogromnej uwagi, gdyż fruktoza obecna jest w wielu przetworach spożywczych, dlatego każdy produkt, po który sięgniemy, musi mieć sprawdzony skład. Dopiero takie działanie da nam pewność, że nie spożyjemy cukru owocowego w ilości, która może nam zaszkodzić.
Serwis zywieniemaznaczenie.pl ma z założenia charakter wyłącznie informacyjno-edukacyjny. Zamieszczone tu materiały w żadnej mierze nie zastępują profesjonalnej porady medycznej. Przed zastosowaniem się do treści medycznych znajdujących się w serwisie należy skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą.
Zapisz się na newsletter Żywienie ma znaczenie i dowiaduj się o nowościach w naszym serwisie jako pierwszy.
Nie musisz wychodzić z domu, zamów nasze produkty z wygodną dostawą pod same drzwi.
