Encefalopatia wątrobowa jest ciężkim powikłaniem nieprawidłowego funkcjonowania wątroby – przy braku leczenia może prowadzić do śpiączki, a nawet śmierci. Dzięki wczesnej diagnozie oraz wdrożeniu farmakoterapii i diety możliwe jest zahamowanie jej postępowania i odwrócenie patologicznych zmian. Dowiedz się, jak rozpoznać objawy encefalopatii wątrobowej.
Encefalopatia wątrobowa jest ciężkim powikłaniem niewydolności wątroby – najczęściej w wyniku ostrych lub przewlekłych chorób wątroby. U chorego obserwuje się zaburzenia neurologiczne i psychiatryczne wynikające z toksycznego wpływu amoniaku i innych substancji (np. fenoli, merkaptanów i kwasów tłuszczowych) na tkankę nerwową. W przypadku zdrowej osoby substancje toksyczne są usuwane z krwi – przy uszkodzeniu wątroby stają się przyczyną wielu poważnych patologii.
Nazwę encefalopatia wątrobowa stosuje się czasem zamiennie z określeniem śpiączka wątrobowa. Warto jednak pamiętać, że śpiączka dotyczy jedynie najbardziej zaawansowanego stadium encefalopatii, w którym dochodzi do kwasicy metabolicznej.
Możemy wyróżnić dwa rodzaje encefalopatii wątrobowej:
O nawracającej encefalopatii wątrobowej mówimy, gdy jej symptomy występują ponownie przed upływem sześciu miesięcy. Encefalopatia przewlekła jest trwała, przy czym przez większość czasu jej objawy mają umiarkowane nasilenie, przeplatane stanami ciężkimi.
Jaka jest długość życia przy encefalopatii wątrobowej? Tak naprawdę nie da się jednoznacznie odpowiedzieć na to pytanie, ponieważ wszystko zależy od rodzaju encefalopatii, momentu jej rozpoznania i przyczyny wystąpienia zaburzeń. Inne są rokowania przy śpiączce wątrobowej, inne przy wykryciu powikłań na etapie pierwszych objawów.
Czy encefalopatia wątroby jest uleczalna? Tak – zmiany zachodzące w pierwszych stadiach są odwracalne, jednak tylko przy szybkim podjęciu odpowiedniego leczenia. W przeciwnym razie objawy narastają, mogąc doprowadzić do niewydolności wątroby i zgonu. W najgorszej sytuacji są pacjenci z postacią jawną przewlekłą, których wątroba od długiego czasu nie funkcjonuje prawidłowo.
Duży negatywny wpływ ma encefalopatia wątrobowa na przeżywalność osób cierpiących na marskość wątroby.
Encefalopatia wątrobowa spowodowana jest uszkodzeniem wątroby. Niesprawny organ nie jest w stanie spełniać swojej funkcji detoksykacyjnej i w rezultacie w organizmie gromadzą się szkodliwe substancje. Przykładowo amoniak jest normalnym produktem przemiany materii – powstaje podczas przemiany białek w jelitach i u zdrowego człowieka jest usuwany przez wątrobę. W przypadku jej dysfunkcji przedostaje się do krwiobiegu i dociera do mózgu, gdzie może powodować uszkodzenia.
Zdecydowanie najczęstszą przyczyną wystąpienia tego powikłania jest marskość wątroby. Niestety jeśli chodzi o pacjentów z marskością wątroby, encefalopatia znacznie pogarsza ich rokowania. Inne przyczyny mogące powodować encefalopatię to m.in.:
Jeżeli pacjent cierpi z powodu przewlekłego zaburzenia funkcjonowania wątroby, powinien zwracać szczególną uwagę na czynniki ryzyka, mogące doprowadzić do wystąpienia epizodu encefalopatii wątrobowej. Należą do nich np.:
Jak zostało wspomniane wyżej, śpiączka wątrobowa to skrajne stadium encefalopatii wątrobowej, charakteryzującym się głębokim zaburzeniem świadomości. Mechanizm jej powstawania jest złożony. Amoniak dostający się do mózgu powoduje zmiany w metabolizmie komórek nerwowych, prowadząc do zaburzeń funkcji neuronów. Ponadto dochodzi do zmniejszenia aktywności neuroprzekaźników. W rezultacie mózg staje się coraz bardziej niewydolny, co skutkuje poważnymi objawami neurologicznymi, a w skrajnych przypadkach nawet utratą przytomności.
Należy pamiętać, że śpiączka wątrobowa jest stanem zagrożenia życia i wymaga natychmiastowej interwencji medycznej.
Objawy encefalopatii wątrobowej nie zawsze łatwo zauważyć – u ponad połowy chorych występuje postać utajona, którą wykrywa się dopiero za pomocą specjalistycznych testów. Wśród pierwszych zwiastunów encefalopatii wątrobowej wymienić można osłabienie zdolności poznawczych (zaburzenia pamięci i problemy z koncentracją), zaburzenia snu (kłopoty z zaśnięciem lub nadmierna senność), słaby refleks czy ogólne psychofizyczne spowolnienie.
Objawy neurologiczne encefalopatii wątrobowej podzielono na 5 kategorii według skali West Haven, oznaczających kolejne stopnie nasilenia. Pierwszy z nich to choroba utajona, ostatni – śpiączka wątrobowa. Do charakterystycznych objawów rozwijającej się encefalopatii zaliczyć można:
Encefalopatia wątrobowa bywa trudna do rozpoznania, ponieważ jej symptomy na początku mogą być subtelne; nie są one także typowe dla chorób przewodu pokarmowego i mogą przypominać np. chorobę Parkinsona. Nie da się też wykryć encefalopatii za pomocą jednego konkretnego badania – aby ją stwierdzić, trzeba najpierw wykluczyć inne potencjalne przyczyny wystąpienia objawów neurologicznych. Przydatne będą w tym badanie EEG oraz badania obrazowe: tomografia komputerowa (TK) lub rezonans magnetyczny (MRI) głowy.
W diagnostyce encefalopatii wątrobowej kluczowa jest ocena funkcji wątroby poprzez badania laboratoryjne, takie jak oznaczenie poziomu bilirubiny i aminotransferaz wątrobowych czy czas protrombinowy. Ponadto istnieją testy laboratoryjne oznaczające stężenie amoniaku we krwi. ich wynik sam w sobie nie jest jednak rozstrzygający – podwyższony poziom nie potwierdza, a prawidłowy nie wyklucza encefalopatii wątrobowej.
Leczenie encefalopatii wątrobowej uzależnione jest od postaci choroby i jej zaawansowania. Skupia się przede wszystkim na zmniejszeniu stężenia we krwi amoniaku. W tym celu stosuje się terapię farmakologiczną mającą na celu przyspieszenie usuwania toksyn z organizmu czy też antybiotyki eliminujące bakterie odpowiedzialne za produkcję amoniaku. W niektórych przypadkach nieodzowna okazuje się dializa wątrobowa (MARS), a przy ciężkiej niewydolności wątroby – nawet przeszczepienie wątroby.
Niezwykle ważną rolę odgrywa przy encefalopatii wątrobowej dieta. Ponieważ źródłem toksycznego dla chorych amoniaku jest białko, konieczne jest wyraźne ograniczenie jego spożycia. Dobrym rozwiązaniem jest sięgnięcie po odżywki medyczne, w szczególności te przystosowane do potrzeb osób z niewydolnością wątroby. Ułatwią one ścisłe kontrolowanie ilości spożywanego białka, a jednocześnie pomogą zapobiec groźnemu w tej sytuacji niedożywieniu. W niektórych przypadkach konieczne jest (przynajmniej czasowo) żywienie dojelitowe. Spożycie białka powinno się ograniczyć do ilości maksymalnie 1,5 grama na kilogram masy ciała na dobę.
Encefalopatia wątrobowa to poważne powikłanie, mogące doprowadzić do śpiączki i zgonu chorego. W wielu przypadkach możliwe jest jednak zahamowanie postępu choroby dzięki odpowiedniemu leczeniu i ściśle przestrzeganej diecie ograniczającej spożycie białka.
Serwis zywieniemaznaczenie.pl ma z założenia charakter wyłącznie informacyjno-edukacyjny. Zamieszczone tu materiały w żadnej mierze nie zastępują profesjonalnej porady medycznej. Przed zastosowaniem się do treści medycznych znajdujących się w serwisie należy skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą
Zapisz się na newsletter Żywienie ma znaczenie i dowiaduj się o nowościach w naszym serwisie jako pierwszy.
Nie musisz wychodzić z domu, zamów nasze produkty z wygodną dostawą pod same drzwi.
