Żywienie jest jedną z podstawowych potrzeb organizmu – dostarczane z pokarmem substancje odżywcze pozwalają nam funkcjonować i żyć. Niestety w niektórych przypadkach żywienie doustne jest utrudnione lub niemożliwe, co prowadzi do utraty masy ciała, osłabienia, zaburzeń pracy wszystkich układów i narządów organizmu. By uniknąć niedożywiania i związanych z nim problemów zdrowotnych, stosuje się gastrostomię odżywczą. Czym jest i kiedy należy ją wykonać?
Gastrostomia odżywcza to inaczej chirurgicznie wytworzone połączenie między skórą brzucha a żołądkiem, które pozwala na podawanie pokarmu i substancji odżywczych, pomijając jamę ustną i przełyk. Gastrostomia stosowana jest u osób, których przełyk jest niedrożny i uniemożliwia spożywanie pokarmów drogą doustną, na przykład z powodu nowotworów głowy, szyi, ślinianek lub przełyku. Jest również stosowana po radioterapii, gdy dochodzi do zwężenia przełyku. Jej głównym celem jest umożliwienie długotrwałego podawania pokarmu, płynów oraz leków bezpośrednio do żołądka w wystarczających ilościach. W przypadku drożności przełyku, uniemożliwiającej normalne przyjmowanie pokarmów, gastrostomia odżywcza staje się kluczowym rozwiązaniem w dostarczaniu niezbędnych substancji odżywczych. Gastrostomia może być czasową lub stałą metodą żywienia. Gdy ustanie przyczyna, dla której jest stosowana, gastrostomia zostaje usunięta.
Jeszcze do niedawna w Polsce najczęściej gastrostomię wykonywano metodą Kadera. Polega ona na otwarciu jamy brzusznej, nacięciu żołądka i umieszczeniu w nim drenu Pezzera. Następnie ścianę żołądka przyszywa się do ściany jamy brzusznej, a dren zabezpiecza się szwem kapciuchowym. Następnie wyprowadza się go przez otwór wykonany w powłokach brzusznych. Niemiecki chirurg Friedrich Oskar Witzel opracował zabieg w nieco zmienionej formie, w której dren jest cieńszy i przed wprowadzeniem do żołądka pokrywa się go jego odcinek specjalną „mufką” ze ściany żołądka. Dzięki temu otwór jest bardziej szczelny i nie ma bezpośredniego kontaktu z drenem.
W ciągu ostatnich lat zabieg coraz częściej wykonuje się jednak laparoskopowo, co jest mniej inwazyjną metodą, która znana jest również pod nazwą gastrostomia PEG (Przezskórna Endoskopowa Gastrostomia). Co ważne, ta współczesna alternatywa nie niesie za sobą konieczności otwierania jamy brzusznej. Polega na wprowadzeniu specjalnego zgłębnika przez skórę brzucha bezpośrednio do żołądka. Gdy nie ma możliwości, by endoskop przeszedł przez zmieniony chorobowo przełyk lub istnieje ryzyko perforacji, wówczas stosuje się jedną z klasycznych metod. Metody wytwarzania gastrostomii, polegające na endoskopowym stworzeniu połączenia światła przewodu pokarmowego ze skórą brzucha, są preferowane ze względu na ich mniejszą inwazyjność i szybszą rekonwalescencję pacjenta.
Istnieje wiele wskazań, by zastosować żywienie PEG do żołądka. Najczęściej metodę tę wykorzystuje się w sytuacji problemów neurologicznych oraz onkologicznych, które utrudniają lub uniemożliwiają tradycyjne żywienie przez zmieniony chorobowo przełyk. Pacjentami żywionymi przez gastrostomię są przeważnie osoby cierpiące z powodu udarów mózgu, SLA, choroby Alzheimera, demencji starczej, pacjenci w stanach wegetatywnych, chorzy na chorobę Parkinsona, zapalenie skórno-mięśniowe lub w przypadku wystąpienia zespołu rzekomoopuszkowego. PEG stosuje zatem przy chorobach neurologicznych, jak również w przypadkach paliatywnych oraz po operacjach, w czasie radioterapii i chemioterapii. Wskazaniem do PEG są także różnego rodzaju urazy uniemożliwiające żywienie doustne: urazy krtani, urazy tchawicy, ciężkie urazy twarzy czy urazy twarzoczaszki. Gastrostomię stosuje się także w zespole jelita krótkiego, w leczeniu mukowiscydozy i w chorobie Leśniowskiego-Crohna.
Metoda ciągłego wlewu grawitacyjnego to z kolei jedna z technik podawania pokarmu (specjalnych diet płynnych). Polega na powolnym i ciągłym dostarczaniu substancji odżywczych bezpośrednio do żołądka za pomocą siły grawitacji. Jak to działa? Poprzez zawieszenie powyżej poziomu żołądka pacjenta, na przykład, na stojaku infuzyjnym worka lub butelki z przygotowaną specjalnie płynną dietą odżywczą. Wychodząca z pojemnika z dietą rurka łączy się z rurką gastrostomijną. W tej układance niezbędny jest oczywiście regulator przepływu (zacisk), pozwalający kontrolować przepływ substancji odżywczych.
Choć w wielu przypadkach ratuje życie, nie u wszystkich pacjentów można zastosować PEG. Karmienie dożołądkowe jest niemożliwe między innymi w przypadkach zaburzeń krzepnięcia poprzez ryzyko krwawień podczas zabiegu i po nim lub przemieszczenia organów, na przykład okrężnicy czy wątroby. Przeciwwskazaniem do utworzenia gastrostomii może być również hepato- lub splenomagalia, a także zaawansowane wodobrzusze, zapalenie otrzewnej lub niedrożność przewodu pokarmowego. To wszystko wpływa niestety niekorzystnie na możliwość bezpiecznego założenia PEG, w tym jej bezpieczne umiejscowienie. Gastrostomia nie jest wskazana również w przypadku osób po całkowitej lub częściowej resekcji żołądka oraz przy znacznej otyłości.
Choć są one stosunkowo rzadkie, w niektórych sytuacjach zdarzają się powikłania po gastrostomii PEG. Pielęgnacja stomii jest zatem bardzo ważna i może uchronić przed wyciekaniem treści żołądkowej wokół cewnika, co niekiedy prowadzi do infekcji i owrzodzenia skóry. Zdarzają się również odleżyny w miejscu wkłucia oraz wokół cewnika. Raczej rzadko zdarzają się natomiast przetoki żołądkowo-okrężnnicze, perforacje przewodu pokarmowego, zapalenia powięzi i otrzewnej. Naturalnie wiele zależy także od podawania pokarmu, gdyż zbyt gęsta dieta może spowodować zatkanie PEG. Po czasie doprowadzić do takiego stanu może też brak odpowiedniego płukania.
Właściwa pielęgnacja gastrostomii polega na regularnym czyszczeniu zgłębnika, dezynfekcja i dbania o skórę w jego okolicy. Jeśli jest ona zaczerwieniona albo przy dotyku występuje ból, konieczna jest wizyta u lekarza lub pielęgniarki. Po wykonaniu czynności pielęgnacyjnych należy upewnić się, że zaciski są zaciśnięte, a końcówka została zamknięta. Po kąpieli należy dokładnie osuszyć okolice przetoki, a do pielęgnacji zaleca się stosowanie preparatów zawierających jodynę. Należy pamiętać również o odpowiedniej diecie, monitorowaniu stanu własnego zdrowia. W żadnym wypadku nie wolno lekceważyć jakichkolwiek niepokojących objawów, takich jak krwawienie, gorączka, ból, odruch wymiotny. Jeśli dochodzi do tych lub innych nieprawidłowości, należy niezwłocznie skontaktować się z lekarzem.
Sama adaptacja do życia z PEG jest trudna i wiąże się z wieloma negatywnymi emocjami, dlatego wsparcie psychologiczne jest w tym przypadku kluczowe. W żadnym razie nie może zostać pominięta pomoc pacjentowi w radzeniu sobie z ograniczeniami. W końcu dobre samopoczucie psychiczne ma bezpośredni wpływ na ogólną jakość życia nie tylko pacjenta, ale i jego rodziny. Ważną rolę odgrywają też grupy wsparcia, gdyż spotkania z innymi osobami z PEG oraz ich opiekunami są okazją do przekazania poczucia wspólnoty, w tym umożliwiają wymianę doświadczeń.
Po utworzeniu gastrostomii pacjenci wymagający stałej opieki pozostają w szpitalu lub hospicjum. Osoby, które znajdują się w dobrym stanie ogólnym i przejdą odpowiednie szkolenie, wypisane zostają do domu, gdzie samodzielnie dostarczają do swojego organizmu niezbędne substancje odżywcze. W Polsce, zarówno pacjenci w szpitalu, jak i w hospicjum oraz w domu, mogą liczyć na refundację żywienia pozajelitowego. W przypadku pobytu w domu NFZ pokrywa koszt dostawy produktów, sprzętu oraz niezbędnych środków opatrunków. Zapewnia również bezpłatną opiekę lekarską i pielęgniarską. W warunkach domowych usługi żywienia dojelitowego świadczą specjalistyczne ośrodki zdrowia.
Gastrostomia odżywcza to ratunek dla osób, które z różnych przyczyn zdrowotnych nie mogą przyjmować pokarmów doustnie. Pacjenci mogą w ten sposób nie tylko uniknąć niedożywienia, ale przede wszystkim dzięki utworzeniu stomii są oni w stanie funkcjonować, a w niektórych przypadkach powracać do pełni zdrowia.
Serwis zywieniemaznaczenie.pl ma z założenia charakter wyłącznie informacyjno-edukacyjny. Zamieszczone tu materiały w żadnej mierze nie zastępują profesjonalnej porady medycznej. Przed zastosowaniem się do treści medycznych znajdujących się w serwisie należy skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą.
Zapisz się na newsletter Żywienie ma znaczenie i dowiaduj się o nowościach w naszym serwisie jako pierwszy.
Nie musisz wychodzić z domu, zamów nasze produkty z wygodną dostawą pod same drzwi.
