Utrzymanie prawidłowej masy ciała to jeden z warunków zachowania dobrego stanu zdrowia i sprawności. Szczególnie istotne jest to w przypadku osób starszych, u których zarówno niedowaga, jak i nadmierna masa ciała mogą prowadzić do poważnych problemów zdrowotnych. Jednym z narzędzi pozwalających ocenić, czy nasza waga mieści się w zalecanych normach, jest wskaźnik BMI. Właściwa interpretacja jego wyniku wymaga jednak uwzględnienia specyficznych potrzeb i uwarunkowań organizmu seniora.
Wskaźnik BMI (Body Mass Index – z ang. indeks masy ciała) to współczynnik, który pozwala obliczyć, czy proporcje naszej masy ciała w stosunku do wzrostu są właściwe. Został opracowany przez belgijskiego astronoma i matematyka Adolphe’a Queteleta w XIX wieku i do dziś pozostaje podstawowym narzędziem diagnostycznym. Wskaźnik BMI pozwala łatwo stwierdzić, czy nie grozi nam otyłość, nadwaga lub niedowaga. BMI dla kobiet wylicza się tak samo jak dla mężczyzn. Istnieją natomiast różnice w wartościach BMI w zależności od wieku.
Warto pamiętać, że BMI nie uwzględnia zawartości tkanki tłuszczowej w organizmie ani jej proporcji do tkanki mięśniowej, co u niektórych osób może prowadzić do błędnej interpretacji wyników. Ponadto stosowanie wskaźnika BMI nie dotyczy oznaczania prawidłowej wagi dla dzieci i młodzieży do ok. 14 roku życia. Służą do tego tabele centylowe i odpowiednia interpretacja danych dot. masy ciała i wzrostu.
Podstawowy wzór na obliczenie BMI to masa ciała (kg) podzielona przez wzrost (m) podniesiony do kwadratu. Przykładowo dla osoby ważącej 70 kg i mierzącej 1,65 m wzoru obliczenie będzie wyglądało następująco: 70/1,652 = 25,7.
Obliczanie BMI jest stosunkowo proste, lecz aby jeszcze to sobie ułatwić, można wykorzystać kalkulator BMI online. Część z takich gotowych kalkulatorów umożliwia wprowadzenie informacji o wieku i płci, dzięki czemu otrzymany wynik uwzględnia modyfikacje norm BMI, np. te właściwe dla wieku senioralnego.
Jeżeli wartość Body Mass Index dla osoby dorosłej jest mniejsza od 18,5, wskazuje to na niedowagę. Konieczne jest dożywienie organizmu. Zatem BMI w przedziale 18,5–24,9 wskazuje na prawidłową masę ciała. Osoby dorosłe powinny starać się utrzymać wskaźnik BMI w środku tego zakresu. Pomogą w tym odpowiednia dieta (pamiętajmy o 5 posiłkach dziennie) oraz ćwiczenia fizyczne dostosowane do wieku i sprawności danej osoby.
Kiedy jednak mówimy o osobie w wieku 65+, BMI prawidłowe przyjmuje nieco wyższe wartości, tj. 23–29,9. Co za tym idzie, w przypadku seniorów o niedożywieniu i konieczności wprowadzenia fortyfikacji żywienia możemy mówić już przy wartościach BMI poniżej 23. Wynika to z naturalnych zmian zachodzących w organizmie wraz z wiekiem, takich jak zmniejszenie masy mięśniowej i gęstości kości. I o ile u młodszych dorosłych BMI w przedziale 25–29,9 oznacza nadwagę, dla seniorów będzie to prawidłowy wskaźnik masy ciała.
Gdy mowa o dorosłych przed 60 r.ż., wartość wskaźnika BMI na poziomie 25–29,9 to nie jest jeszcze otyłość, ale z pewnością już na tym etapie należy zmienić nawyki żywieniowe oraz aktywniej spędzać wolny czas. W codziennej diecie powinniśmy ograniczyć spożycie cukrów oraz tłuszczy. Wartość BMI w przedziale 30–34,9 oznacza otyłość I stopnia, która może prowadzić do poważnych zaburzeń metabolicznych (cukrzycy typu 2, nadciśnienia tętniczego czy miażdżycy). Powinniśmy wówczas udać się do lekarza specjalisty, wykonać szereg badań i dostosować do nich codzienną dietę. Warto też wprowadzić do codziennej aktywności odpowiedni zestaw ćwiczeń fizycznych. Wskaźnik BMI w przedziale 35–39,9 pokazuje II stopień otyłości. W takiej sytuacji koniecznie trzeba zgłosić się po poradę do lekarza specjalisty, aby zacząć redukować wagę. Przy otyłości II stopnia ryzyko wystąpienia chorób cywilizacyjnych zwiększa się aż trzykrotnie.
Jeżeli wartość wskaźnika BMI przekracza 40 – i dotyczy to każdej grupy wiekowej – rozpoznajemy otyłość III stopnia (tzw. otyłość olbrzymią), która jest ogromnym zagrożeniem dla poprawnego funkcjonowania organizmu.
W przypadku osób starszych z BMI wynoszącym 30 lub więcej zalecane jest ograniczenie kalorii i zwiększenie spożycia pełnowartościowego białka, warzyw, owoców oraz produktów pełnoziarnistych. Należy także pamiętać o odpowiedniej formie aktywności, która wpływa nie tylko na kondycję fizyczną seniora, ale także jego umysł. Warto również zaznaczyć, że otyłość nie wyklucza niedoborów składników odżywczych. Aby je uzupełnić, warto wspomóc się odpowiednimi odżywkami medycznymi. Wysokoenergetyczny drink może zastąpić drugie śniadanie lub podwieczorek, będąc jednocześnie wygodnym i zbilansowanym uzupełnieniem całej diety.
Należy pamiętać, że proces redukcji masy ciała powinien przebiegać stopniowo, a wszelkie zmiany w diecie osób starszych i uprawianej przez nich aktywności fizycznej warto skonsultować z lekarzem. Systematyczna kontrola masy ciała, w tym regularne pomiary BMI, pozwala monitorować postępy i w porę reagować na niepokojące zmiany.
Serwis zywieniemaznaczenie.pl ma z założenia charakter wyłącznie informacyjno-edukacyjny. Zamieszczone tu materiały w żadnej mierze nie zastępują profesjonalnej porady medycznej. Przed zastosowaniem się do treści medycznych znajdujących się w serwisie należy skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą.
Zapisz się na newsletter Żywienie ma znaczenie i dowiaduj się o nowościach w naszym serwisie jako pierwszy.
Nie musisz wychodzić z domu, zamów nasze produkty z wygodną dostawą pod same drzwi.
