Choroba nowotworowa poważnie zmienia funkcjonowanie organizmu. Tymczasem ogólna kondycja zdrowotna oraz właściwe odżywianie mają niebagatelny wpływ na powodzenie kuracji. Pacjenci onkologiczni powinni dbać o dietę, a szczególnie o ilość dostarczanego białka. Jego niedobory mogą mieć bowiem poważne konsekwencje.
Białko, a właściwie aminokwasy powstałe w procesie trawienia białka, są podstawowym budulcem w organizmie człowieka, pełnią kluczowa funkcję w wielu procesach zachodzących w organizmie, w tym w odpowiedzi immunologicznej. Zbilansowana, wysokobiałkowa dieta, w rzeczywistości powinna dostarczać przede wszystkim niezbędnych aminokwasów (oraz składników mineralnych takich jak np. selen, cynk, miedź czy magnez). Faktem jest, że większość z nich można znaleźć właśnie w białkach – każde białko jest zbudowane właśnie z nich.
Do tej pory rozpoznano i przebadano dwadzieścia aminokwasów. Ze względów żywieniowych podzielono je na trzy grupy:
Znaczenie białka w organizmie jest nie do przecenienia. Nie tylko są istotnym budulcem ciała człowieka (podstawowy składnik krwi), odpowiadają także za funkcje transportowe, regulujące, kontrolują wymianę informacji międzykomórkowej, są odpowiedzialne za procesy trawienne i wchodzą w skład przeciwciał zabezpieczających organizm przed infekcjami, odbudowują tkanki, które uległy degradacji. To kluczowy element, jeśli chodzi o żywienie zdrowego człowieka, a w przypadku pacjentów onkologicznych są bardzo ważnym czynnikiem przyspieszającym gojenie się ran pooperacyjnych.
Dzienne zapotrzebowanie na białko u zdrowego człowieka wynosi od 0,8 do 1,2 grama na kilogram masy ciała. W praktyce oznacza to, że osoba ważąca 65 kilogramów potrzebuje od 52 do 78 gramów białka. Wartości tych nie należy mylić z ogólną wagą pokarmów zawierających białko. W przypadku pacjentów onkologicznych zapotrzebowanie na białko wzrasta nawet od 1,5 do 2,0 gramów na kilogram masy ciała, czyli prawie dwukrotnie! Trudno więc przecenić znaczenie białka w chorobie nowotworowej. W takim przypadku osoba ważąca 65 kilogramów potrzebuje w codziennej diecie dostarczyć ponad 100 gram białka. Tymczasem litr mleka o zawartości tłuszczu 2% zawiera zaledwie 34 gramy białka. Najlepszym źródłem białka jest żelatyna, 100 gram żelatyny zawiera aż 84,2 gramy białka. Nie znaczy to oczywiście, że można żywić się głównie żelatyną. Ważne jest bowiem dostarczanie organizmowi białek z różnych źródeł – tak, by zaspokoić zapotrzebowanie na wszystkie niezbędne typy aminokwasów (określenie zapotrzebowania organizmu człowieka jest w tym przypadku kluczowe). Najlepiej pod tym względem wygląda białko jaja kurzego oraz krowiego, które zawiera większość niezbędnych aminokwasów. Ponadto warto wiedzieć, że białko, które składa się na produkty pochodzenia zwierzęcego uważane jest za lepiej przyswajalne przez organizm. Mowa tu nie tylko o mięsie, ale także o wspomnianych jajach i przetworach mlecznych. Ważne jest, że organizm ludzki nie może magazynować białek. Zużywa na bieżąco potrzebną ilość. Błędem jest pomysł, by najeść się „na zapas” (to samo dotyczy np. snu). Skutkiem będzie jedynie zaburzenie równowagi azotowej. Lepiej zadbać, by w diecie pacjentów onkologicznych pojawiły się co najmniej trzy wysokobiałkowe posiłki.
Mimo znacznego rozwoju medycyny i coraz większych postępów w skutecznym leczeniu nowotworów pacjent onkologiczny nadal uważany jest za tzw. trudnego pacjenta. Powód to także leżące w chorobach onkologicznych przyczyny niedoboru białka. Choroba nowotworowa, obniżony apetyt, zaburzenia łaknienia i skłonność do wymiotów mogą w krótkim czasie doprowadzić do niedoborów białka. Organizm nie umie prawidłowo funkcjonować bez białek – białka są po prostu niezbędne do prawidłowego funkcjonowania organizmu. Jeśli nie dostanie ich z zewnątrz (nie dostanie niezbędnych aminokwasów) zacznie wykorzystywać białka wchodzące w skład mięśni, tkanek i narządów. Konsekwencją tego jest niebezpieczna dla pacjenta onkologicznego utrata masy ciała (prowadząca w skrajnych przypadkach do kacheksji, czyli wyniszczenia organizmu – to o tyle ważne, że niemal jedna czwarta chorych na raka umiera z niedożywienia, a nie ze względu na sam nowotwór), osłabienie odpowiedzi immunologicznej, gorsze tolerowanie terapii, ogólne osłabienie organizmu. Szczególnie ma to miejsce w przypadku nowotworu w przewodzie pokarmowym (rak przełyku, żołądka, trzustki, wątroby, pęcherzyka żółciowego, jelita cienkiego, okrężnicy oraz odbytnicy).
Warto wiedzieć, że terapia onkologiczna jest ściśle uzależniona od odżywienia organizmu, a tym samym ilości białka dostarczanego w diecie. Prawidłowy poziom białek to mniejsze ryzyko wystąpienia powikłań przy radioterapii oraz w przypadku interwencji chirurgicznej. W przypadku niewłaściwego odżywienia, czyli za niskiej do zwiększonego zapotrzebowania podaży składników odżywczych w tym białka, lekarz może przesunąć planowany zabieg lub kurację, zalecając przy tym fortyfikację diety specjalnymi odżywkami medycznymi, które w szybkim czasie uzupełnią niedobory i wpłyną korzystnie na ogólny stan pacjenta.
Choroba nowotworowa wymaga wzmożonej pracy układu immunologicznego, funkcjonowanie zaś układu odpornościowego jest ściśle uzależnione od poziomu białek w organizmie. U pacjentów onkologicznych ważne są także funkcje regeneracyjne organizmu, szczególnie wzmożone po chemio- i radioterapii oraz po interwencji chirurgicznej. W procesie leczenia onkologicznego białko odgrywa więc bardzo istotną rolę.
Najlepszym źródłem białka jest zróżnicowana zbilansowana dieta, bogata zarówno w produkty pochodzenia roślinnego, jak i zwierzęcego. W przypadku białka pochodzenia roślinnego należy przede wszystkim zwrócić się w stronę roślin strączkowych, takich jak soja, bób, soczewica, ciecierzyca, fasola czerwona i biała, groch oraz groszek zielony. W przypadku drugiego rodzaju źródła białka zwierzęce prowadzą do jajek (białko wzorcowe!), mleka, produktów mlecznych oraz oczywiście mięsa. W przypadku problemów z przełykaniem i przyswajaniem produktów w organizmie chorego źródłem białka może być suplement diety w postaci półpłynnej lub płynnej. Ważne, by były to produkty wysokobiałkowe i jednocześnie wysokoenergetyczne.
Produkty wysokobiałkowe (zawartość białka w 100 g produktu):
Dla porównania jogurt o zawartości tłuszczu 2% zawiera zaledwie 4 gramy białka. Wspomniane wcześniej mleko, niecałe 4 gramy.
Za białko pełnowartościowe uważa się:
Za białko niepełnowartościowe, czyli takie, którego niepełny skład aminokwasowy uniemożliwia jego właściwe wykorzystanie do syntezy białek wewnątrzustrojowych, uważa się białka zbóż i warzyw.
W sytuacji, kiedy dostarczenie odpowiedniej ilości białka w diecie jest trudne lub gdy ważne jest właściwe zbilansowanie posiłków, warto sięgnąć po gotowe do spożycia odżywki medyczne. Dla pacjentów onkologicznych polecane są diety o wysokiej zawartości białka, ale też innych istotnych dla wzmocnienia organizmu składników odżywczych takich jak: kwasy tłuszczowe omega 3, błonnik, czy łatwo przyswajalne kwasy tłuszczowe typu MCT (średniołańcuchowe kwasy tłuszczowe). Dietą doustną pierwszego wyboru dla pacjenta onkologicznego jest Supportan DRINK. Supportan DRINK to kompletna pod względem odżywczym, wysokoenergetyczna i bogatobiałkowa odżywka medyczna – ułatwiająca „spożycie białka”. Jedno opakowanie dostarcza 300 kcal, 20 g białka, aż 1,42 g kwasów omega-3 (1 g EPA i 0,42 DHA) z oleju rybnego oraz błonnik. Supportan DRINK nie zawiera glutenu, syropu glukozowego oraz jest klinicznie wolny od laktozy. Dostępny w jednym z dwóch smaków: cappuccino lub owoców tropikalnych (dzięki swoim smakom mogą być spożywane częściej). Leczenie żywieniowe nigdy nie miało lepszego smaku!
Serwis zywieniemaznaczenie.pl ma z założenia charakter wyłącznie informacyjno-edukacyjny. Zamieszczone tu materiały w żadnej mierze nie zastępują profesjonalnej porady medycznej. Przed zastosowaniem się do treści medycznych znajdujących się w serwisie należy skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą.
Zapisz się na newsletter Żywienie ma znaczenie i dowiaduj się o nowościach w naszym serwisie jako pierwszy.
Nie musisz wychodzić z domu, zamów nasze produkty z wygodną dostawą pod same drzwi.
