Klasterowy ból głowy – przyczyny i leczenie zespołu Hortona

Klasterowy ból głowy to rzadka i niezagrażająca życiu choroba, związana jednak z wyjątkowo silnym bólem utrudniającym codzienne funkcjonowanie. Wielu osobom może wydawać się przypadłością podobną do migreny, jednak występuje między nimi wiele ważnych różnic. Jak rozpoznać klasterowy ból głowy?

Czym jest klasterowy ból głowy?

Klasterowy ból głowy, nazywany także zespołem Hortona, to pierwotny (samoistny) ból głowy o dużym nasileniu. Jest on chorobą występującą rzadko i niezagrażającą życiu, jednak stanowiącą dla osoby chorej poważny problem, ze względu na nasilenie bólu i przewlekły charakter schorzenia. Skąd wzięła się nazwa tej przypadłości?

Charakterystyczną cechą klasterowego bólu głowy jest występowanie tzw. klasterów – to okresy, w których ból pojawia się codziennie. Klaster może trwać kilka tygodni lub kilka miesięcy, a remisja od miesiąca do nawet kilku lat. W ten sposób funkcjonuje chory cierpiący na najczęstszą, epizodyczną postać zespołu Hortona. Trzeba jednak dodać, że niewielka część chorych boryka się z jego przewlekłą postacią, w przypadku której przerwy w chorobie są wyjątkowo krótkie.

Klasterowy ból głowy atakuje osoby w każdym wieku, choć najczęściej napady dotyczą ludzi młodych. Zdecydowanie częściej chorują mężczyźni.

Zespół Hortona – objawy

Objawy zespołu Hortona są bardzo charakterystyczne, chociaż sam ból głowy jest symptomem niespecyficznym. Dzięki kilku typowym cechom jego rozpoznanie nie powinno stanowić dużego problemu.

  • Ból występuje tylko po jednej stronie głowy, zazwyczaj jest to zawsze ta sama strona,
  • ból najczęściej dotyczy okolic oczodołu i policzka, może promieniować dalej,
  • ból jest nagły, silny i szybko narastający.

Wyróżniające dla klasterowego bólu głowy jest występowanie specyficznych objawów towarzyszących, takich jak:

  • łzawienie i przekrwienie oka, możliwe opadanie powieki,
  • uczucie zatkania nosa, często połączone z wyciekiem wodnistej wydzieliny,
  • obrzęk twarzy, jej zaczerwienienie czy zwiększona potliwość.

Wymienione wyżej symptomy pojawiają się tylko po jeden stronie twarzy. Zdarza się, że napadowi towarzyszy pobudzenie, osoba chora czuje się niespokojna bez wyraźnego zewnętrznego powodu. Ból głowy trwa z reguły od kilkunastu minut do kilku godzin, a po jego zakończeniu chory jest wyczerpany.

Jak często występują napady? W przypadku postaci epizodycznej ból pojawia się nawet do 8 razy dziennie, zwykle w nocy lub rano, najsilniejszy jest po ok. 10 minutach.

Klasterowy ból głowy – przyczyny i diagnoza

Do tej pory przyczyny klasterowego bólu głowy pozostają nieznane. Istnieją hipotezy mówiące o sterylnym zapaleniu czy roli podwzgórza w wywoływaniu napadów, brak jest jednak dowodów i szczegółowych badań potwierdzających te teorie.

Diagnostyka każdego częstego i silnego bólu głowy jest niezwykle ważna, ponieważ jest to objaw mogący świadczyć o wielu różnego rodzaju zaburzeniach, a niektóre z nich stanowić mogą nawet zagrożenie dla życia. Lekarz przeprowadzi szczegółowy wywiad, a następnie prawdopodobnie skieruje pacjenta na takie badania obrazowe jak tomografia komputerowa czy rezonans magnetyczny.

W postawieniu diagnozy, a następnie monitorowaniu przebiegu choroby pomaga tzw. dzienniczek bólu, w którym notujemy dokładny czas i przebieg każdego napadu – możemy posługiwać się skalą bólu klasterowego bólu głowy.

Klasterowy ból głowy a migrena

Klasterowy ból głowy nazywany jest czasem migreną Hortona. Należy jednak pamiętać, że migrena jest całkiem odrębną chorobą. Jakie są najważniejsze różnice?

  • Klasterowy ból głowy dotyczy jeden strony głowy, zawsze tej samej – ból migrenowy może występować w różnych, zmiennych obszarach.
  • Klasterowemu bólowi głowy towarzyszą specyficzne objawy wegetatywne.
  • Klasterowy ból głowy najczęściej atakuje mężczyzn, migrena kobiety.
  • Klasterowy ból głowy jest niezwykle silny i bardzo szybko narasta – ból migrenowy ma zróżnicowaną siłę, często charakter pulsujący.
  • Napady klasterowego bólu głowy są krótsze – migrena potrafi trwać cały dzień.

Leczenie klasterowego bólu głowy

Celem leczenia klasterowego bólu głowy jest wydłużenie okresu remisji i zmniejszenie liczby napadów. W ramach łagodzenia bólu stosowana jest doraźna farmakoterapia w postaci tryptanów, w formie zastrzyków lub aerozolu aplikowanego do nosa – ze względu na krótkotrwały i nasilony charakter napadów leki doustne nie zdążyłyby zadziałać. Zalecane jest także wdychanie czystego tlenu. W ramach leczenia zapobiegawczego stosuje się m.in. węglan litu, glikokortykosteroidy i blokery kanału wapniowego.

Ważną kwestią jest rozpoznanie czynników wyzwalających napad, czyli tzw. triggerów – ich unikanie pomoże minimalizować ryzyko pojawienia się bólu. Czynniki te mogą być bardzo zróżnicowane (np. zbyt długi sen czy błyskające światła), jednak wiele z nich dotyczy spożywanych pokarmów. Zdrowa dieta, eliminująca czynniki ryzykowne (np. alkohol, żywność bogatą w histaminę czy tyraminę) skutecznie pomoże w walce z chorobą (zobacz, jak dieta wpływa na powrót do zdrowia). Warto uzupełnić dietę za pomocą specjalistycznych odżywek medycznych, optymalnych dla alergików i zapewniających organizmowi niezbędne składniki odżywcze, witaminy i minerały (dowiedz się więcej o żywności specjalnego przeznaczenia medycznego).

Klasterowy ból głowy nie jest groźny, jednak stanowi przyczynę poważnego cierpienia i uniemożliwia normalne funkcjonowanie. Warto monitorować nawracające bóle głowy i nie zwlekać z wizytą u lekarza, który wdroży odpowiednie leczenie.