Kleszczowe zapalenie mózgu – pierwsze objawy, leczenie i skutki

Kleszczowe zapalenie mózgu jest najpoważniejszą konsekwencją zarażenia wirusem przenoszonym przez kleszcze i atakującym ośrodkowy układ nerwowy. Chociaż ryzyko zachorowania jest niskie, potencjalne powikłania obejmują ciężkie zaburzenia, a nawet śmierć. Jakie działania profilaktyczne warto podjąć?

Co to jest kleszczowe zapalenie mózgu?

Kleszczowe zapalenie mózgu to choroba ośrodkowego układu nerwowego o podłożu wirusowym. Wirus kleszczowego zapalenia mózgu przenoszony jest przede wszystkim przez kleszcze, jednak możliwe jest też zarażenie się po wypiciu surowego mleka chorej kozy czy krowy. Odkleszczowe zapalenie mózgu możemy podzielić na typ europejski i dalekowschodni. Typ europejski przechodzony jest z reguły dużo łagodniej.

Jak mówią statystyki, kleszczowe zapalenie mózgu występuje głównie w Europie Środkowej i Wschodniej. Ryzyko wystąpienia pełnoobjawowej choroby jest bardzo niskie, ponieważ ok. 2% kleszczy na obszarze ryzyka jest zainfekowanych, a tylko u niewielkiej części zarażonych osób dochodzi do rozwinięcia się tego schorzenia.

Jakie są przyczyny kleszczowego zapalenia mózgu?

Wirus kleszczowego zapalenia mózgu znajduje się w ślinie pajęczaka. Gdy zostajemy ukąszeni, natychmiast przenika do organizmu przez powstałą rankę. Po ukąszeniu przez kleszcza dochodzi do mnożenia się wirusów w skórze i węzłach chłonnych. Kiedy przedostaną się do układu krążenia, następuje zakażenie wielu komórek organizmu i pojawienie się tzw. symptomów zwiastunowych.

U części osób udaje się zwalczyć zakażenie na tym etapie, u innych następuje tzw. wtórna wiremia i wirus atakuje bezpośrednio okolice mózgu. To właśnie wtedy najczęściej zauważyć można typowe objawy zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych, a w zaawansowanym stadium także zapalenia mózgu.

Kleszcze preferują te powierzchnie skóry, które są wyjątkowo cienkie, miękkie i dobrze ukrwione. Są to m.in.:

  • pachwiny, pośladki, pachy, wewnętrzna strona ramion,
  • powierzchnia pod kolanami,
  • głowa i szyja (w szczególności u dzieci).

Objawy kleszczowego zapalenia opon mózgowych

Pierwsze objawy kleszczowego zapalenia mózgu to objawy grypopodobne. Zauważyć można gorączkę, bóle stawów i mięśni, osłabienie czy ból głowy. Na tym etapie zazwyczaj udaje się pokonać chorobę. Tzw. objawy zwiastunowe pojawiają się po ok. 7-14 dni od ukąszenia, ustępują samoistnie po upływie ok. tygodnia.

Jeżeli nie uda się zahamować rozwoju choroby i wirus przeniknie do ośrodkowego układu nerwowego, po trwającym ok. tygodnia okresie utajenia możemy zaobserwować objawy odkleszczowego zapalenia opon mózgowych. Zaliczamy do nich:

  • wysoką gorączkę,
  • ból głowy o dużym nasileniu,
  • sztywność karku,
  • nudności, wymioty i zawroty głowy.

Najpoważniejszą sytuacją jest zapalenie mózgu lub mózgu i rdzenia kręgowego. Jak objawia się kleszczowe zapalenie mózgu? Do objawów wymagających natychmiastowej interwencji lekarza i stanowiących zagrożenie życia należą:

  • zaburzenia świadomości,
  • zaburzenia mowy,
  • zaburzenia połykania,
  • paraliż kończyn,
  • zaburzenia oddychania,
  • śpiączka.

Kleszczowe zapalenie mózgu – skutki

Skutki kleszczowego zapalenia mózgu mogą być poważne – nie zawsze możliwy jest powrót do pełnej sprawności. Chorzy zmagają się często z zaburzeniami czucia, niedowładami czy zaburzeniami o charakterze poznawczym. Śmiertelność wynosi mniej niż 1%.

W przypadku odkleszczowego zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych rokowania są bardziej optymistyczne. W większości przypadków nie dochodzi do powikłań, a chorzy stosunkowo szybko wracają do zdrowia.

Leczenie kleszczowego zapalenia mózgu

Leczenie kleszczowego zapalenia mózgu polega na leczeniu objawowym, ponieważ nie istnieje lek na odpowiedzialnego za nie wirusa. Stosuje się farmakoterapię mającą na celu uzupełnienie niedoborów wodno-elektrolitowych, łagodzenie bólu i zmniejszenie obrzęku mózgu.

Powrót do pełnego zdrowia po kleszczowym zapaleniu mózgu lub mózgu i rdzenia kręgowego może trwać wiele miesięcy i wymagać odpowiedniej rehabilitacji. Pomocne mogą być również specjalistyczne odżywki medyczne, które pomogą uzupełnić niedobory składników odżywczych i witamin, a dzięki łatwo przyswajalnej formule będą dobrze tolerowane (poznaj zasady zdrowego odżywiania). Odpowiednia dieta i właściwe ćwiczenia rehabilitacyjne pozwolą uniknąć związanego z niedowładami ryzyka zaniku mięśni (dowiedz się więcej o roli diety w chorobach neurologicznych).

Kleszczowe zapalenie mózgu – diagnostyka i profilaktyka

Jak wykryć kleszczowe zapalenie mózgu? Diagnoza jest możliwa dopiero na etapie objawowym – faza zwiastunowa charakteryzuje się zbyt mało typowymi symptomami. Wykonuje się badania laboratoryjne, podczas których sprawdza się obecność specyficznych przeciwciał w surowicy krwi. Ważnym badaniem diagnostycznym jest też badanie płynu mózgowo-rdzeniowego.

W przypadku kleszczowego zapalenia opon mózgowych lub mózgu kluczowa jest profilaktyka. Warto chronić ciało przed kleszczami poprzez jego zakrywanie i używanie odpowiednich preparatów ochronnych. Dobrym rozwiązaniem jest również szczepienie ochronne.

Kleszczowe zapalenie mózgu prowadzić może do poważnych powikłań, a nawet do śmierci. Dzięki szczepieniom ochronnym i innym działaniom profilaktycznym możemy skutecznie zapobiegać tej chorobie.