Cukrzyca jest chorobą, która obecnie zatacza bardzo szerokie kręgi. Przyrost chorych w ostatnich latach jest zatrważający. Główną przyczyną zachorowań na cukrzycę jest nieodpowiedni tryb życia. Dużą rolę odgrywają tutaj również geny – jeżeli ktoś w rodzinie chorował na cukrzycę, możliwe jest, że i my będziemy mieć problemy na tym tle. Dlatego tak ważne jest regularne wykonywanie badań profilaktycznych, w tym pomiar glukozy we krwi. Zastanawiasz się, jak leczyć cukrzycę i jak rozpoznać tę chorobę? Najważniejsze informacje na ten temat znajdziesz poniżej.
Cukrzyca często nazywana jest chorobą cywilizacyjną. Wszystko przez to, że odnotowuje się coraz więcej osób chorych. Na przestrzeni ostatnich kilkudziesięciu lat liczba chorych na całym świecie wzrosła prawie czterokrotnie, z około 108 milionów w 1980 roku do 422 milionów w 2014 roku. Szacuje się, że wzrost zachorowań będzie miał jeszcze większe tempo. Światowa Organizacja Zdrowia przewiduje, że do 2030 roku cukrzyca będzie siódmą z najczęstszych przyczyn zgonów na świecie. Ile przypadków cukrzycy notuje się w Polsce? Również w naszym kraju chorych jest bardzo dużo – szacuje się, że jest ich około 3 milionów. Do podanych liczb należy dodać również osoby, które nawet nie wiedzą, że są chore. W przypadku naszego kraju szacuje się, że jest to ok. miliona osób.
Cukrzyca jest przewlekłą chorobą metaboliczną. Powstaje w wyniku zaburzeń wydzielania bądź działania insuliny, która jest hormonem produkowanym przez trzustkę. Jak działa insulina? Umożliwia komórkom wchłanianie krążącego we krwi cukru, dzięki któremu zyskują one potrzebną energię. Powoduje to jednocześnie obniżenie poziomu glukozy we krwi. Problem zaczyna się wtedy, gdy insuliny jest za mało lub jeśli komórki przestają na nią w odpowiedni sposób reagować. Skutkiem tego jest podwyższone stężenie glukozy we krwi, co przyczynia się do wielu negatywnych konsekwencji zdrowotnych.
Podstawowym sposobem na zdiagnozowanie cukrzycy są badania laboratoryjne, w tym zbadanie glikemii na czczo oraz doustny test obciążenia glukozą. Umożliwiają one sprawdzenie, czy stężenie glukozy we krwi jest prawidłowe. Pomocne jest również zauważenie typowych dla tej choroby symptomów. Co należy do charakterystycznych objawów cukrzycy? Wzmożone pragnienie, częste oddawanie moczu, nadmierna senność czy przewlekłe zmęczenie to sygnały wysyłane od organizmu, które powinny nas zaniepokoić i skłonić do wizyty u lekarza.
Warto wiedzieć, że cukrzyca może mieć kilka form, do których należy: cukrzyca typu 1., cukrzyca typu 2., cukrzyca ciążowa oraz inne rodzaje, np. cukrzyca typu MODY czy LADA. Najczęściej występującymi rodzajami tej choroby jest cukrzyca typu 1. (insulinozależna) oraz cukrzyca typu 2. (insulinoniezależna).
Odmianą cukrzycy typu 1. jest cukrzyca LADA (Latent Autoimmune Diabetes in Adults), którą wykrywa się u osób dorosłych. Innym typem cukrzycy jest także cukrzyca monogenowa, do której należy m.in. cukrzyca MODY, dotyka ok. 2% osób chorujących na cukrzycę. Występuje również cukrzyca wtórna, będąca np. wynikiem stosowania niektórych leków lub stanowiąca powikłanie niektórych schorzeń, np. chorób trzustki.
Coraz częściej mamy do czynienia również z cukrzycą ciążową, która pojawia się u kobiet w ciąży i z reguły mija po porodzie. Warto podkreślić, że wystąpienie cukrzycy w czasie ciąży wiąże się ze zwiększonym ryzykiem pojawienia się choroby w późniejszym okresie życia.
Leczenie cukrzycy wdrożone odpowiednio szybko może pozwolić choremu na prowadzenie niemalże normalnego życia. Przy szybko rozpoznanej chorobie okazuje się, że regularne pomiary poziomu glukozy we krwi, zmiana diety i sposobu życia, mogą spowodować unormowanie poziomu glikemii. Jednak cukrzycę w większości przypadków wykrywa się w zaawansowanym stadium, co powoduje, że unormowanie glukozy we krwi jest o wiele trudniejsze i czasochłonne. Warto przy tym pamiętać, że prawidłowo wdrożone leczenie cukrzycy to nie tylko normowanie poziomu glukozy we krwi. Ma ono na celu również zapobieganie ewentualnym powikłaniom.
W terapii cukrzycy typu 1. największą rolę odgrywa insulina. Można stosować insulinę ludzką, która ma pośredni czas działania. Często stosuje się również analogi insuliny, które mają dłuższe działanie. W leczeniu cukrzycy stosuje się regularne pomiary glikemii, które chory może wykonać samodzielnie – od wykazanego poziomu glukozy będzie zależało, czy należy przyjąć dawkę insuliny i w jakiej ilości.
Pomocna jest tutaj także zmiana niezdrowych nawyków: wdrożenie odpowiedniej, indywidualnie dobranej diety, a także zwiększenie aktywności fizycznej. Diabetycy powinni być pod opieką dietetyka, zwłaszcza na początku, po postawieniu diagnozy. Zadaniem specjalisty jest przede wszystkim nauczenie osoby chorej, jak określać ilość węglowodanów w posiłkach, aby dobierać prawidłową dawkę insuliny. Warto jednak pamiętać, że cukrzyca typu 1. jest chorobą nieuleczalną.
Leczenie cukrzycy typu 2. jest wielotorowe i odbywa się we współpracy z diabetologiem i dietetykiem oraz lekarzem rodzinnym. Również w tym przypadku bardzo istotna jest zmiana swojego trybu życia, w tym przede wszystkim stosowanie zdrowej diety oraz zwiększenie aktywności fizycznej. Co istotne, zwiększenie aktywności fizycznej często błędnie jest kojarzone z dużym wysiłkiem. Jednak na potrzeby terapii cukrzycy, aby zmienić tryb życia, wystarczy zacząć od regularnych, długich spacerów czy np. jazdy na rowerze. Dobrym i ciekawym sposobem na poprawę kondycji jest także nordic walking.
Jak jeszcze przebiega leczenie cukrzycy drugiego typu? Stosuje się leki doustne, które u chorego mają zmniejszyć insulinooporność. Podstawowym lekiem na cukrzycę typu 2. jest metmorfina. W niektórych przypadkach jej stosowanie nie przynosi spodziewanych efektów. Wtedy stosuje się leki takie, jak: pochodne sulfonylomocznika, akarabozę, leki inkretynowe i inhibitory SGLT2.
Cukrzyca typu 1. i cukrzyca typu 2. posiadają niemal identycznie brzmiącą nazwę, a ich cechą charakterystyczną jest nieprawidłowe stężenie glukozy. Nie należy jednak mylić tych dwóch chorób. Istnieją znaczne różnice w leczeniu tych rodzajów cukrzycy, a ponadto na cukrzycę typu 1. zapadają głównie ludzie młodzi: dzieci oraz osoby przed 30. rokiem życia. Jednak największa różnica pomiędzy tymi dwoma rodzajami cukrzycy tkwi w przyczynach ich powstawania.
Cukrzyca typu 1. jest chorobą autoimmunologiczną. Bezpośrednią przyczyną wystąpienia objawów jest zniszczenie komórek β trzustki przez układ odpornościowy, którego przeciwciała atakują zdrowe komórki organizmu. W wyniku tego zostaje upośledzone lub całkiem zatrzymane wydzielanie insuliny.
Przyczyny tej autoagresji ze strony układu immunologicznego nie są znane, jednak wiadomo, że predyspozycje do chorób autoimmunologicznych są dziedziczone. Dlatego właśnie w przypadku cukrzycy typu 1. głównym czynnikiem ryzyka są geny.
Jakie są przyczyny cukrzycy typu 2.? Jest ona zaliczana do chorób cywilizacyjnych. Oznacza to, że głównym powodem wystąpienia cukrzycy typu 2. jest niezdrowy tryb życia, w tym nieprawidłowa dieta pełna przetworzonego, tłustego i pełnego cukrów prostych jedzenia oraz braku aktywności fizycznej. Warto podkreślić również znaczenie predyspozycji genetycznych w przypadku tego typu cukrzycy.
Kiedy jeszcze wzrasta ryzyko zachorowania na cukrzycę typu 2.? Do innych czynników należy również nadwaga lub otyłość, wiek, insulinooporność. Obarczone większym ryzykiem są także kobiety, które miały cukrzycę ciążową w przeszłości. W cukrzycy typu 2. mamy więc do czynienia z jednej strony z opornością komórek na działanie insuliny, spowodowaną stylem życia, a z drugiej strony z upośledzeniem wydzielania insuliny, wynikającym z czynników genetycznych.
Dieta jest jednym z najważniejszych elementów w terapii cukrzycy. Diabetycy powinni zwracać szczególną uwagę na swoje menu, stawiając na produkty o niskim indeksie glikemicznym, które nie powodują nagłych skoków stężenia glukozy we krwi. Należy unikać wysoko przetworzonej żywności, produktów z dużą zawartością tłuszczów pochodzenia zwierzęcego, słodkich przekąsek, rozgotowanych produktów takich jak makaron, ryż, kasza czy warzywa. Zalecanym sposobem gotowania jest metoda al dente.
Niezwykle istotna jest również regularność spożywania posiłków. Należy spożywać trzy duże oraz dwa mniejsze posiłki w ciągu dnia. Dietę najlepiej konsultować z dietetykiem, który rozpisze szczegółowy jadłospis i pomoże wdrożyć odpowiednie nawyki żywieniowe.
Jeżeli cukrzyca jest rozpoznana późno, jest leczona nieprawidłowo lub w ogóle nie jest nieleczona, mogą pojawić się poważne konsekwencje zdrowotne. Jeżeli powikłania cukrzycy zostaną szybko rozpoznane i wdroży się ich leczenie, istnieje mniejsze ryzyko trwałych uszkodzeń organizmu. Trzeba jednak wiedzieć, że nieleczenie ich i bagatelizowanie może doprowadzić między innymi do śpiączki cukrzycowej, a nawet do zgonu. Dlatego należy obserwować swój organizm i jeśli wystąpią objawy cukrzycy, zgłosić się do lekarza. Można wymienić ostre i przewlekłe powikłania cukrzycy.
Lista schorzeń spowodowanych cukrzycą jest długa. Do ostrych powikłań cukrzycy należy:
Do przewlekłych powikłań zaliczamy takie powikłania, jak:
Odpowiednie leczenie, zdobywanie wiedzy na temat cukrzycy oraz świadome działania, a także wdrożenie zdrowszego trybu życia umożliwiają normalne funkcjonowanie. Ważne są regularne wizyty lekarskie oraz codzienne badanie poziomu cukru we krwi z pomocą glukometru. Diabetycy powinni pilnować zdrowej diety oraz być aktywni fizycznie. Pomoże to uniknąć nadmiernej masy ciała, pogarszającej stan zdrowia przy cukrzycy, oraz pozwoli zmniejszyć insulinooporność.
Serwis zywieniemazanczenie.pl ma z założenia charakter wyłącznie informacyjno-edukacyjny. Zamieszczone tu materiały w żadnej mierze nie zastępują profesjonalnej porady medycznej. Przed zastosowaniem się do treści medycznych znajdujących się w serwisie należy skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą.
Zapisz się na newsletter Żywienie ma znaczenie i dowiaduj się o nowościach w naszym serwisie jako pierwszy.
Nie musisz wychodzić z domu, zamów nasze produkty z wygodną dostawą pod same drzwi.
