Niedożywienie wbrew powszechnym przekonaniom jest problemem dotyczącym nie tylko osób bardzo chudych czy wręcz wychudzonych, które kojarzymy z zaburzeniami odżywiania, przede wszystkim anoreksją. Z powodu niedożywienia mogą cierpieć również osoby z nadwagą! Jak to możliwe i czym tak naprawdę jest niedożywienie? W jaki sposób się objawia i wreszcie – jak je leczyć?
Niedożywienie to stan chorobowy, w którym do organizmu dostarczane są zbyt małe ilości składników odżywczych, które są niezbędne dla jego prawidłowego funkcjonowania. Oznacza to, że można być otyłym, jednocześnie będąc niedożywionym z powodu braku spożywania substancji żywieniowych takich jak witaminy czy minerały.
Przyczyny niedożywienia mogą być różne. Jedną z najczęstszych jest po prostu niedostateczna podaż składników odżywczych – na stan ten narażone są osoby, które nie dbają o prawidłowe żywienie, znajdują na restrykcyjnej diecie lub nieodpowiedniej diecie wegetariańskiej (w szczególności w jej radykalnych odmianach). W tej ostatniej bardzo ważna jest suplementacja i uzupełnianie niedoborów, zwłaszcza witaminy B12 i żelaza. Niedożywienie może również być spowodowane zaburzeniami odżywiania, w tym anoreksją i bulimią, oraz zaburzeniami psychicznymi – brak apetytu towarzyszący depresji również sprzyja niedożywieniu. Z jego powodu często cierpią także osoby zmagające się z chorobami nowotworowymi, których leczenie powoduje biegunki, wymioty i nieprzyjemny, metaliczny posmak w ustach.
Kto jeszcze narażony jest na niedożywienie? Przede wszystkim pacjenci chorzy na:
Jak widać, potencjalnych przyczyn niedożywienia jest bardzo wiele. Co więcej, sprzyjają mu również pobyty w szpitalach! Z badań przeprowadzonych w Wielkiej Brytanii wynika, że 25% pacjentów po przyjęciu do szpitala jest zagrożonych niedożywieniem.
Na niedożywienie narażone są także osoby żyjące na obszarach o ograniczonym dostępie do żywności (np. w Afryce Subsaharyjskiej i Azji Południowej) oraz te o zwiększonych potrzebach żywieniowych: dzieci, kobiety w ciąży i matki karmiące piersią. W niektórych krajach nawet 30% ciężarnych i karmiących jest niedożywionych. Często za przyczynami niedożywiania stoi niski status socjoekonomiczny, samotność i niepełnosprawność.
Jak rozpoznać niedożywienie? Objawy i oznaki, które dostrzegalne są najczęściej, to przede wszystkim postępująca utrata masy ciała, utrata tkanki tłuszczowej i masy mięśniowej, a także ciągłe uczucie zmęczenia, apatia, senność, zatrzymanie miesiączki, cienka i chłodna skóra, zaburzenia neurologiczne. Osoby cierpiące z powodu niedożywienia mogą odczuwać jeden lub kilka z powyższych objawów. Często doświadczają także innych, związanych z brakiem konkretnych witamin i składników mineralnych:
Z badań naukowców WHO wynika, że niedożywienie u dzieci najczęściej spowodowane jest właśnie z niedoborem żelaza. Statystyki są alarmujące: z jego powodu na anemię cierpi niemal połowa wszystkich dzieci w wieku przedszkolnym!
Niedożywienie może prowadzić do poważnych konsekwencji psychologicznych. Podstawowymi objawami są wspomniane już chroniczne zmęczenie i apatia, które przekładają się na brak motywacji do codziennych aktywności. Osoby niedożywione często doświadczają wahań nastroju, od drażliwości po stany depresyjne, co jest bezpośrednio związane z zaburzeniami gospodarki hormonalnej i niedoborem składników odżywczych w organizmie.
Zaburzenia funkcji poznawczych stanowią kolejny istotny aspekt psychologicznych następstw niedożywienia. Pacjenci zgłaszają zaburzenia koncentracji, pogorszenie pamięci oraz trudności w podejmowaniu decyzji. Psychiczne objawy niedożywienia u dorosłych są groźne, ale to niedożywienie dzieci stanowi najpoważniejszy problem – może prowadzić do opóźnień rozwojowych i problemów z nauką.
Jakie są skutki niedożywienia? To zależy od tego, których składników odżywczych organizmowi brakuje najbardziej. Samo w sobie niedożywienie może prowadzić do poważnych problemów zdrowotnych, między innymi zaniku błony śluzowej jelita czy stłuszczenia wątroby. Z czasem zaburzeniu ulec może praca serca (czego przyczyną jest zmniejszenie masy mięśnia sercowego) oraz ośrodkowego układu nerwowego. Wyniszczenie z niedożywienia w skrajnych przypadkach prowadzi do zgonu. Niedożywienie prowadzi także do upośledzenia odporności i co za tym idzie, utrudnia proces zdrowienia w przypadku wszelkich chorób czy wypadków, a w okresie rekonwalescencji zwiększa ryzyko infekcji. Możliwe są ponadto halucynacje z niedożywienia.
Leczenie niedożywienia polega przede wszystkim na wprowadzeniu odpowiedniej diety gwarantującej zaspokojenie zapotrzebowania metabolicznego. W przypadku osób niedożywionych wskutek restrykcyjnej diety, zaburzeń odżywiania itp. zaleca się, by początkowo menu było niskoenergetyczne, a pokarmy miały postać płynno-papkową. Stopniowo jadłospis przy niedożywieniu zostaje poszerzony o produkty zawierające większe ilości kalorii, bogate w białko (najlepiej pochodzenia zwierzęcego) i węglowodany. Ważne jest, by wybierać produkty zdrowe, o niewielkiej objętości i wysokiej wartości energetycznej. Należy unikać niezdrowych, wysoko przetworzonych produktów i przekąsek oraz żywności typu fast food, która nie dostarczy do organizmu cennych składników odżywczych.
Bardzo ważne jest, aby jak najszybciej wyjść ze stanu, jakim jest niedożywienie. Pomocna może się tu okazać żywność specjalnego przeznaczenia medycznego – wysokoenergetyczna i wysokobiałkowa dieta doustna w łatwo przyswajalnej formie, jak na przykład Fresubin Protein Energy DRINK. Dieta to jednak jeszcze nie wszystko. Konieczna może okazać się również suplementacja, a w skrajnych przypadkach, np. gdy niedożywienie wynika z niemożności połykania lub przebytej choroby nowotworowej, która utrudnia przyjmowanie pokarmów – żywienie dojelitowe lub pozajelitowe.
Leczenie niedożywienia polega nie tylko na uzupełnieniu niedoborów witamin i minerałów w organizmie, ale także na utrzymaniu stałej zdrowej diety. Zmianę sposobu żywienia i nawyków wprowadzić powinny zarówno osoby otyłe, jak i szczupłe, których organizm cierpi wskutek braku niezbędnych składników pokarmowych. W każdym przypadku ważne jest przeprowadzenie dokładnych badań, które pozwolą na ocenę stanu odżywienia, a także ustalenie i wyeliminowanie przyczyny niedożywienia.
Serwis zywieniemaznaczenie.pl ma z założenia charakter wyłącznie informacyjno-edukacyjny. Zamieszczone tu materiały w żadnej mierze nie zastępują profesjonalnej porady medycznej. Przed zastosowaniem się do treści medycznych znajdujących się w serwisie należy skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą.
Zapisz się na newsletter Żywienie ma znaczenie i dowiaduj się o nowościach w naszym serwisie jako pierwszy.
Redakcja Medonet, Niedożywienie – dlaczego jest tak groźne dla organizmu?, http://www.medonet.pl/magazyny/odzywianie-w-chorobie,niedozywienie—dlaczego-jest-tak-grozne-dla-organizmu-,artykul,1724880.html
Monika Majewska, Czy można być otyłym i niedożywionym?, https://www.poradnikzdrowie.pl/zdrowie/uklad-pokarmowy/niedozywienie-przyczyny-objawy-skutki-i-leczenie-niedozywienia-aa-F9Q4-FGdB-iM8H.html
Lizzie Streit, Malnutrition: Definition, Symptoms and Treatment, https://www.healthline.com/nutrition/malnutrition
Nie musisz wychodzić z domu, zamów nasze produkty z wygodną dostawą pod same drzwi.
