Szacuje się, że z nietolerancją laktozy zmaga się co trzeci dorosły Polak. Niestety większość z nich nigdy się nie zorientuje, że powodem nieprzyjemnych objawów ze strony układu pokarmowego, problemów skórnych czy ogólnie złego samopoczucia jest niedobór laktazy. Przeczytaj artykuł i sprawdź, na czym polega nietolerancja laktozy, jak ją zdiagnozować i z jakimi chorobami może być mylona.
Nietolerancja laktozy jest zaburzeniem trawienia, będącym jedną z najczęstszych nietolerancji pokarmowych występujących u człowieka. Często mylona jest z uczuleniem na białka mleka krowiego. Tymczasem laktoza nie jest białkiem, lecz cukrem, naturalnie występującym w mleku ssaków.
Jakie są bezpośrednie przyczyny nietolerancji laktozy? Zawsze ma ona związek z brakiem lub niewystarczającą ilością laktazy – enzymu odpowiedzialnego za prawidłowy rozkład laktozy. Laktaza, znajdująca się w nabłonku jelitowym, rozkłada laktozę (dwucukier) na dwa jednocukry: glukozę i galaktozę, które łatwo wchłaniane są do krwioobiegu. W przypadku nietolerancji laktozy cukier mleczny nie daje się odpowiednio rozłożyć, co powoduje liczne dolegliwości. Nasilenie objawów zależy od stopnia niedoboru laktazy.
Reakcje alergiczne mają inne podłoże i występują bezpośrednio po spożyciu mleka lub przetworów mlecznych. Najczęstszym objawem alergii na białko mleka są zmiany skórne: pokrzywka lub atopowe zapalenie skory.
Nietolerancja laktozy daje objawy nawet kilkanaście godzin po spożyciu pokarmu zawierającego ten cukier. Dlatego często nie kojarzymy wieczornych objawów z porannym posiłkiem, uważając, że minęło zbyt wiele godzin, by miało to znaczenie. Nietolerancja laktozy może mieć postać wrodzoną lub nabytą. Od rodzaju schorzenia zależy sposób postępowania, dlatego tak ważna jest dokładna diagnostyka.
Nietolerancja laktozy może objawiać się w różnoraki sposób. Nie wszystkie objawy są bezpośrednio związane z układem pokarmowym, stąd zdiagnozowanie nietolerancji laktozy bywa trudne. Zdarza się, że chory leczy się na zupełnie inną chorobę, która ma swoje źródło właśnie w nietolerancji laktozy. W takiej sytuacji do czasu prawidłowego rozpoznania terapia nie przyniesie oczekiwanych efektów.
Jak objawia się nietolerancja laktozy? Typowe symptomy związane są często z układem pokarmowym. Po spożyciu laktozy można zauważyć:
Inne możliwe objawy nietolerancji laktozy to:
Warto wiedzieć, że objawy nietolerancji laktozy są podobne do objawów szeregu innych chorób. W procesie diagnostycznym należy sprawdzić, czy pacjent nie cierpi na następujące choroby:
Istnieje kilka sposobów na ustalenie, czy pacjent cierpiący na wyżej wymienione objawy, choruje akurat na nietolerancję laktozy. Poniżej znajdują się najpopularniejsze metody stosowane przy diagnostyce nietolerancji laktozy.
Leczenie nietolerancji laktozy zależne jest od podłoża samej choroby. W przypadku wrodzonego (genetycznego) braku laktazy, schorzenie jest nieuleczalne, a przeciwdziałanie jego objawom polega na całkowitym i nieodwracalnym wyeliminowaniu z diety wszystkich produktów zawierających laktozę.
Gdy nietolerancja laktozy jest skutkiem ubocznym innej choroby, należy wprowadzić dietę eliminacyjną do momentu wyleczenia pierwotnej choroby uszkadzającej nabłonek jelita. W niektórych przypadkach można uzupełniać niedobory laktazy, przyjmując ją w tabletkach.
Zdiagnozowana nietolerancja laktozy wymusza przejście na dietę, czyli wykluczenie z codziennego menu produktów zawierających laktozę. Wbrew pozorom nie chodzi tylko o mleko i słodkie wyroby mleczne. Laktoza „ukrywa się” także w produktach pozornie bezpiecznych, np. w pieczywie oraz w niektórych lekach. Jeśli istnieją jakiekolwiek wątpliwości co do składu produktu lub leku, należy dokładnie przeczytać etykietę lub ulotkę.
O ile osoby z wrodzoną nietolerancją laktozy muszą bezwzględnie i całkowicie wyeliminować laktozę z diety, o tyle osoby z nietolerancją nabytą mogą przyjmować dziennie niewielkie dawki laktozy. Metodą prób i błędów można ustalić, jaka ilość będzie bezpieczna. Nie ma tu jednolitej zasady – szklanka mleka może być bezpieczna lub potencjalnie szkodliwa – wszystko zależy od indywidualnego stanu zdrowia i tego, jak bardzo zaawansowana jest nietolerancja laktozy.
Ponieważ produkty mleczne są głównym źródłem wapnia i witaminy D, osoby będące na diecie powinny zwrócić szczególną uwagę na dostarczenie organizmowi tych składników z innych źródeł. Brak witaminy D i wapnia może skutkować między innymi osteoporozą.
W przypadku zdiagnozowania nietolerancji laktozy konieczne będzie wykluczenie lub ograniczenie w diecie produktów mlecznych. Na szczęście wymaganie to nie jest trudne do zrealizowania. Współczesny przemysł ułatwia stosowanie tego typu wykluczeń w diecie, oferując całe mnóstwo produktów zastępczych.
Oczywistym wyborem jest po prostu kupowanie produktów mlecznych oznaczonych jako te niezawierające laktozy. W sklepach można znaleźć mleko, masło, jogurty, sery twarogowe czy śmietanę bez laktozy.
Dobrym pomysłem jest również całkowite wykluczenie produktów mlecznych, zamiast nich wybierając napoje i produkty roślinne z owsa, soi, migdałów czy kokosa. Z powodzeniem można zastąpić nimi tradycyjne produkty mleczne i wykorzystywać je w kuchni.
Co ważne, warto zawsze czytać etykiety produktów, zawierające dokładną listę składników. Należy unikać tych, w których składzie znajduje się mleko, chyba że etykieta wyraźnie neguje zawartość laktozy. Przy całkowitym zrezygnowaniu z mleka, warto monitorować ewentualne niedobory wapnia i witaminy D. Jak widać, sposobów na wykluczenie laktozy jest naprawdę sporo.
Jak u niemowląt może wyglądać nietolerancja glukozy? W tym przypadku powodem również jest niedobór laktazy. Objawy są podobne do tych występujących u osób dorosłych i obejmują najczęściej symptomy ze strony układu pokarmowego. Są to:
Nietolerancję laktozy u niemowląt można zdiagnozować w podobny sposób jak u osób dorosłych, choć jest to trudniejsze, ponieważ można bazować wyłącznie na obserwacji oraz badaniach diagnostycznych. Warto mieć też na uwadze, że nadwrażliwość pokarmowa może mieć inne przyczyny, np. alergie pokarmowe.
Niedobór laktazy, a co za tym idzie – nietolerancję laktozy, bardzo często diagnozuje się u dzieci urodzonych przed trzydziestym czwartym tygodniem ciąży. Związana jest ona z niedorozwojem układu trawiennego i brakiem możliwości wytwarzania laktazy. Problem na ogół znika wraz z dojrzewaniem układu trawiennego.
U dzieci zdrowych poziom laktazy jest naturalnie wysoki, ponieważ znajdują się one na tym etapie życia, w którym spożycie mleka jest największe. Z wiekiem poziom laktazy spada. Szacuje się, że u nastolatków i młodych dorosłych aktywność laktazy stanowi tylko 10% poziomu oznaczonego przy urodzeniu.
Laktoza to cukier obecny nie tylko w mleku krowim, ale także ludzkim. Nietolerancja laktozy u niemowlęcia niestety zmusza do zaprzestania karmienia piersią. W takim przypadku mleko matki powinno być zastąpione mlekiem modyfikowanym wolnym od laktozy.
Serwis zywieniemazanczenie.pl ma z założenia charakter wyłącznie informacyjno-edukacyjny. Zamieszczone tu materiały w żadnej mierze nie zastępują profesjonalnej porady medycznej. Przed zastosowaniem się do treści medycznych znajdujących się w serwisie należy skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą.
Zapisz się na newsletter Żywienie ma znaczenie i dowiaduj się o nowościach w naszym serwisie jako pierwszy.
Nie musisz wychodzić z domu, zamów nasze produkty z wygodną dostawą pod same drzwi.
