Jak rozpoznać niewydolność wątroby i co się dzieje, gdy przestaje ona prawidłowo funkcjonować? Dlaczego skutki takiego stanu rzeczy mogą mieć tragiczne konsekwencje? Wątroba spełnia szczególną rolę w organizmie człowieka, będąc jednym z najważniejszych organów układu pokarmowego.
Jeden z najważniejszych ludzkich narządów – wątroba – składa się z komórek zwanych hepatocytami. Zlokalizowany jest w prawym podżebrzu, granicząc z przeponą, jelitami i żołądkiem. Odpowiada między innymi za oczyszczanie krwi z toksyn i metabolizm składników odżywczych. Wydziela także substancję alkaliczną nazywaną żółcią, która jest ważna w procesach trawienia i wchłaniania tłuszczy. Oprócz tego realizuje wiele funkcji związanych z syntezą oraz magazynowaniem witamin i minerałów.
Wątroba to także największy gruczoł ludzkiego ciała – jej waga u osób dorosłych może osiągać nawet 2 kg. Choć narząd ten na co dzień odpowiedzialny jest za prawidłowe funkcjonowanie całego organizmu, pogorszenie samopoczucia najczęściej odczuwamy dopiero wówczas, gdy rozległość uszkodzeń tkanek wątroby osiągnie około 75 proc.
Jakie są tego przyczyny? Można do nich zaliczyć między innymi zatrucia, alkoholizm, nieodpowiednią dietę, nowotwory wątroby, długotrwałe stosowanie niektórych leków i choroby genetyczne.
Prawidłowa praca wątroby jest bez wątpienia poważnym fundamentem dobrego samopoczucia człowieka. Co świadczy o zaburzeniach jej czynności? Początkowe objawy niewydolności wątroby mogą być praktycznie nieodczuwalne i opierają się na dyskomforcie związanym z trawieniem – występującym w szczególności po spożyciu obfitego, bogatego w tłuszcze posiłku. Wzdęcia, uczucie pełności czy nieprzyjemne odbijanie mogą jednak sygnalizować problemy trawienne mające różne podłoża. Po czym zatem poznać, że mają one związek właśnie z wątrobą? Najlepiej obserwować własne ciało zwracając szczególną uwagę na okoliczności, w jakich pojawia się dyskomfort.
Wspomniane wyżej sygnały występują przy lekkich schorzeniach wątroby – na szczęście w takich przypadkach organ najczęściej regeneruje się samoistnie, potrzebując na pełny powrót do formy około sześciu tygodni. Doraźne usuwanie objawów przy pomocy np. picia ziołowych naparów i herbat w zupełności wystarczy. Co jednak w przypadku, gdy dolegliwości nie ustępują przez dłuższy czas? Możemy wówczas mieć problem z niewydolnością wątroby.
Niewydolność wątroby objawia się za pomocą konkretnego zespołu symptomów. Należą do nich:
Osoba, która zauważyła takie symptomy u siebie, powinna natychmiast zgłosić się do lekarza – zaniedbywana niewydolność narządu pogłębia się bowiem z tygodnia na tydzień, mogąc przekształcić się w stan ostry, a nawet doprowadzić do trwałego uszkodzenia wątroby. Warto pamiętać o tym, że czas przebiegu ostrej niewydolności narządu wynosi średnio od 4 do 8 tygodni. Objawy stale się pogłębiają, dochodzi do nieodwracalnej, szybko postępującej martwicy tkanek.
Ostatnie stadium niewydolności prowadzi do kwasicy metabolicznej oraz śpiączki wątrobowej, co z kolei przeważnie kończy się śmiercią pacjenta. Należy zatem działać, dopóki dolegliwości są w miarę łagodne – wówczas chorobę z łatwością da się wyleczyć.
Ostra niewydolność wątroby to zespół objawów klinicznych, który rozwija się w krótkim czasie, zwykle w ciągu kilku dni lub tygodni. Dzieje się to u osoby bez wcześniej istniejącej przewlekłej choroby wątroby. Istotnym elementem przebiegu ostrej niewydolności wątroby jest gwałtowne pogorszenie funkcji wątroby, które objawiają się zaburzeniami aktywności enzymów wątrobowych w badaniach laboratoryjnych oraz objawami encefalopatii wątrobowej (zaburzenia świadomości) i koagulopatii (zaburzenia krzepnięcia krwi).
Stopień uszkodzenia wątroby w ostrej niewydolności jest zwykle znaczny i postępuje dynamicznie. Przyczyną może być między innymi przedawkowanie leków (szczególnie paracetamolu), wirusowe zapalenie wątroby, toksyny (np. grzyby), niedokrwienie wątroby czy rzadsze schorzenia, takie jak ostre stłuszczenie wątroby ciężarnych lub choroba Wilsona. Charakterystyczne dla przebiegu ostrej niewydolności wątroby jest szybkie narastanie objawów, które wymagają natychmiastowej interwencji medycznej, często w warunkach intensywnej terapii, a w niektórych przypadkach konieczny może być przeszczep wątroby.
Przewlekła niewydolność wątroby to stan, który rozwija się stopniowo, w przeciwieństwie do ostrej niewydolności wątroby. W jej przebiegu dochodzi do postępującego uszkodzenia miąższu wątroby i zastępowania go tkanką włóknistą (marskość), co prowadzi do trwałego zaburzenia czynności wątroby. Chociaż w badaniach laboratoryjnych mogą występować zaburzenia aktywności enzymów wątrobowych, ich poziom zazwyczaj nie jest tak dramatycznie wysoki jak w ostrej niewydolności.
Przyczyny przewlekłej niewydolności są różnorodne i obejmują przewlekłe wirusowe zapalenia wątroby, alkoholową chorobę wątroby, niealkoholową stłuszczeniową chorobę wątroby, autoimmunologiczne zapalenia wątroby czy genetyczne choroby wątroby. Warto zaznaczyć, że polekowe uszkodzenie wątroby zwykle prowadzi do ostrej, a nie przewlekłej niewydolności, chyba że jest to długotrwałe narażenie na niskie dawki hepatotoksycznych substancji.
Objawy niewydolności wątroby mogą być różnorodne i zależą od stopnia uszkodzenia narządu oraz tempa jego postępowania. Często na początku pojawiają się niespecyficzne dolegliwości, takie jak nudności, utrata apetytu i przewlekłe zmęczenie. Mogą wystąpić również problemy z przewodem pokarmowym, w tym biegunka.
Wraz z postępem choroby pojawiają się bardziej charakterystyczne objawy. Żółtaczka, czyli zażółcenie skóry i białkówek oczu, jest jednym z nich. Często towarzyszy jej uporczywy świąd skóry. Zmniejszona produkcja czynników krzepnięcia przez wątrobę prowadzi do łatwego krwawienia i powstawania siniaków.
W zaawansowanej niewydolności wątroby dochodzi do gromadzenia się płynu w jamie brzusznej, co powoduje spuchnięty brzuch (wodobrzusze). Zaburzenia metaboliczne i gromadzenie się toksyn w mózgu prowadzą do objawów encefalopatii wątrobowej, takich jak dezorientacja i nadmierna senność. Ponadto, upośledzona funkcja wątroby skutkuje zaburzeniami krzepnięcia krwi, zwiększając ryzyko poważnych krwotoków. Warto pamiętać, że najczęstszą przyczyną przewlekłej niewydolności wątroby jest marskość, będąca końcowym stadium wielu chorób wątroby.
Cenną i wyjątkowo skuteczną bronią jest w tym przypadku zmiana sposobu żywienia. Z całą pewnością należy bezwzględnie unikać alkoholu oraz potraw smażonych w głębokim tłuszczu, wprowadzając w ich miejsce dania lekkostrawne, a także duże ilości wody. Można oczywiście pójść o krok dalej i zastosować konkretny, specjalistyczny jadłospis – w szczególności wskazana jest dieta ubogobiałkowa, czyli taka, która pozwala na spożycie maksymalnie 60 g białka dziennie. Oprócz nowego sposobu odżywiania warto wprowadzić również napary sporządzane z ziół posiadających właściwości regenerujące oraz wspomagające wydzielanie enzymów wątrobowych. Należą do nich m.in. ostropest plamisty, karczoch zwyczajny czy mięta pieprzowa. Jeżeli dolegliwości są dokuczliwe, można wprowadzić ponadto leczenie farmakologiczne. Konieczne jest stałe monitorowanie parametrów krwi poprzez regularne wykonywanie pełnej morfologii.
W przypadku ostrej niewydolności wątroby, gdy stan chorego mimo leczenia stale się pogarsza, jedynym wyjściem jest przeszczep narządu. Nie jest to jednak gwarancja całkowitego powrotu do zdrowia, bowiem przeżywalność pacjentów poddanych transplantacji wynosi zaledwie 60 proc.
Warto zatem podjąć odpowiednie działania, zanim okaże się, że jest już za późno. Nawet gdy dolegliwości opisane powyżej występują u nas rzadko – należy obserwować organizm i zapamiętać sytuacje, w jakich się pojawiają. Jeśli objawy choroby wątroby występują często, mogą świadczyć o początkowej fazie niewydolności. Będzie to najlepszy moment, by umówić się na wizytę u lekarza hepatologa.
Należy mieć na uwadze również to, że „lepiej zapobiegać niż leczyć” i zadbać o odpowiednie działania profilaktyczne. Przede wszystkim, trzeba zawsze dokładnie myć ręce przed każdym posiłkiem oraz zaszczepić się przeciwko wirusowemu zapaleniu wątroby. Kluczem do sukcesu będzie również higieniczny tryb życia, zdrowa dieta oraz regularna aktywność fizyczna.
Serwis zywieniemaznaczenie.pl ma z założenia charakter wyłącznie informacyjno-edukacyjny. Zamieszczone tu materiały w żadnej mierze nie zastępują profesjonalnej porady medycznej. Przed zastosowaniem się do treści medycznych znajdujących się w serwisie należy skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą.
Zapisz się na newsletter Żywienie ma znaczenie i dowiaduj się o nowościach w naszym serwisie jako pierwszy.
Nie musisz wychodzić z domu, zamów nasze produkty z wygodną dostawą pod same drzwi.
