Nagłe ograniczenie mobilności, niemożność poruszania własnymi nogami – to scenariusz budzący lęk i niepewność. Paraplegia to porażenie, do którego dochodzi na skutek uszkodzenia rdzenia kręgowego w odcinku piersiowym lub lędźwiowym. Najczęściej jest skutkiem urazu, może też wynikać z wad wrodzonych i niektórych chorób. Jako poważne schorzenie neurologiczne stanowi wyzwanie zarówno dla dotkniętych nią osób, jak i ich bliskich, fundamentalnie zmieniając perspektywę codziennego funkcjonowania.
Paraplegia to rodzaj paraliżu, w którym dochodzi do porażenia pary kończyn – najczęściej kończyn dolnych. Objawy neurologiczne mają różny stopień nasilenia, od częściowego niedowładu aż do całkowitego braku czucia i możliwości ruchu. Wszystko zależy od tego, który odcinek rdzenia kręgowego zostanie uszkodzony i w jakim stopniu.
Charakterystyczne dla paraplegii jest zwiększone napięcie mięśniowe, dlatego zaliczana jest do porażeń hipertonicznych (inaczej wygląda to jednak w przypadku paraplegii wiotkiej, o czym piszemy w dalszej części artykułu). W języku medycznym paraplegię nazywa się również diplegią i opisuje jako całościowe porażenie poprzeczne dwukończynowe. U osoby sparaliżowanej upośledzone są zarówno funkcje motoryczne, jak i sensoryczne. Oznacza to, że osoba dotknięta paraplegią traci zdolność do świadomego poruszania nogami (rzadziej rękami) oraz odczuwania bodźców takich jak dotyk, ból czy temperatura w tych obszarach.
Wśród rodzajów paraliżu wymienić można także tetraplegię, monoplegię i hemiplegię. Tetraplegia oznacza paraliż wszystkich czterech kończyn. O monoplegii mówimy, gdy porażona jest tylko jedna kończyna. Hemiplegia natomiast dotyczy porażenia kończyny dolnej i górnej po lewej lub prawej stronie ciała.
Możemy wymienić dwa podstawowe rodzaje paraplegii, wyszczególnione na podstawie charakteru napięcia mięśniowego w porażonych kończynach. Mówimy tu o paraplegii wiotkiej, gdzie występuje osłabienie lub całkowity brak napięcia mięśni, i paraplegii spastycznej, gdy to napięcie jest wzmożone. W obu przypadkach mamy do czynienia głównie z porażeniem kończyn dolnych i obręczy biodrowych. Paraplegia wiotka może być schorzeniem pochodzenia neurogennego lub miogennego. Paraplegia spastyczna z kolei występuje w formie prostej i złożonej – ten drugi typ charakteryzuje się dodatkowymi objawami o charakterze neurologicznym, takimi jak padaczka czy schorzenia dotyczące funkcjonowania obwodowego układu nerwowego.
Paraplegia spastyczna jest stanem, w którym dochodzi do nadmiernego, niekontrolowanego napięcia mięśni w obrębie porażonych kończyn, co prowadzi do ich sztywności oraz trudności w wykonywaniu ruchów biernych. Ten rodzaj porażenia wynika najczęściej z uszkodzenia górnego neuronu motorycznego, czyli dróg nerwowych biegnących od mózgu do rdzenia kręgowego, które odpowiadają za hamowanie odruchów. W efekcie mięśnie stają się nadreaktywne, często reagując gwałtownymi skurczami (spazmami) nawet na niewielkie bodźce zewnętrzne lub wewnętrzne. Spastyczność może być źródłem znacznego dyskomfortu, bólu, a także prowadzić do powstawania przykurczów stawowych, ograniczając zakres ruchomości i utrudniając codzienne funkcjonowanie oraz proces rehabilitacji.
W przeciwieństwie do formy spastycznej, paraplegia wiotka charakteryzuje się znacznym obniżeniem lub całkowitym zanikiem napięcia mięśniowego w kończynach, co sprawia, że stają się one bezwładne i podatne na urazy. Przyczyną tego stanu jest zazwyczaj uszkodzenie dolnego neuronu motorycznego, czyli komórek nerwowych zlokalizowanych w rogach przednich rdzenia kręgowego, lub ich aksonów tworzących nerwy obwodowe. W konsekwencji dochodzi do przerwania łuku odruchowego, co manifestuje się osłabieniem lub brakiem odruchów głębokich, takich jak odruch kolanowy. Mięśnie pozbawione prawidłowego unerwienia stopniowo ulegają zanikowi (atrofii), co dodatkowo pogłębia niedowład. Pacjenci z paraplegią wiotką są szczególnie narażeni na powstawanie odleżyn z powodu braku możliwości zmiany pozycji oraz zaburzeń czucia.
Najczęstszą przyczyną paraplegii są urazy, w wyniku których dochodzi do uszkodzenia rdzenia kręgowego (mówimy wówczas o paraplegii pourazowej). Mogą być one skutkiem wypadków komunikacyjnych, upadków z wysokości czy ran postrzałowych.
Porażenie dwukończynowe może wynikać także z wad wrodzonych (np. rozszczepu kręgosłupa) oraz towarzyszyć niektórym chorobom, takim jak:
Objawy u osób dotkniętych porażeniem dwukończynowym są uzależnione od lokalizacji i skali uszkodzeń. Im wyżej położona część rdzenia kręgowego uległa urazowi, tym cięższy będzie stan chorego – porażenie atakuje obszary ciała znajdujące się na wysokości uszkodzonego segmentu i położone poniżej niego. Oprócz zaburzeń czucia i odruchów w kończynach pojawiać się mogą dysfunkcje w obrębie miednicy mniejszej. Wielu chorych boryka się z zaburzeniami mikcji, erekcji czy ejakulacji.
Objawy paraplegii spastycznej rozwijają się stopniowo, w stosunkowo wolnym tempie. Dlatego osoby chore z tej grupy rzadziej cierpią z powodu całkowitego paraliżu kończyn dolnych lub górnych. Pierwszymi zwiastunami choroby mogą być:
Leczenie paraplegii ma na celu głównie poprawę komfortu życia. Niestety w większości przypadków paraliż jest nieodwracalny, a chory musi nauczyć się funkcjonować w nowych, trudnych warunkach. Dlatego kluczowym elementem jest rehabilitacja, mająca na celu naukę samodzielnego funkcjonowania i zapobieganie powikłaniom. Wśród częstych powikłań wymienić można:
Poza rehabilitacją na początkowym etapie stosuje się często zabiegi mające na celu niwelowanie ucisku na rdzeń i zapobieganie dalszej degeneracji. Możliwe jest także stosowanie farmakoterapii w celu eliminacji obrzęków oraz stłuczeń.
Rehabilitacja paraplegii obejmuje fizjoterapię i psychoterapię. Celem fizjoterapii jest m.in. zapobieganie przykurczom, zachowanie masy mięśniowej czy regeneracja włókien nerwowych. Psychoterapia pomaga odnaleźć się w trudnej sytuacji i znaleźć motywację do walki o zdrowie.
Pracując nad poprawą jakości życia chorego, nie można zapomnieć o odpowiedniej diecie, która pozwoli zapobiec utracie energii i spadkowi masy mięśniowej. Praktycznym rozwiązaniem są specjalistyczne odżywki medyczne w postaci smacznych i łatwych do wypicia napojów – w celu zapobiegania powstawaniu odleżyn warto sięgnąć szczególnie po produkty z zawartością argininy.
Warto mieć świadomość, że paraplegia nie jest końcem życia, nie musi też oznaczać rezygnacji z dążeń i pasji. Dzięki postępowi medycyny, zaawansowanym technikom rehabilitacyjnym oraz rosnącej świadomości społecznej osoby dotknięte porażeniem dwukończynowym mają szansę na aktywną i satysfakcjonującą egzystencję. Kluczowe jest wczesne podjęcie kompleksowego leczenia, systematyczna i cierpliwa rehabilitacja oraz wsparcie ze strony najbliższego otoczenia i wyspecjalizowanych ośrodków.
Serwis zywieniemaznaczenie.pl ma z założenia charakter wyłącznie informacyjno-edukacyjny. Zamieszczone tu materiały w żadnej mierze nie zastępują profesjonalnej porady medycznej. Przed zastosowaniem się do treści medycznych znajdujących się w serwisie należy skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą.
Zapisz się na newsletter Żywienie ma znaczenie i dowiaduj się o nowościach w naszym serwisie jako pierwszy.
Nie musisz wychodzić z domu, zamów nasze produkty z wygodną dostawą pod same drzwi.
