Podstawowa przemiana materii (z ang. Basal Metabolic Rate) jest to taka ilość energii, która zapewnia naszemu organizmowi prawidłowe funkcjonowanie w warunkach zupełnego spokoju, zarówno fizycznego, jak i psychicznego, na czczo, w stanie czuwania i komfortu cieplnego. PPM stanowi największą część całkowitego dziennego wydatku energetycznego u większości osób, zwłaszcza tych prowadzących siedzący tryb życia, pochłaniając nawet do 70% procent wszystkich spalanych kalorii. Co jeszcze należy wiedzieć na temat PPM?
Podstawowa przemiana materii, określana skrótem PPM, reprezentuje minimalną liczbę kalorii, jaką nasz organizm musi zużyć w ciągu doby, aby zapewnić prawidłowe funkcjonowanie wszystkich narządów wewnętrznych w warunkach absolutnego spoczynku. Oznacza to energię potrzebną do pracy serca, płuc, mózgu, wątroby, nerek oraz innych organów, a także do utrzymania napięcia mięśniowego, nawet podczas snu, oraz stałej temperatury ciała. W zależności od naszego wieku i stylu życia podstawowa przemiana materii pochłaniać może od 45 do 70% całkowitego zapotrzebowania energetycznego naszego organizmu. Na PPM składają się przemiany zachodzące w układzie nerwowym (1/4), wątrobie (1/5), nerkach (1/15), sercu (1/15) i w pozostałych narządach (2/5).
U przeciętnego zdrowego człowieka średnia wartość PPM wynosi ok. 1 kcal / 1 kg masy ciała / 1 godz. Wartość ta zależna jest jednak od wielu czynników. Wpływa na nią nasza płeć, wiek, masa ciała, wzrost, stan fizjologiczny, stan zdrowia, poziom aktywności fizycznej i sposób odżywiania oraz aktywność niektórych hormonów. Znaczenie mogą mieć również czynniki genetyczne.
Kalkulator podstawowej przemiany materii to narzędzie, które wykorzystuje specjalne wzory matematyczne do oszacowania wartości PPM na podstawie indywidualnych danych użytkownika. Aby z niego skorzystać, zazwyczaj należy podać kilka informacji, takich jak aktualna masa ciała wyrażona w kilogramach, wzrost w centymetrach, wiek oraz płeć. Na podstawie tych parametrów algorytm oblicza przybliżoną liczbę kalorii niezbędną do zachowania podstawowych funkcji życiowych.
Wyniki uzyskiwane za pomocą kalkulatorów są wartościami szacunkowymi, ponieważ nie uwzględniają wszystkich indywidualnych czynników wpływających na metabolizm, typu dokładny skład ciała czy poziom hormonów. Mimo to kalkulatory PPM są niezwykle użytecznym i łatwo dostępnym narzędziem, pozwalającym na uzyskanie orientacyjnej wartości, która może stanowić punkt wyjścia do dalszych analiz i planowania diety.
Wzór Harrisa-Benedicta, opublikowany w 1918 roku, pozwala obliczyć podstawową przemianę materii, czyli zapotrzebowanie organizmu na energię niezbędną do jego funkcjonowania. Wartość wyrażona jest w kilokaloriach, a sposób jej liczenia jest inny dla kobiet i mężczyzn. W przypadku mężczyzn wzór Harrisa i Benedicta wygląda tak:
PPM [kcal] = 66,47 + (13,75 x masa ciała w kg) + (5,0 x wzrost w cm) – (6,76 x wiek w latach)
W przypadku kobiet prezentuje się zaś następująco:
PPM [kcal] = 655,09 + (9,56 x masa ciała w kg) + (1,85 x wzrost w cm) – (4,68 x wiek w latach)
Przez wiele dziesięcioleci metoda Harrisa-Benedicta była złotym standardem w dietetyce i medycynie przy szacowaniu spoczynkowego wydatku energetycznego. Choć nadal jest spotykana w niektórych narzędziach i publikacjach, współczesne badania wskazują, że może mieć tendencję do zawyżania wyników PPM, szczególnie u osób z nadwagą lub otyłością, nawet o 5–10%.
Z czasem naukowcy opracowali kolejne formuły pozwalające na szacowanie podstawowej przemiany materii, a wśród nich największe uznanie zyskał wzór Mifflina-St Jeor, opublikowany w 1990 roku. Jest on obecnie uważany przez wiele organizacji, w tym Amerykańskie Stowarzyszenie Dietetyczne (Academy of Nutrition and Dietetics), za jedną z najdokładniejszych metod estymacji PPM dla osób dorosłych, przewyższając pod tym względem wcześniejszy wzór Harrisa-Benedicta. Wzór Mifflina również bierze pod uwagę masę ciała, wzrost, wiek oraz płeć, lecz jego współczynniki zostały dobrane na podstawie nowszych i bardziej reprezentatywnych badań populacyjnych.
Wzór Mifflina-St Jeor dla mężczyzn to:
PPM [kcal] = (10 × masa ciała w kg) + (6,25 × wzrost w cm) – (5 × wiek w latach) + 5
Dla kobiet wygląda natomiast tak:
PPM [kcal] = (10 × masa ciała w kg) + (6,25 × wzrost w cm) – (5 × wiek w latach) – 161
Podstawowa przemiana materii u dzieci jest wyższa niż osób starszych. Dzieje się tak ze względu na intensywny wzrost i budowę tkanek, zwłaszcza w pierwszych latach życia i w okresie dojrzewania. PPM zmniejsza się u dorosłych – po ukończeniu 21. roku życia jego wartość spada o ok. 2% na każdą dekadę życia.
U kogo jeszcze PPM jest podwyższone? Przede wszystkim u osób, które uprawiają sport. Z reguły wartość PPM jest wyższa u mężczyzn. Wynika to z różnic w składzie naszego ciała – u kobiet przeciętnie zawiera ono więcej tkanki tłuszczowej, więc ich potrzeby energetyczne są mniejsze. Zwiększają się nieznacznie w czasie miesiączki oraz w trakcie ciąży i karmienia piersią.
Istotny wpływ na podstawową przemianę materii mają również zaburzenia pracy tarczycy. W przypadku nadczynności PPM wzrasta nawet o 80%! Spada natomiast przy niedoczynności tarczycy. Wzrost podstawowej przemiany materii zaobserwować można również w czasie gorączki. Przyjmuje się, że na każdy 1°C powyżej 37°C zapotrzebowanie energetyczne wzrasta o ok. 12%.
Wartość PPM zmienia się też w zależności od warunków klimatyczne. Mieszkańcy krajów o gorącym kimacie mają niższe wartości PPM niż mieszkańcy krajów północnych.
Badanie podstawowej przemiany materii wykonuje się na czczo, w pozycji leżącej. Osoba badana przez ostatnich 12 godzin powinna wystrzegać się wszelkich używek, a przez 3 dni unikać posiłków białkowych. Jeżeli wszystkie te warunki zostaną zachowane, wówczas na podstawie badania możemy określić, jaka jest spoczynkowa przemiana materii. Jej wartość zwykle o ok. 10% przewyższa podstawową przemianę materii.
Współczynniki, na podstawie których oblicza się PPM, zwykle odnoszą się do sytuacji idealnej, w której badany jest całkowicie zdrowy, żyje w optymalnym klimacie, jest wyspany i nie odczuwa żadnego stresu. Ponieważ w rzeczywistości takie przypadki zdarzają się dość rzadko, uzyskany wynik nie odzwierciedla całkowicie naszej podstawowej przemiany materii. Mimo to wskaźnik ten stosowany jest m.in. przez dietetyków w celu obliczenia PPM osób pragnących schudnąć. Oczywiście specjalista uwzględnia wszelkie uzyskane od pacjenta informacje, które mogą wpłynąć na PPM. Na podstawie uzyskanego wyniku dietetyk w stanie obliczyć zapotrzebowanie kaloryczne, w tym również zapotrzebowanie kaloryczne dzieci. Kalkulator, który znaleźć można w sieci, choć z pewnością da nam pewien ogląd sytuacji, nie pozwoli dokonać tak precyzyjnych obliczeń.
Pojęcie PPM często pojawia się w kontekście CPM, a więc całkowitej przemiany materii. W przeciwieństwie do PPM całkowita przemiana materii określa całodobowe zapotrzebowanie ludzkiego organizmu na składniki odżywcze niezbędne dla optymalnej pracy naszego organizmu. PPM natomiast warunkuje dostarczenie energii niezbędnej dla zachowania podstawowych funkcji życiowych.
Podstawowa przemiana materii to wskaźnik, które pozwala nam określić najniższy poziom przemian energetycznych naszego organizmu. Obliczając go, należy jednak pamiętać, że jest on zmienny, a wpływ na jego wysokość ma wiele różnych czynników.
Zapisz się na newsletter Żywienie ma znaczenie i dowiaduj się o nowościach w naszym serwisie jako pierwszy.
Nie musisz wychodzić z domu, zamów nasze produkty z wygodną dostawą pod same drzwi.
