Porażenie mózgowe dziecięce i dorosłych – objawy, przyczyny, rehabilitacja

Porażenie mózgowe jest najczęstszą przyczyną niepełnosprawności ruchowej u dzieci. To choroba nieuleczalna i niepostępująca, o różnym stopniu nasilenia. Dzięki wszechstronnej terapii, zbilansowanej diecie i systematycznej rehabilitacji możliwa jest jednak znacząca poprawa jakości życia chorego.

Czym jest porażenie mózgowe?

Porażeniem mózgowym nazywa się cały zespół różnych objawów, związanych przede wszystkim z zaburzeniami ruchowymi i zaburzeniami postawy. W grupie tej znajdują się zarówno lekkie i w niewielkim stopniu utrudniające codzienne funkcjonowanie dysfunkcje, jak i poważne upośledzenia sprawności, prowadzące do niesamodzielności.

Porażenie mózgowe polega na uszkodzeniu tkanki mózgowej, skutkującym wymienionymi wyżej zaburzeniami. Charakterystyczną cechą dla tego zespołu jest nieuleczalność, a jednocześnie brak postępowania objawów. Stopień upośledzenia sprawności i nasilenia symptomów zależy od skali uszkodzenia mózgu.

Jakie są przyczyny porażenia mózgowego?

Przyczyny porażenia mózgowego związane są niemal zawsze z bardzo wczesnym etapem życia. Zdecydowana większość uszkodzeń tkanki mózgowej ma miejsce w okresie rozwoju prenatalnego lub podczas porodu bądź w wielu niemowlęcym. Zdarza się, że niemożliwe jest ustalenie konkretnej przyczyny. Do najczęstszych zaliczyć można:

  • wady wrodzone,
  • różnego rodzaju infekcje u ciężarnej lub u dziecka,
  • niedotlenienie lub niedokrwienie płodu,
  • urazy.

Mózgowe porażenie dziecięce a porażenie mózgowe u dorosłych

Do porażenia mózgowego najczęściej dochodzi na wczesnym etapie życia. Dlatego wśród dorosłych osób cierpiących na to schorzenie większość stanowią pacjenci borykający się z nim od dzieciństwa. Niewielką część stanowią jednak osoby z wtórnym porażeniem mózgowym, będącym głównie następstwem urazów głowy.

Mózgowe porażenie dziecięce, czyli MPDZ, jest najczęstszą przyczyną niepełnosprawności ruchowej u dzieci. Wśród czynników ryzyka związanych ze stanem zdrowia i zachowaniem ciężarnej matki możemy wymienić:

  • narażenie na promieniowanie rentgenowskie,
  • spożywanie alkoholu i palenie papierosów,
  • choroby somatyczne i zakażenia,
  • nieprawidłowa dieta i niedożywienie.

Ryzyko wystąpienia porażenia mózgowego zwiększają też czynniki związane z samym przebiegiem ciąży i porodu:

  • poród przedwczesny lub po terminie,
  • podanie leków hamujących skurcze macicy,
  • łożysko przodujące i odklejanie się łożyska,
  • ciąża mnoga,
  • poród przez cesarskie cięcie, kleszczowy lub z użyciem próżnociągu.

Porażenie mózgowe u niemowlaka występuje częściej w przypadku:

  • wcześniactwa,
  • niskiej masy urodzeniowej,
  • zamartwicy lub zespołu niewydolności oddechowej,
  • uzyskaniu mniej niż 5 pkt w skali Apgar,
  • hiperbilirubinemii.

Objawy porażenia mózgowego

Objawy dziecięcego porażenia mózgowego są zróżnicowane. Z reguły jako pierwsze pojawiają się m.in. trudności ze ssaniem i połykaniem, nienaturalne wyginanie się, nieskoordynowane ruchy, zbyt niskie lub zbyt wysokie napięcie mięśniowe. Na tym etapie zaburzenia mogą być trudne do wyłapania przez niedoświadczonego obserwatora.

Im dziecko starsze, tym łatwiej zaobserwować nieprawidłowości. Pojawiają się wyraźne opóźnienia w rozwoju – rodzice mogą dostrzec brak umiejętności stabilizacji głowy i tułowia, a następnie siadania i chodzenia. Możliwe jest występowanie objawów towarzyszących np. niepełnosprawności intelektualnej, zaburzeń wzroku czy słuchu, częstych infekcji górnych dróg oddechowych lub pojawiania się różnego rodzaju bólu i wtórnych zniekształceń stawów.

Objawy MPD uzależnione są od konkretnej postaci mózgowego porażenia dziecięcego. Wyróżniamy np. czterokończynowe porażenie mózgowe czy postać pozapiramidową.

Dziecięce porażenie mózgowe – czy można to wyleczyć?

Uszkodzonej tkanki mózgowej nie da się naprawić. Dobrą wiadomością jest fakt plastyczności mózgu – funkcje sprawowane przedtem przez uszkodzoną część mogą być przejmowane przez inne, zdrowe tkanki. Dlatego wcześnie rozpoczęta i systematycznie prowadzona rehabilitacja pozwala minimalizować straty. Jak wpływa dziecięce porażenie mózgowe na długość życia? Obecnie przy odpowiedniej terapii nie odbiega ona zbytnio od średniej długości życia w populacji. W celu poprawy jakości życia stosuje się leczenie objawowe i zachowawcze, czasem również zabiegi chirurgiczne.

Rehabilitacja dzieci z mózgowym porażeniem dziecięcym

Celem rehabilitacji dzieci z mózgowym porażeniem dziecięcym jest poprawa jakości życia. Regularne ćwiczenia i wszechstronna terapia pomagają łagodzić dolegliwości bólowe, niwelować napięcie mięśniowe, wspierać rozwój psychofizyczny i pomagać w walce o samodzielność.

Podobnie jak przy innych chorobach o podłożu neurologicznym poważne zagrożenie dla chorego stanowi niedożywienie – aby go uniknąć, warto sięgnąć po specjalistyczne odżywki medyczne, będące łatwo przyswajalną, solidną dawką energii. W przypadku osób z ciężką niepełnosprawnością świetnie sprawdzi się żywność medyczna z dodatkiem argininy i glutaminy – składniki te skutecznie zapobiegają powstawaniu odleżyn i wspomagają gojenie się ran.

Porażenie mózgowe może w lekkim stopniu utrudniać codzienne funkcjonowanie albo prowadzić do poważnej niepełnosprawności i utraty samodzielności. Niezależnie od skali zaburzeń, warto jak najwcześniej rozpocząć wielokierunkową terapię, wspieraną odpowiednią dietą i rehabilitacją.