Nie ma metody leczenia, która nie jest obarczona powikłaniami. Niestety, w trakcie leczenia żywieniowego, a także pozajelitowego może wystąpić wielu z nich. Przestrzegając zasad i procedur, personel medyczny dąży do zminimalizowania liczby powikłań, jakie może wywołać całkowite żywienie pozajelitowe, polegającą na alternatywnym podawaniu składników odżywczych (np. białka, węglowodany), dostarczanych dożylnie w sytuacji, gdy występują np. problemy z przyjmowaniem pokarmu doustnie lub działaniem dróg żółciowych. Ten typ pożywienia dostosowywany jest do każdego przypadku indywidualnie.
Żywienie pozajelitowe (parenteral nutrition) odbywa się zawsze po konsultacji z lekarzem prowadzącym, który najczęściej jest gastroenterologiem. Może być ono stosowane w ramach częściowego lub całkowitego odżywiania. W przypadku dzieci konieczność zastosowania żywienia pozajelitowego związana jest niewydolnością jelit (w większości są problemy przejściowe). Żywienie pozajelitowe może odbywać się w warunkach domowych (konieczne jest monitorowanie tego procesu przez lekarza), ale trzeba wziąć pod uwagę ewentualne powikłania związane z tą formą podaży pokarmu (wprowadzanego do organizmu chorego jako preparaty do żywienia pozajelitowego). Warto dodać, że domowe żywienie pozajelitowe jest refundowane przez Narodowy Fundusz Zdrowia.
Ze względu na złożoność żywienia pozajelitowego (np. tłuszcze podawane są tu w formie emulsji tłuszczowych) dopasowanego do potrzeb pacjenta powikłania mogą być związane z poniższymi elementami.
– Zakładanie (jeśli ten rodzaj żywienia odbywa się przez krótki czas, cewnik może zostać umieszczony na ręce) i użytkowanie dostępu naczyniowego (m.in.: nieprawidłowe założenie cewnika naczyniowego skutkujące odmą, perforacją opłucnej i osierdzia, krwiakami w miejscu wkłucia, zatorem powietrznym, uszkodzeniami nerwów, krwawieniami, nakłuciem tętnicy). Zator cewnikiem i pękniecie cewnika trzeba niestety brać pod uwagę.
– Zakażenie i zmiany zakrzepowe związane z cewnikiem (zakażenia odcewnikowe, zakrzepica żylna), w skrajnych przypadkach mogą prowadzić do sepsy (posocznicy), czyli niekontrolowanej, ogólnoustrojowej reakcji zapalnej.
– Nieprawidłowe przygotowanie i podaż mieszaniny odżywczej (zapalenie naczyń, zbyt szybka podaż mieszaniny powodująca złe samopoczucie, skażenie mieszaniny skutkujące wymienioną powyżej posocznicą).
– Nieprawidłowości metaboliczne:
Właściwe i indywidualne planowanie podaży mieszaniny odżywczej, zwykle zaczynane od mniejszych dawek, wprowadzane po przygotowaniu pacjenta do leczenia żywieniowego pozwala znacznie zminimalizować liczbę powikłań metabolicznych, a przestrzeganie zasad higieny pracy z mieszaniną odżywczą i dostępem naczyniowym pozwala zminimalizować powikłania związane z zakażeniami.
Zakażenia są najczęstszymi powikłaniami u chorych żywionych pozajelitowo. Po pierwsze, o czym niestety zbyt często zapominamy, niedożywienie samo z siebie sprzyja różnym infekcjom, w tym zakażeniom szpitalnym (nosokomialnym). Jednoznacznie wykazano, że postępujące niedożywienie sprzyja infekcjom górnego układu oddechowego (w tym nawracającym zapaleniom płuc), nawracającym infekcjom dróg moczowych, zakażeniom ropnym ran. W znacznej mierze grupa chorych niedożywionych często hospitalizowanych w różnych jednostkach chorobowych jest zdominowana patogenami szpitalnymi. Są to chorzy z obniżoną odpornością, często anergiczni (brak reakcji obronnej organizmu). Różnego rodzaju zakażenia wikłają i wydłużają hospitalizację w tej grupie, stając się przyczyną większej zachorowalności i śmiertelności. Szczególnie dotyczy to grup niedożywionych seniorów, pacjentów oddziałów zabiegowych, onkologicznych czy intensywnej terapii.
Z drugiej strony problem zakażeń, w tym szpitalnych, jest nierozerwalnie związany z samym leczeniem żywieniowym i w przerażającej większości jest to wynik błędów ze strony personelu medycznego. Jest to jeden z powodów, dla którego bezwzględnie należy przyjąć, że leczenie żywieniowe wymaga odpowiedniej wiedzy oraz doświadczenia i powinno być realizowane przez wyspecjalizowany personel medyczny.
Ogólne i miejscowe zakażenia jako powikłanie żywienia enteralnego (żywienia dojelitowego), niezależnie od rodzaju zgłębnika i diety są w przeważającej mierze (nawet do 70%) wynikiem błędu pielęgniarskiego. Zakażenia diety przemysłowej, a także nieprawidłowe pielęgnowanie chorego i dostępu do żywienia (lub zaniechanie takiego postępowania) prowadzi do zakażenia sprzętu i zmiany flory bakteryjnej przewodu pokarmowego (patologiczny przerost). Efektem tego są biegunki, zakażenia zatok, ucha środkowego, przyzębia, zapalenia płuc (w tym zachłystowe – m.in. zakażoną dietą), zakażenia krwi (bakteryjne, posocznice), a nawet kolonizacja narządowa (np. bakteryjne zapalenie wsierdzia). Miejscowe zakażenia będące skutkiem złej pielęgnacji lub (rzadziej) wtórnej do niedożywienia chorego anergii: to zapalenie miejsca wprowadzenia zgłębnika i zakażenie wokół gastrostomii, mikrojejunpstomii. Obserwowano także ropne zapalenia kanałów stomijnych, ropnie i przetoki. Zła implantacja zgłębnika (w tym zakażonego) może prowadzić do zapalenia zatok, nosa, ucha, zacieku i zapalenia otrzewnej.
Powikłania infekcyjne w żywieniu pozajelitowym mają wiele aspektów. Zakażenie żył obwodowych występuje w przypadku nieumiejętnego prowadzenia obwodowego żywienia pozajelitowego. W przypadku żywienia pozajelitowego stosowanego drogą żył centralnych przez cewnik centralny do częstych powikłań należą tzw. zakażenia związane z cewnikiem (zakażenie miejsca wkłucia cewnika, tunelu podskórnego cewnika, odcewnikowe zakażenia uogólnione, zakażenie tunelu skórnego lub portu, skażenie bakteryjne lub grzybicze cewnika). W wszystkie stanowią stan zagrożenia życia dla chorego, a na szczególna uwagę zasługują posocznice, w tym grzybicze oraz bakteryjne zapalenie wsierdzia.
Powikłania te nie tylko uniemożliwiają dalsze leczenie żywieniowe, ale wydłużają chorobowość, zwiększają śmiertelność i znacznie podnoszą koszty leczenia.
Serwis zywieniemaznaczenie.pl ma z założenia charakter wyłącznie informacyjno-edukacyjny. Zamieszczone tu materiały w żadnej mierze nie zastępują profesjonalnej porady medycznej. Przed zastosowaniem się do treści medycznych znajdujących się w serwisie należy skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą.
Zapisz się na newsletter Żywienie ma znaczenie i dowiaduj się o nowościach w naszym serwisie jako pierwszy.
Nie musisz wychodzić z domu, zamów nasze produkty z wygodną dostawą pod same drzwi.
