Rak dwunastnicy to obecnie jeden z najrzadziej występujących nowotworów przewodu pokarmowego. Jest to z jednej strony dobra wiadomość – ryzyko zachorowania jest w takim razie niewielkie, nieporównywalne na przykład z dużo bardziej powszechnymi przypadkami raka jelita grubego. Z drugiej strony brakuje szerokich badań potwierdzających skuteczność różnych form leczenia, a do tego raka dwunastnicy rzadko udaje się wykryć we wczesnym stadium, co oczywiście niekorzystnie wpływa na rokowania pacjenta. Jakie są objawy tego nowotworu? Jak przebiega diagnostyka i leczenie?
Dwunastnica to narząd będący częścią przewodu pokarmowego, który wychodzi z żołądka i stanowi początkowy odcinek jelita cienkiego. Dwunastnica jest zarówno istotnym elementem układu pokarmowego, jak i ważnym gruczołem trawiennym – następuje w niej absorpcja składników odżywczych z pożywienia, a także mieszanie miazgi pokarmowej z sokiem trzustkowym, żółcią oraz wydzieliną gruczołów dwunastniczych Brunnera i gruczołów jelitowych Lieberkühna. W przypadku wystąpienia raka dwunastnicy lub związanej z nim konieczności usunięcia tego narządu procesy trawienne ulegają poważnemu zaburzeniu.
Wyróżniamy kilka rodzajów nowotworów dwunastnicy:
Niejako na marginesie warto wspomnieć o nowotworze brodawki Vatera (brodawki większej dwunastnicy). Mimo lokalizacji nie zalicza się go do nowotworów dwunastnicy. Brodawka Vatera to miejsce połączenia przewodów żółciowego i trzustkowego, a złośliwe guzy w tym obszarze są z reguły traktowane jako choroby dróg żółciowych. Rak ten jest również bardzo rzadki, a najbardziej narażeni na zachorowanie są mężczyźni w zaawansowanym wieku (w 6. dekadzie życia i później)
Z reguły nowotwory jelita cienkiego rozwijają się niemal bezobjawowo. Z tego powodu często są one rozpoznawane w zaawansowanym stadium, co utrudnia wdrożenie skutecznego leczenia. Nieco inaczej jest jednak w przypadku raka dwunastnicy – wczesne objawy są bardziej specyficzne niż przy nowotworach zlokalizowanych w innych odcinkach jelita cienkiego. Do najczęstszych objawów raka dwunastnicy zalicza się:
Ze względu na stosunkowo rzadkie występowanie rak dwunastnicy często jest wykrywany dopiero w późnym stadium, co niestety znacząco pogarsza rokowania pacjenta. Zdarza się również, że objawy kliniczne nowotworów dwunastnicy są błędnie interpretowane jako symptomy innych schorzeń, np. rak opuszki dwunastnicy jest brany za chorobę wrzodową.
Choć przyczyny rozwoju nowotworów jelita cienkiego nie zostały dokładnie poznane, istnieje grupa czynników predysponujących do zachorowania na raka dwunastnicy. Są to między innymi:
Podobnie jak w przypadku innych nowotworów przewodu pokarmowego (raka żołądka, raka jelita grubego, innych nowotworów jelita cienkiego itd.), czynniki zwiększające ryzyko zachorowania to również nadmierne spożywanie alkoholu, palenie tytoniu oraz brak aktywności fizycznej.
Obecnie jedną z głównych metod diagnostycznych stosowanych przy podejrzeniu nowotworu dwunastnicy jest gastroduodenoskopia, czyli wziernikowanie dwunastnicy. To rodzaj poszerzonej gastroskopii, polegający na wprowadzeniu sondy do dwunastnicy przez jamę ustną, przełyk i żołądek. W trakcie badania lekarz może ocenić wygląd błony śluzowej narządu, a w razie zidentyfikowania niepokojących zmian pobierana jest próbka do badania histopatologicznego. Aby sprawdzić stopień zaawansowania zmian nowotworowych, wykonuje się tomografię komputerową z podaniem środka kontrastowego. Badanie RTG jamy brzusznej z kontrastem barytowym, choć niekiedy wciąż praktykowane, uznaje się za niewystarczająco dokładne w diagnostyce raka dwunastnicy.
Jeśli zostanie rozpoznany nowotwór dwunastnicy, wykonuje się dodatkowo badania obrazowe wątroby i płuc w celu potwierdzenia lub wykluczenia przerzutów odległych. Należy również zweryfikować, czy zdiagnozowany rak dwunastnicy nie jest w istocie maską w przebiegu innego nowotworu, np. raka jelita grubego.
Ze względu na to, że rak dwunastnicy jest rzadko występującą chorobą, brakuje szerokich badań, które pozwoliłyby porównać skuteczność konkretnych schematów leczenia. Wiadomo jednak, że szanse na pełne wyleczenie daje rozległa resekcja chirurgiczna obejmująca również usunięcie okolicznych węzłów chłonnych. Jako że budowa anatomiczna dwunastnicy jest w znacznym stopniu odmienna od pozostałych części jelita cienkiego, możliwe do wykonania są dwie operacje:
Leczenie raka dwunastnicy rzadko natomiast obejmuje chemioterapię i radioterapię – niekiedy stosuje się te metody przed wykonaniem operacji w celu oczyszczenia zajętego przez chorobę obszaru z komórek nowotworowych lub po nie, by usunąć ich pozostałości niewidoczne gołym okiem. Jeśli z jakichś przyczyn leczenie operacyjne jest niemożliwe, u pacjentów wykonuje się niekiedy fotokoagulację, czyli zabieg laserowy pozwalający na zmniejszenie masy guza i ograniczenie krwawienia.
Zdrowa, odpowiednio zbilansowana dieta jest bardzo ważnym elementem leczenia każdej choroby nowotworowej, w tym raka dwunastnicy. Pacjenci, u których zastosowano leczenie chirurgiczne, przez pierwsze dni po operacji są odżywiani dożylnie, po czym wdraża się dietę płynną. Należy przy tym zadbać, by posiłki zapewniały podaż wszelkich niezbędnych substancji odżywczych.
Pomocne w tym będą doustne suplementy pokarmowe w formie płynów, takie jak Supportan DRINK. Preparat zawiera duże ilości białka, energii i kwasów tłuszczowych omega-3, na które organizm walczący z nowotworem zgłasza szczególne zapotrzebowanie. W okresie okołooperacyjnym do diety warto też włączyć Fresubin Jucy DRINK, który dostarcza do organizmu łatwo przyswajalną porcję energii. Na kolejnych etapach rekonwalescencji jadłospis można wzbogacić o lekkostrawne pokarmy stałe. Jeśli chory skarży się na brak apetytu czy zaburzenia smaku – co jest częstym skutkiem ubocznym leczenia – w celu zapewnienia niezbędnych substancji odżywczych także warto sięgnąć po wspomniane już płynne suplementy pokarmowe.
Rokowania przy nowotworze dwunastnicy nie są zbyt dobre – kolejnych pięć lat od diagnozy przeżywa średnio nieco mniej niż połowa pacjentów. Szanse na powrót do zdrowia maleją w przypadku stwierdzenia przerzutów do węzłów chłonnych. Najgorsze rokowania dotyczą osób, u których został zdiagnozowany nowotwór złośliwy dwunastnicy z przerzutami do narządów odległych.
Choć nowotwór dwunastnicy występuje bardzo rzadko, z uwagi na pełnione przez ten narząd funkcje oraz jego położenie stanowi poważne zagrożenie dla zdrowia i życia. Z tego powodu nie należy bagatelizować niepokojących objawów (znaczna utrata wagi bez wyraźnej przyczyny, bóle brzucha o nieznanym pochodzeniu, obecność krwi w kale lub wymiocinach), a w razie ich wystąpienia trzeba niezwłocznie skontaktować się z lekarzem pierwszego kontaktu. Można również zgłosić się bezpośrednio do onkologa – w Polsce lekarze tej specjalności przyjmują pacjentów bez skierowania.
Serwis zywieniemaznaczenie.pl ma z założenia charakter wyłącznie informacyjno-edukacyjny. Zamieszczone tu materiały w żadnej mierze nie zastępują profesjonalnej porady medycznej. Przed zastosowaniem się do treści medycznych znajdujących się w serwisie należy skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą.
Zapisz się na newsletter Żywienie ma znaczenie i dowiaduj się o nowościach w naszym serwisie jako pierwszy.
Nie musisz wychodzić z domu, zamów nasze produkty z wygodną dostawą pod same drzwi.
