Rak jelita cienkiego – objawy, przyczyny, leczenie, dieta i rokowania. Jak diagnozuje się nowotwór jelita cienkiego?

Nowotwory jelita cienkiego – w przeciwieństwie do raka jelita grubego – należą do rzadko występujących w populacji. Paradoksalnie jest to jedna z przyczyn, dla których są tak niebezpieczne. Z uwagi na niskie prawdopodobieństwo zachorowania diagnozuje się je na ogół stosunkowo późno, co niestety pogarsza rokowania. Objawy raka jelita cienkiego takie jak silne bóle brzucha również pojawiają się dopiero wraz z rozwojem choroby. Jakie symptomy powinny zaniepokoić i jak wykryć ten nowotwór?  

Rak jelita cienkiego – co to jest?

Rak jelita cienkiego to nowotwór układu pokarmowego, który może mieć zarówno łagodny, jak i złośliwy charakter. Podstawowy podział wyróżnia guzy pierwotne, które powstają bezpośrednio w jelicie cienkim, oraz przerzutowe, czyli będące wynikiem przerzutów z innych nowotworów – głównie z jelita grubego, trzustki, żołądka, gruczołu krokowego, macicy, jajnika lub pęcherza moczowego. Rak jelita cienkiego najczęściej zlokalizowany jest w dwunastnicy.

Nowotwór jelita cienkiego występuje bardzo rzadko – stanowi około 1% wszystkich złośliwych nowotworów przewodu pokarmowego (mimo że to właśnie jelito cienkie stanowi jego najdłuższą część!). W Polsce diagnozuje się go u niespełna 200 osób rocznie. Najwyższą zachorowalność na raka jelita cienkiego odnotowuje się w Ameryce Północnej i Europie Zachodniej, natomiast najniższą – w Azji.

Nowotwory złośliwe jelita cienkiego

Biorąc pod uwagę typ histologiczny guza, najczęściej spotykane nowotwory złośliwe jelita cienkiego to:

• gruczolakoraki – gruczołowy rak jelita cienkiego stanowi około 50% przypadków nowotworu jelita cienkiego, charakteryzuje się głównie zwężeniem światła jelita,
• rakowiaki – nowotwory neuroendokrynne przewodu pokarmowego (GEP-NET),
• chłoniaki – przybierają postać owrzodzeń oraz niewielkich guzków,
• mięsaki, w tym nowotwory podścieliskowe przewodu pokarmowego (GIST).

Rak dwunastnicy to najczęściej gruczolakorak; innym typowym miejsce występowania tego rodzaju guza jest jelito czcze. Jelito kręte z kolei dotykają rakowiaki i mięsaki.

Łagodne zmiany w jelicie cienkim

Około 40% przypadków raka jelita cienkiego to nowotwory łagodne: polipy, tłuszczaki i gruczolaki. Nie dają one przerzutów do innych organów, ale mogą powodować objawy miejscowe, takie jak niedrożność jelit czy krwawienie z przewodu pokarmowego.

Rak jelita cienkiego – objawy

Na początkowym etapie rozwoju rak jelita cienkiego zwykle przebiega niemal bezobjawowo. Taki stan może utrzymywać się przez dłuższy czas, co nie tylko sprzyja rozprzestrzenianiu się choroby, ale przede wszystkim utrudnia jej wczesne wykrycie, a tym samym – szybkie wdrożenie niezbędnego leczenia. Co więcej, gdy nowotwór jelita cienkiego zaczyna dawać pierwsze objawy, z reguły są one dość niespecyficzne – często bywają mylone z innymi dolegliwościami ze strony układu pokarmowego, na przykład leniwymi jelitami.

Jakie są objawy raka jelita cienkiego? Wraz z rozwojem nowotworu u chorego mogą pojawić się:

• narastające dolegliwości bólowe – spowodowane przez niedrożność jelita cienkiego, najczęściej są odczuwane jako tępy ból w środkowej części brzucha promieniujący do pleców. Zazwyczaj występują niezależnie od posiłków, aktywności fizycznej czy pory dnia, dlatego nie zawsze łączy się je z przewodem pokarmowym;
• wzdęcia i zaparcia – ich przyczyną może być zwężenie lub zamknięcie światła jelita przez nowotwór;
• nudności, wymioty, biegunka;
• niedokrwistość – skutek niedoboru żelaza. Częściej jest powiązana z krwawieniem z wrzodu lub guza w obrębie jelita grubego, ale może wystąpić również przy raku jelita cienkiego;
• krew w kale – symptom często mylony z hemoroidami, powinien stanowić przesłankę do wizyty u specjalisty i przeprowadzenia szczegółowej diagnostyki;
• duża utrata masy ciała w krótkim czasie – wyraźny spadek wagi bez stosowania diety odchudzającej czy ograniczenia ilości spożywanych posiłków zawsze powinien być powodem do niepokoju;
• żółtaczka;
• wyczuwalny guz w jamie brzusznej.

Rak jelita cienkiego – przyczyny. Co powoduje nowotwór?

Przyczyny raka jelita cienkiego i czynniki zwiększające ryzyko zachorowania nie zostały jak dotąd dobrze poznane. Najczęściej nowotwór jelita cienkiego to guz przerzutowy z innych narządów zaatakowanych przez raka, ale może on też powstać bezpośrednio w jelicie – jego rozwojowi sprzyjają niewłaściwa dieta, nadmierne spożywanie alkoholu oraz nałogowe palenie papierosów. Na raka jelita cienkiego bardziej narażone są także osoby cierpiące na inne schorzenia układu pokarmowego: chorobę Leśniowskiego-Crohna, celiakię czy zespół polipowatości rodzinnej. Ryzyko wystąpienia raka jelita cienkiego wzrasta również wraz z wiekiem – nowotwór zwykle rozpoznawany jest u osób powyżej 60. roku życia.

Nowotwory jelita cienkiego – diagnostyka

Od pewnego czasu w diagnostyce raka jelita cienkiego stosuje się dwie nowoczesne metody:

• kapsułkę endoskopową – badanie polega na połknięciu kapsułki wykonującej od kilku do kilkunastu zdjęć na sekundę i wysyłającej obrazy drogą radiową. Kapsułka przemieszcza się przez przewód pokarmowy przez 10 godzin, a na podstawie zdjęć zrobionych w tym czasie powstaje film obrazujący jelito cienkie;
• enteroskopię balonową – inwazyjny zabieg endoskopowy, który przeprowadza się za pomocą długiego endoskopu z systemem balonowym umożliwiającym wprowadzenie aparatu przez znaczną część jelita. Endoskop uwidacznia całe jelito cienkie, pozwala na pobranie wycinka, usunięcie polipów czy tamowanie krwawienia. Zabieg wykonuje się w znieczuleniu.

Pozostałe badania diagnostyczne przeprowadzane przy podejrzeniu raka jelita cienkiego to:

• rezonans magnetyczny,
• badanie kontrastowe jelita cienkiego,
• tomografia komputerowa,
• arteriografia,
• scyntygrafia.

Rak jelita cienkiego a morfologia. Czy da się rozpoznać nowotwór na podstawie badania krwi?

Morfologia krwi obwodowej to jedno z podstawowych badań profilaktycznych, które powinno się wykonywać przynajmniej raz w roku. Regularne badanie się może pomóc wykryć nieprawidłowości w organizmie, jeszcze zanim wystąpią ich zewnętrzne objawy. Wyraźne zaburzenia liczby komórek krwi dają nowotwory hematologiczne, ale i inne rodzaje raka mogą wpływać na wyniki badań. Przykładem może być podwyższone stężenie CRP a rak jelita cienkiego (podobnie jak innych narządów układu pokarmowego). Przy podejrzeniu tej choroby warto wykonać również próby wątrobowe oraz oznaczenie markerów nowotworowych CEA i CA19-9. Należy jednak wyraźnie podkreślić, że złe wyniki badań krwi nie stanowią same w sobie diagnozy raka, a do potwierdzenia nowotworu jelita cienkiego wymagane są wspomniana wyżej enteroskopia oraz w następnej kolejności badanie histopatologiczne.

Rak jelita cienkiego – leczenie. Jak wygląda terapia?

Przy rozpoznanym raku jelita cienkiego jedyną metodą leczenia radykalnego jest zabieg operacyjny – endoskopowy przy polipach bądź polegający na chirurgicznym wycięciu części jelita. W drugim przypadku zabieg wykonuje się podczas laparotomii lub laparoskopowo. Resekcja pozwalająca na usunięcie nowotworu jest możliwa u 40–65% chorych – powinna ona obejmować zmieniony fragment jelita cienkiego wraz z marginesem zdrowych tkanek oraz regionalnym układem chłonnym. Przy raku jelita cienkiego chemioterapię i radioterapię stosuje się rzadko – niekiedy metody te wykorzystuje się w ramach leczenia uzupełniającego lub w celu zmniejszenia ryzyka nawrotu nowotworu.

Rak jelita cienkiego – dieta. Co jeść przy nowotworze jelita?

Bardzo ważnym elementem leczenia nowotworu jelita cienkiego jest odpowiednia dieta. Przez pierwsze dni po operacji stosuje się odżywianie dożylne, a następny etap to dieta płynna. By była ona prawidłowo zbilansowana i wspierała rekonwalescencję, warto do niej włączyć doustne suplementy pokarmowe w formie płynów. Wśród polecanych preparatów wymienić należy przede wszystkim Supportan DRINK o wysokiej zawartości białka, energii i kwasów tłuszczowych omega-3. W okresie okołooperacyjnym doskonałym rozwiązaniem jest też Fresubin Jucy DRINK, który dostarcza do organizmu łatwo przyswajalną porcję energii.

Gdy stan pacjenta na to pozwala, po pewnym czasie do jego jadłospisu wprowadza się lekkostrawne pokarmy stałe. Istotne jest, by dieta chorego na raka jelita cienkiego zapewniała podaż wszystkich niezbędnych składników odżywczych, energii oraz płynów. W przypadku osób cierpiących na problemy z apetytem pomocne okazują się także wspomniane już płynne suplementy pokarmowe, bogate w cenne substancje wspierające proces leczenia.

Rak jelita cienkiego – rokowania

Diagnoza została postawiona: to rak jelita cienkiego. Ile się żyje z tym schorzeniem? Niestety rokowania nie są zbyt korzystne. Ma na to wpływ przede wszystkim fakt, że ze względu na niecharakterystyczne objawy i trudną do badania lokalizację choroba często wykrywana jest w zaawansowanym stadium. Rokowanie jest uzależnione głównie od stopnia rozwoju oraz resekcyjności guza – wskaźnik pięcioletniej przeżywalności po przeprowadzonej operacji wynosi od 10 do 30%.

Rak jelita cienkiego to jeden z najrzadziej występujących nowotworów układu pokarmowego. Początkowo choroba może przebiegać niemal bezobjawowo, natomiast jej pierwsze symptomy z reguły są niespecyficzne. To powoduje, że nowotwór jelita cienkiego często jest diagnozowany już w zaawansowanym stadium rozwoju, co zmniejsza szanse na jego wyleczenie.

Serwis zywieniemaznaczenie.pl ma z założenia charakter wyłącznie informacyjno-edukacyjny. Zamieszczone tu materiały w żadnej mierze nie zastępują profesjonalnej porady medycznej. Przed zastosowaniem się do treści medycznych znajdujących się w serwisie należy skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą.