Krew jest żywą, płynną tkanką, która stanowi aż 9–10% całkowitej masy ciała człowieka. Do jej zadań należą transport tlenu do komórek oraz składników odżywczych do poszczególnych narządów, usuwanie dwutlenku węgla i innych produktów ubocznych przemiany materii, ochrona organizmu przed czynnikami chorobotwórczymi. Na nowotwory krwi co roku zapada ponad 900 tys. osób na świecie – średnio jedna co 35 sekund. Jakie są rodzaje raka krwi? Jak rozpoznać ich objawy i w jaki sposób przebiega leczenie?
Pod nazwą „rak krwi” najczęściej kryje się leukemia, czyli białaczka. Jest to choroba nowotworowa dotykająca narządów krwiotwórczych. W jej wyniku następuje nadmierny i nieprawidłowy rozrost białych ciałek krwi. Potoczna nazwa „białaczka” nawiązuje do barwy próbek krwi osoby chorej na ostrą leukemię. Leukemia częściej atakuje mężczyzn niż kobiety (statystycznie proporcja prezentuje się 3:2) i stanowi 2,5% wszystkich występujących nowotworów o charakterze złośliwym. Niestety, ostatnie kilkadziesiąt lat przynosi coraz więcej wykrywanych przypadków białaczki – jest to związane zarówno z coraz lepszymi możliwościami diagnostycznymi, jak i niekorzystnymi zmianami w trybie życia oraz narażeniem na czynniki zwiększające prawdopodobieństwo zachorowania.
Choć różne typy białaczki należą do najczęściej występujących nowotworów krwi, warto wiedzieć, że wyróżnia się znacznie więcej ich rodzajów. Rak ten nie rozwija się też zawsze w ten sam sposób. Różnice między poszczególnymi typami raka krwi związane są z ich pochodzeniem. Nowotwory krwi dzielimy więc na nowotwory układu chłonnego oraz układu krwiotwórczego. Te pierwsze, nazywane niekiedy zbiorczo chłoniakami, powstają w wyniku niekontrolowanego rozrostu komórek (najczęściej limfocytów B i T oraz komórek NK) w strukturach układu limfatycznego, m.in. szpiku i węzłach chłonnych. Należą do nich wspomniane ostra białaczka limfoblastyczna i przewlekła białaczka limfocytowa, jak również ziarnica złośliwa, szpiczak plazmocytowy czy chłoniak nieziarniczy. Nowotwory układu krwiotwórczego to z kolei efekt mutacji takich elementów jak czerwone krwinki, granulocyty i płytki krwi. Zaliczamy do nich ostrą białaczkę szpikową, przewlekłą białaczkę szpikową, czerwienicę prawdziwą, pierwotną mielofibrozę, mastocytozę czy nadpłytkowość samoistną.
Tak samo jak odmienne typy nowotworów określa się wspólnym mianem „rak krwi”, objawy choroby również mogą być bardzo zróżnicowane i nieswoiste. Najczęściej wymieniane symptomy kliniczne to:
Warto zaznaczyć, że kluczowe objawy raka krwi to po prostu złe wyniki morfologii, dlatego tak ważne jest regularne wykonywanie badań – zgodnie z zaleceniami przynajmniej raz w roku.
Nowotwory hematologiczne rozpoznawane są na podstawie morfologii. Jakie badanie krwi wykryje raka? Już sama liczba erytrocytów, płytek krwi i leukocytów połączona z analizą rozmazu krwinek białych umożliwia postawienie wstępnej diagnozy. Przykładowo objawami białaczki są z reguły niedokrwistość, małopłytkowość i nadmiar białych krwinek (leukocytoza).
W kolejnych krokach wykonuje się pogłębione badania cytologiczne i histopatologiczne, często również badania genetyczne i na obecność mutacji. W przypadku białaczki lekarz może skierować także na RTG klatki piersiowej oraz USG jamy brzusznej. Zmiany w poszczególnych narządach pomagają potwierdzić podejrzenie białaczki.
Jakkolwiek dobrze rozumiemy już mechanizm, według którego w organizmie rozwija się rak krwi, przyczyny tego nowotworu nie są do końca poznane. Specjaliści wymieniają jednak cztery główne grupy czynników zwiększających prawdopodobieństwo zachorowania. Pierwszą z nich są predyspozycje genetyczne – jeśli w Twojej rodzinie pojawiły się przypadki białaczki, warto regularnie monitorować swoje zdrowie pod tym kątem. Drugą grupę stanowią czynniki o naturze zakaźnej – istnieje podejrzenie, że niektóre wirusy mogą prowadzić do powstawania mutacji ciałek krwi. Trzecia grupa to z kolei różnorodne czynniki fizyczne oraz środowiskowe, które sprzyjają zachorowaniu, takie jak ekspozycja na promieniowanie jonizujące lub szkodliwe związki chemiczne (pestycydy, rozpuszczalniki itd.), palenie papierosów, otyłość. Jako przyczynę białaczki wymienia się także indywidualne upośledzenie układu immunologicznego.
Wiele czynników wpływających na zachorowalność na raka znajduje się poza kontrolą pojedynczego człowieka, ale nie znaczy to, że nie da się w żaden sposób poprawić swoich szans na zdrowe i długie życie. Najlepszą profilaktyką raka krwi jest dbanie o ogólny stan zdrowia, leczenie na bieżąco nawet pozornie drobnych infekcji i niebagatelizowanie jakichkolwiek objawów mogących wskazywać na osłabienie układu immunologicznego. Onkolodzy podkreślają również istotność zrównoważonego żywienia w profilaktyce nowotworowej – spożywanie dużej ilości warzyw i owoców przy jednoczesnym ograniczeniu żywności przetworzonej i mięsa uznawane jest za najkorzystniejsze.
Warto również powtórzyć, że ryzyko rozwoju raka krwi, podobnie jak wielu innych nowotworów, jest powiązane z paleniem tytoniu – aktywny tryb życia i wyzbycie się tego typu nałogów może znacząco zmniejszyć prawdopodobieństwo zachorowania. Papierosy mają także wpływ na potomstwo i nie chodzi jedynie o palenie bierne. Jeśli chociaż jedno z rodziców paliło w okresie starania się o dziecko, ryzyko wystąpienia u płodu mutacji odpowiedzialnej za białaczkę jest większe niż w rodzinach niepalących.
Jeśli zostaje zdiagnozowany rak krwi, leczenie w większości opiera się na farmakoterapii. Nie ma tu żadnego guza do wycięcia, a zatem celem terapii jest zahamowanie rozrostu komórek krwi zdiagnozowanych jako patologiczne. Dodatkowo włączane jest leczenie systemowe oraz chemioterapia, a w niektórych przypadkach również radioterapia czy immunoterapia celowana. U części chorych konieczny jest przeszczep szpiku kostnego:
Warto wiedzieć, że rak krwi a dieta nie mają szczególnego powiązania, jeśli oczywiście dieta jest różnorodna i zbilansowana. Rak jelita grubego czy rak okrężnicy są pod tym względem znacznie bardziej uciążliwe, ponieważ wymagają ścisłego przestrzegania zaleceń lekarskich. Tymczasem jeśli pacjent dobrze znosi chemioterapię i leczenie, może pozostać przy dotychczasowym sposobie żywienia. Warto jednak pamiętać, że chociaż białaczka to nie rak przełyku i nie wymaga stosowania diety półpłynnej czy płynnej, niekiedy sięgnięcie po tzw. nutridrinki jest wskazane ze względu na zapewnienie pacjentowi odpowiedniej podaży składników odżywczych zarówno na etapie leczenia, jak i rekonwalescencji.
Osoby poddawane leczeniu onkologicznemu mają zwiększone zapotrzebowanie na białko, a ich apetyt może być bardzo osłabiony, co będzie prowadzić do wycieńczenia organizmu i pogorszenia efektywności terapii. Doskonałym uzupełnieniem diety chorego może być więc np. Supportan DRINK o wysokiej zawartości białka, który przywraca siłę i energię, a ponadto hamuje reakcję zapalną i zwiększa skuteczność chemioterapii.
Gdy pada diagnoza „białaczka – rak krwi”, rokowania zależą od rodzaju nowotworu i związanego z nim przebiegu choroby. U wielu pacjentów białaczka przebiega stosunkowo łagodnie i wtedy od momentu zachorowania czas życia wynosi średnio 20–30 lat. Dzieje się tak nawet w 30% przypadków. Niestety, częściej białaczka postępuje agresywnie – w takiej sytuacji średni czas przeżycia to 3 lata.
Bardzo istotnym czynnikiem poprawiającym rokowania jest wczesne wykrycie raka i jak najszybsze wdrożenie odpowiedniego leczenia. Dlatego podkreślmy jeszcze raz: warto regularnie się badać. Proste, podstawowe badanie, jakim jest morfologia krwi, może pomóc w diagnozie nowotworu już w początkowym stadium i znacząco zwiększyć szanse na wyleczenie.
Serwis zywieniemaznaczenie.pl ma z założenia charakter wyłącznie informacyjno-edukacyjny. Zamieszczone tu materiały w żadnej mierze nie zastępują profesjonalnej porady medycznej. Przed zastosowaniem się do treści medycznych znajdujących się w serwisie należy skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą.
Zapisz się na newsletter Żywienie ma znaczenie i dowiaduj się o nowościach w naszym serwisie jako pierwszy.
Nie musisz wychodzić z domu, zamów nasze produkty z wygodną dostawą pod same drzwi.
