Rak przewodów żółciowych – objawy, przyczyny, leczenie, dieta i rokowania. Jak rozpoznać nowotwór dróg żółciowych?

Rak dróg żółciowych to rzadki nowotwór – w Polsce zapada na niego około 1000 osób rocznie. Choć ryzyko zachorowania jest niewielkie, nie należy go lekceważyć! Rokowania w przypadku raka przewodów żółciowych są najczęściej bardzo złe, a jednym z powodów wysokiej śmiertelności jest zbyt późna diagnoza, gdy leczenie operacyjne jest już niemożliwe. Jakie czynniki sprzyjają rozwojowi tego nowotworu i na jakie objawy należy być wyczulonym?

Czym jest rak dróg żółciowych?

Drogi żółciowe to zespół przewodów odpowiadających za odprowadzanie żółci – substancji odpowiedzialnej za rozkład tłuszczów w procesie trawienia – z wątroby do dwunastnicy. Nadmiar żółci magazynowany jest w pęcherzyku żółciowym. Wyróżniamy dwa rodzaje dróg żółciowych:

• wewnątrzwątrobowe (biegnące przez miąższ wątroby);
• zewnątrzwątrobowe.

Rak dróg żółciowych może rozwinąć się w obrębie przewodów zarówno wewnątrzwątrobowych, jak i zewnątrzwątrobowych. Nowotwór może mieć charakter pierwotny lub wtórny, przy czym pierwszy typ występuje stosunkowo rzadko. Choroba ta jest też znacznie rzadsza niż rak pęcherzyka żółciowego. Biorąc pod uwagę typ histologiczny guza, większość (ponad 90%) nowotworów dróg żółciowych to gruczolakoraki.

Rak przewodów żółciowych – objawy

Rak dróg żółciowych może przez dłuższy czas rozwijać się niemal bezobjawowo. Właśnie dlatego jest tak niebezpieczny – u około 80% pacjentów zostaje zdiagnozowany w zaawansowanym stadium, gdy nie da się już wykonać operacji. Jak długo rozwija się rak przewodów żółciowych?  Specjaliści oceniają, że proces ten początkowo przebiega powoli, nawet do kilku lat, a symptomy zwykle zaczynają być zauważalne, dopiero gdy zmiana nowotworowa się powiększa. Co więcej, objawy raka dróg żółciowych są dość niespecyficzne. Początkowo sugerują one przewlekły stan zapalny, marskość wątroby, zapalenie lub kamicę żółciową, co utrudnia szybkie postawienie diagnozy. W przebiegu nowotworu przewodów żółciowych mogą się pojawić następujące objawy:

• żółtaczka – występuje u około 90% chorych i świadczy o wyższych stopniach zaawansowania nowotworu. Jej symptomy to zażółcenie białek oczu i skóry oraz ciemne zabarwienie moczu;
• ból brzucha – ból o charakterze tępym i stałym, zlokalizowany w prawym podżebrzu;
• świąd skóry;
• wyraźny, niezamierzony spadek masy ciała.

Inne symptomy, które mogą towarzyszyć nowotworom dróg żółciowych, to nudności, wymioty, brak apetytu, gorączka, dreszcze i szybsze męczenie się. Podczas badania fizykalnego lekarz może też stwierdzić powiększenie wątroby lub wyczuwalny guz w prawym podżebrzu, choć zdarza się to bardzo rzadko.

Rak dróg żółciowych – przyczyny i grupy ryzyka

Przyczyny powstawania raka dróg żółciowych nie są dokładnie określone. Istnieją jednak określone czynniki ryzyka, które mogą zwiększać prawdopodobieństwo zachorowania na ten nowotwór. Są to:

• kamica dróg żółciowych wtórna,
• przewlekłe zapalenie przewodów żółciowych,
• pierwotne stwardniające zapalenie dróg żółciowych (PSC),
• zakażenia wirusowym zapaleniem wątroby typu B i C,
• wrzodziejące zapalenie jelita grubego,
• torbiele dróg żółciowych,
• zakażenia pasożytnicze.

Na rozwój raka dróg żółciowych mogą także wpływać otyłość, uwarunkowania genetyczne, palenie papierosów i nadużywanie alkoholu, a także wpływ szkodliwych czynników chemicznych (takich jak azbest, thorotrast, dioksyna, nitrozaminy) oraz niektórych leków. Częściej zapadają na niego mężczyźni (inaczej niż w przypadku raka pęcherzyka żółciowego), zazwyczaj po 60. roku życia.

Nowotwory dróg żółciowych – diagnostyka

By potwierdzić nowotwór dróg żółciowych, niezbędne jest wykonanie kilku badań. W diagnostyce raka przewodów żółciowych zleca się między innymi badania krwi, w których zaobserwować można podwyższony poziom bilirubiny oraz enzymów wątrobowych (ALP, ALAT, AspAT, GGTP), jak również wyższe stężenie markerów nowotworowych CEA i CA19-9.

W ramach diagnostyki zaleca się wykonanie szeregu badań obrazowych:

• USG jamy brzusznej – umożliwia ocenę pęcherzyka żółciowego i dróg żółciowych. Podczas badania USG określa się położenie dróg żółciowych, szerokość oraz zmiany znajdujące się na ich przebiegu.
• Tomografia komputerowa – badanie dokładniejsze od USG, ponieważ pozwala ocenić wielkość, położenie i charakter zmian oraz określić stopień zaawansowania ewentualnych przerzutów i rozległość naciekania.
• Rezonans magnetyczny – pomaga ocenić rozmiar nacieku wątroby przez nowotwór.
• Cholangiopankreatografia rezonansu magnetycznego (MRCP) – umożliwia ocenę zwężenia i poszerzenia dróg żółciowych oraz rozległości zmiany nowotworowej.

Postawienie ostatecznego rozpoznania możliwe jest za pomocą badania histopatologicznego.

Rak przewodów żółciowych – leczenie. Jak wygląda terapia?

W leczeniu nowotworów dróg żółciowych podstawową metodą jest zabieg chirurgiczny, który jednocześnie pozostaje jedyną metodą dającą szansą na wyzdrowienie. W zależności od umiejscowienia guza operacja może mieć inny zakres:

• przy raku węwnątrzwątrobowych przewodów żółciowych wykonuje się hemihepatektomię, czyli usuwa się segmenty wątroby,
• przy raku zewnątrzwątrobowych dróg żółciowych usuwa się drogi żółciowe oraz okoliczne węzły chłonne,
• przy zajęciu przewodu żółciowego blisko jego ujścia do dwunastnicy wykonuje się pankreatoduodenektomię, czyli usunięcie dwunastnicy, przewodu żółciowego wspólnego i głowy trzustki z dokonaniem odpowiednich zespoleń.

Niekiedy jako uzupełnienie leczenia operacyjnego stosuje się radioterapię, a rzadziej – chemioterapię.

Nowy lek na raka przewodów żółciowych? Immunoterapia oraz terapia celowana molekularnie

Leczenie raka dróg żółciowych jest niestety bardzo skomplikowane – nie dość, że operacja należy do trudnych technicznie, to jeszcze odnotowuje się wysoki odsetek nawrotów choroby. Co więcej, jak zostało już wspomniane, większość diagnoz nowotworu przewodów żółciowych dotyczy guzów nieoperacyjnych ze względu na stopień zaawansowania, a często również przerzuty do innych narządów. W takiej sytuacji na ogół wdraża się leczenie paliatywne, które poprawia jakość życia chorych, lecz bez intencji wyleczenia.

W ostatnich latach pojawiła się jednak nowa nadzieja dla chorych, w przypadku których chirurgia onkologiczna jest niemożliwa. Leczenie skojarzone łączące radioterapię z immunoterapią zwiększa szanse na przeżycie. Obiecujące wyniki daje też terapia ukierunkowana na cele molekularne – spersonalizowane leczenie polegające na zahamowaniu wzrostu oraz rozprzestrzeniania się komórek nowotworowych dzięki zastosowaniu leku oddziałującego na konkretny gen (BRCA lub FGFR2). Zarówno terapia immunologiczna raka dróg żółciowych, jak i wybrane terapie celowane są w Polsce zarejestrowane, ale niestety jak dotąd pozostają nierefundowane.

Rak dróg żółciowych – jaką dietę stosować?

Zdrowa, prawidłowo zbilansowana dieta zawsze powinna stanowić element procesu leczenia chorób nowotworowych. W przypadku raka dróg żółciowych zaleca się wprowadzenie do jadłospisu niskotłuszczowych i lekkostrawnych posiłków – podobnie jak przy diecie po cholecystektomii, czyli usunięciu woreczka żółciowego. Należy przy tym zadbać, by posiłki zapewniały odpowiednią podaż substancji odżywczych.

Jeśli pacjent skarży się na brak apetytu, do diety warto włączyć doustne suplementy w formie płynów, które dostarczają do organizmu wszelkie niezbędne składniki pokarmowe. W okresie okołooperacyjnym dobrym rozwiązaniem może okazać się przede wszystkim Fresubin Jucy DRINK – to łatwy w przyjmowaniu preparat, który może stanowić dodatkowe źródło pożywienia, będący doskonałym źródłem energii, witamin i minerałów.

Rak przewodów żółciowych – rokowania

Przy nowotworze dróg żółciowych rokowania są niekorzystne. W przypadku wczesnego wykrycia zmiany nowotworowej pacjent ma większe szanse na wyleczenie, znaczenie ma jednak także lokalizacja guza:

• rak wewnątrzwątrobowych przewodów żółciowych – czas przeżycia od momentu postawienia diagnozy nie przekracza 30 miesięcy, a często nawet 12 miesięcy,
• rak zewnątrzwątrobowych przewodów żółciowych – wskaźnik pięcioletniego przeżycia od chwili rozpoznania wynosi od 20 do 30%.

Rak dróg żółciowych to nowotwór złośliwy, który początkowo może rozwijać się niemal bezobjawowo. Z tego powodu często jest on wykrywany w zaawansowanym stadium, co utrudnia lub uniemożliwia skuteczne leczenie, a tym samym pogarsza rokowanie. W związku z tym wszelkie niepokojące objawy, zwłaszcza utrzymujące się przez dłuższy czas, zawsze należy skonsultować z lekarzem.

Serwis zywieniemaznaczenie.pl ma z założenia charakter wyłącznie informacyjno-edukacyjny. Zamieszczone tu materiały w żadnej mierze nie zastępują profesjonalnej porady medycznej. Przed zastosowaniem się do treści medycznych znajdujących się w serwisie należy skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą.