Rak szyjki macicy jest jednym z najczęściej występujących typowo kobiecych nowotworów na świecie – i niestety wciąż charakteryzuje się wysoką śmiertelnością. Co jednak bardzo ważne, w początkowym stadium jest niemal całkowicie uleczalny. Co powoduje raka szyjki macicy i jak przebiega leczenie? Dlaczego tak ważne są regularne badania cytologiczne?
Rak szyjki macicy to pierwotny nowotwór złośliwy szyjki macicy. Najczęściej występującym typem histologicznym tego nowotworu jest rak płaskonabłonkowy, który stanowi nawet 80% przypadków. Rzadziej, bo u około 10% pacjentek, diagnozowany jest rak gruczołowy. Do najrzadziej spotykanych typów histologicznych raka szyjki macicy zalicza się: raka drobnokomórkowego, pierwotnego chłoniaka oraz mięsaka szyjki macicy. Rak szyjki macicy zazwyczaj dotyka kobiety w wieku 40–55 lat, ale rozwija się on też u znacznie młodszych pacjentek – nawet po 25. roku życia.
W początkowej fazie choroby rak szyjki macicy nie daje prawie żadnych objawów. Jego pierwszym zauważalnym symptomem często jest krwawienie pomiędzy menstruacjami, po stosunku czy badaniu ginekologicznym. Niekiedy pojawiają się także obfite, krwiste upławy o nieprzyjemnym zapachu.
Pozostałe objawy raka szyjki macicy obejmują między innymi:
Rak szyjki macicy może dawać przerzuty do obwodowych węzłów chłonnych. Następnie, w bardziej zaawansowanych stadiach choroby, nowotwór złośliwy poprzez układ krwionośny rozprzestrzenia się do odległych narządów – typowe ogniska wtórne obejmują płuca, wątrobę i kości. Przerzuty do płuc są jednymi z najpowszechniejszych i mogą prowadzić do objawów takich jak kaszel, duszność czy ból w klatce piersiowej. W przypadku przerzutów do wątroby pacjentki często doświadczają bólu brzucha, żółtaczki oraz utraty masy ciała. Przerzuty do kości wiążą się z bólem kości, patologicznymi złamaniami oraz hiperkalcemią. Rozprzestrzenianie się raka szyjki macicy może również obejmować inne narządy miednicy oraz jamy brzusznej. Przerzuty drogą krwionośną są o tyle podstępne, że mogą ujawnić się nawet kilka lat po zakończeniu leczenia.
Główną przyczyną występowania raka szyjki macicy jest zakażenie wirusem brodawczaka ludzkiego HPV, który przenoszony jest drogą płciową. U niemal wszystkich kobiet, u których wykryto zmiany przednowotworowe lub zdiagnozowano nowotwór, stwierdzono również obecność rakotwórczych typów wirusa – HPV-16 i 18, które odpowiadają za 70% przypadków choroby, oraz HPV-31, 33, 45.
Istnieją jednak inne czynniki, które zwiększają ryzyko nowotworu szyjki macicy, a jednocześnie sprzyjają rozwojowi choroby przy zakażeniu wirusem HPV. Należą do nich:
Do pozostałych czynników ryzyka, które prawdopodobnie sprzyjają zachorowaniu, zalicza się: wieloletnie stosowanie środków antykoncepcyjnych, dietę ubogą w witaminy i antyoksydanty, zakażenie HIV lub innym wirusem powodującym osłabienie odporności oraz brak właściwej higieny osobistej. W grupie zwiększonego ryzyka znajdują się kobiety w wieku 40–55 lat, przy czym chorobę diagnozuje się też u dwudziestolatek, które nigdy nie współżyły i nie rodziły.
Podstawowym badaniem, które pozwala na wczesne wykrycie choroby, jest cytologia szyjki macicy. Przy podejrzeniu zmian przedrakowych oraz w celu weryfikacji niejasnych wyników zleca się kolposkopię, czyli wziernikowanie szyjki macicy. Kolejne etapy w diagnostyce raka szyjki macicy to określenie stopnia zaawansowania nowotworu oraz zaplanowanie leczenia.
Wybór sposobu leczenia raka szyjki macicy uzależnia się przede wszystkim od stopnia jego zaawansowania oraz ogólnego stanu pacjentki.
| Stopień zaawansowania choroby | Metoda leczenia |
| Zmiany dysplastyczne (przedrakowe) małego stopnia | Często praktykowane jest leczenie farmakologiczne. Po jego zakończeniu konieczne są wizyty kontrolne u lekarza. |
| Zmiany dysplastyczne zaawansowane oraz rak szyjki macicy we wczesnym stadium | Najczęściej stosowane jest leczenie chirurgiczne:
|
| Inwazyjny rak szyjki macicy | W tym przypadku także podejmuje się leczenie chirurgiczne, lecz z reguły jest to rozległa operacja – najczęściej podejmuje się decyzję o radykalnym wycięciu macicy (histerektomii) i usunięciu węzłów chłonnych miednicy. |
W zaawansowanych stadiach choroby w ramach leczenia uzupełniającego stosuje się również radioterapię. Przy stwierdzonych przerzutach do innych narządów wdrażana jest też chemioterapia.
Niezwykle istotnym elementem wspierającym leczenie raka szyjki macicy jest dieta, która powinna opierać się na ogólnych zasadach zdrowego żywienia. Dieta pacjentek chorujących na nowotwór szyjki macicy powinna:
Niestety pacjenci onkologiczni często skarżą się na brak apetytu i łaknienia, co skutkuje utratą masy ciała. Jednak znaczny spadek wagi może nie tylko utrudniać kontynuację leczenia, ale także prowadzić do kacheksji nowotworowej, czyli wyniszczenia. By temu zapobiec, warto wdrożyć żywienie kliniczne polegające na przyjmowaniu doustnych suplementów pokarmowych, które uzupełniają zwyczajowo stosowaną dietę. Zawierają one białko, tłuszcze, węglowodany, witaminy oraz minerały, dzięki czemu dostarczają do organizmu niezbędną ilość energii i składników odżywczych oraz pozwalają utrzymać właściwą masę ciała.
Preparatem polecanym pacjentom onkologicznym jest Supportan DRINK z wysoką zawartością białka i energii oraz kwasami tłuszczowymi omega-3, poprawiającymi skuteczność chemioterapii. Podczas przygotowania do zabiegu lub operacji świetnym rozwiązaniem jest Fresubin Jucy DRINK, który zapewnia łatwo przyswajalną porcję energii. W okresie okołooperacyjnym oraz po zabiegu sprawdzi się również Fresubin Energy DRINK dostarczający organizmowi energii, białka oraz kwasów tłuszczowych jednonienasyconych MUFA. Przy chorobach nowotworowych oraz w okresie rekonwalescencji dobrym wyborem będzie też Fresubin Protein Powder, będący skoncentrowanym źródłem wysokiej jakości białka, który dodaje się do płynów lub posiłków.
Rokowania przy raku szyjki macicy uzależnione są od stopnia jego zaawansowania. W początkowym, przedinwazyjnym stadium choroba jest niemal całkowicie wyleczalna. Jednak już przy nowotworze w II stadium szanse powodzenia terapii, a tym samym na przeżycie, ocenia się na około 50%. Im wyższy stopień rozwoju choroby nowotworowej, tym gorsze są rokowania, a odsetek przeżyć pięcioletnich – niższy.
Podstawowym sposobem profilaktyki raka szyjki macicy są regularne wizyty u ginekologa i wykonywanie cytologii co najmniej raz na 3 lata. To właśnie badanie cytologiczne pozwala na wykrycie śródnabłonkowej neoplazji szyjki macicy (CIN) – znanej także jako dysplazja szyjki macicy lub rak przedinwazyjny – która może ulegać progresji do raka inwazyjnego.
Co ważne, taki stan przednowotworowy może utrzymywać się od 3 do nawet 10 lat, dlatego tak duże znaczenie mają systematyczne badania. Istotnym elementem profilaktyki jest również zdrowa dieta antynowotworowa oraz całkowita rezygnacja z palenia tytoniu.
Bardzo wysoką efektywność w pierwszorzędowej profilaktyce raka szyjki macicy wykazuje szczepienie przeciw wirusowi brodawczaka ludzkiego (HPV), chroniące przed najbardziej onkogennymi typami wirusa, w tym HPV-16 i HPV-18. Szczepienia są najskuteczniejsze, gdy są podawane przed rozpoczęciem aktywności seksualnej, dlatego zaleca się je młodzieży, zarówno dziewczętom, jak i chłopcom, zwykle w wieku 9–14 lat. W państwach, w których wprowadzono powszechne programy szczepień, odnotowały znaczny spadek infekcji HPV i związanych z nimi zmian przednowotworowych. Od 2023 roku taki program jest realizowany także w Polsce.
Rak szyjki macicy to choroba zagrażająca zarówno zdrowiu, jak i życiu kobiety. We wczesnych stadium szanse na całkowite wyleczenie są bardzo wysokie – dlatego tak ważne są regularne badania profilaktyczne oraz prowadzenie zdrowego trybu życia i odpowiednia, prawidłowo zbilansowana dieta.
Serwis zywieniemaznaczenie.pl ma z założenia charakter wyłącznie informacyjno-edukacyjny. Zamieszczone tu materiały w żadnej mierze nie zastępują profesjonalnej porady medycznej. Przed zastosowaniem się do treści medycznych znajdujących się w serwisie należy skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą
Zapisz się na newsletter Żywienie ma znaczenie i dowiaduj się o nowościach w naszym serwisie jako pierwszy.
Nie musisz wychodzić z domu, zamów nasze produkty z wygodną dostawą pod same drzwi.
