Reumatoidalne zapalenie stawów (RZS) – objawy, przyczyny, rozpoznanie i leczenie

Reumatoidalne zapalenie stawów to przewlekła choroba autoimmunologiczna, objawiająca się bólem, sztywnością i obrzękiem stawów. Zapalenie może też atakować inne narządy. Nieleczona choroba prowadzi do poważnej niesprawności oraz może być przyczyną przedwczesnego zgonu. Jakie są objawy RZS, jak diagnozuje się tę chorobę i jak można ją leczyć? Tego wszystkiego dowiesz się, czytając nasz artykuł.

Reumatoidalne zapalenie stawów – co to za choroba? Jak rozpoznać pierwsze objawy RZS?

Reumatoidalne zapalenie stawów (RZS), znane również pod nazwą gościec, to przewlekła choroba o podłożu immunologicznym. Reumatoidalne zapalenie stawów może obejmować jednak nie tylko stawy, ale także inne narządy, w tym serce, płuca i nerki, oraz układ nerwowy i krwionośny. Może to prowadzić do licznych poważnych powikłań, takich jak miażdżyca, zawał serca, zapalenie osierdzia, zapalenie opłucnej, osteoporoza, zespół kanału nadgarstka, zespół suchego oka czy niedokrwistość.

Nieleczona choroba może prowadzić do uszkodzenia stawów i tkanek okołostawowych, znacznego ograniczenia sprawności oraz niszczenia narządów, którego konsekwencją może być przedwczesny zgon. Właściwe rozpoznanie i zastosowanie odpowiedniej terapii pozwala zahamować postęp choroby, niwelować występujące dolegliwości i zapobiegać groźnym powikłaniom, jednocześnie umożliwiając normalne funkcjonowanie.

Wśród najbardziej charakterystycznych pierwszych objawów RZS wymienia się ból oraz obrzęk stawów rąk i stóp, ograniczenie ruchomości stawów, a także tkliwość stawu w reakcji na ucisk. Typowe dla choroby jest postępujące usztywnienie stawów, a na dalszym etapie ich zniekształcenie, upośledzenie ich funkcji oraz stopniowa utrata sprawności ruchowej.

Charakterystyczne dla RZS są guzki reumatoidalne, czyli podskórne guzki występujące w okolicy łokci, stawów i rąk. Chorobie mogą towarzyszyć też objawy, takie jak uczucie zmęczenia, stan podgorączkowy i gorączka, spadek wagi czy brak apetytu.

Przebieg choroby jest różnorodny – nierzadko okresy zaostrzenia choroby przeplatają się z okresami remisji. Co ciekawe, na reumatoidalne zapalenie stawów choruje aż trzy razy więcej kobiet niż mężczyzn.

Reumatoidalne zapalenie stawów – czynniki genetyczne i inne przyczyny choroby

Istotą choroby i jednocześnie bezpośrednią przyczyną pojawienia się objawów RZS jest proces zapalny, który tworzy się wewnątrz stawu, powiększa się i niszczy przylegające do niego chrząstki, kości, więzadła i ścięgna. Powody zachorowania na reumatoidalne zapalenie stawów nie są w pełni znane, jednak najprawdopodobniej choroba rozwija się, gdy dochodzi do współistnienia różnych czynników. Mogą to być:

• czynniki genetyczne – choć RZS u rodzica nie oznacza, że pojawi się ono także u dziecka, u osób spokrewnionych istnieje predyspozycja do wystąpienia choroby, a ryzyko zachorowania jest od dwóch do pięciu razy wyższe;
• dysfunkcja układu odpornościowego – może skutkować nieprawidłowym rozpoznawaniem własnych tkanek, traktowaniem ich jako obce i uruchomieniem procesów prowadzących do ich zniszczenia;
• płeć – na reumatoidalne zapalenia stawów częściej chorują kobiety niż mężczyźni;
• przebyte infekcje – podejrzewa się, że niektóre wirusy i bakterie mogą inicjować odpowiedź zapalną;
• niezdrowy tryb życia – długotrwały, silny stres oraz nałogowe palenie papierosów zwiększają ryzyko zachorowania i mogą powodować cięższy przebieg choroby.

Reumatoidalne zapalenie stawów – badania i diagnostyka

Diagnostyka reumatoidalnego zapalenia stawów obejmuje badania laboratoryjne i obrazowe – dopiero na podstawie otrzymanych wyników lekarz jest w stanie postawić trafną diagnozę. Jakie badania wykonuje się w celu rozpoznania RZS? Przedstawia to poniższa tabela.

Jak leczyć reumatoidalne zapalenie stawów? Leki modyfikujące przebieg choroby i inne metody leczenia

Leczenie reumatoidalnego zapalenia stawów jest długotrwałe, a jego celem jest przede wszystkim zatrzymanie postępu choroby, przedłużenie sprawności osoby chorej i poprawa jej komfortu życia. Leczenie RZS możemy podzielić na:

• farmakologiczne – leki modyfikujące przebieg choroby łagodzą objawy, niwelują dolegliwości bólowe i hamują niszczenie stawów; leczenie farmakologiczne należy wdrożyć możliwie szybko, co pozwoli uniknąć powikłań i destrukcyjnych zmian w stawach; w leczeniu RZS stosuje się też tzw. leki biologiczne, stworzone na drodze inżynierii genetycznej i ukierunkowane na eliminację czynników zaangażowanych w proces zapalny; lekarze zalecają również glikokortykosteroidy oraz niesteroidowe leki przeciwzapalne w celu zmniejszenia objawów zapalenia stawów;
• niefarmakologiczne – obejmuje m.in. systematyczne, profesjonalne zabiegi rehabilitacyjne, pomagające utrzymać sprawność stawów, aktywność fizyczną o umiarkowanej, dostosowanej do chorego intensywności, a także lecznicze kąpiele borowinowe i siarczkowe, wspierające leczenie farmakologiczne oraz kinezyterapię; warto pamiętać również o wsparciu psychicznym dla osób chorych – ból i pogarszająca się sprawność mogą wywołać frustrację, lęk, a nawet depresję; niezwykle ważny jest też czas na odpoczynek;

Dieta przy RZS – wpływ żywienia na przebieg reumatoidalnego zapalenia stawów

W leczeniu reumatoidalnego zapalenia stawów niezwykle istotna jest również zdrowa dieta, mająca na celu utrzymanie prawidłowej masy ciała oraz dostarczanie do organizmu dużej ilości składników odżywczych, zwłaszcza tych o właściwościach przeciwzapalnych.

Osoby cierpiące na RZS powinny unikać zarówno niedowagi, jak i nadwagi czy otyłości. Zbyt niska masa ciała przyczynia się bowiem do osłabienia organizmu i zaniku mięśni, z kolei za wysoka powoduje nadmierne obciążenie stawów i wzrost ryzyka rozwoju miażdżycy.

Jak zatem powinna wyglądać dieta przy RZS? Jadłospis osób chorujących na reumatoidalne zapalenie stawów powinien obfitować w:

• warzywa i owoce – są bogate w witaminy, składniki mineralne oraz antyoksydanty, takie jak flawonoidy, karotenoidy, witamina C i E; mają one silny potencjał przeciwzapalny; warto wzbogacić dietę szczególnie o te warzywa, owoce i inne rośliny, które zawierają największą ilość antyoksydantów; są to zwłaszcza zielone warzywa liściaste, warzywa kapustne, przyprawy oraz owoce jagodowe;
• tłuste ryby morskie – dostarczają do organizmu kwasy tłuszczowe omega-3, które wykazują silne działanie przeciwzapalne i pomagają zmniejszyć objawy choroby; zaleca się, by tłuste ryby, takie jak łosoś, makrela, śledź, sardynki czy tuńczyk, spożywać co najmniej dwa razy w tygodniu, a dodatkowo stosować suplementację kwasów tłuszczowych omega-3;
• produkty pełnoziarniste – w tym kasze, ryż, płatki zbożowe czy razowe pieczywo, które są cennym źródłem błonnika, witamin i minerałów;
• nasiona roślin strączkowych – są bogate w błonnik, witaminy, sole mineralne i przeciwutleniacze o właściwościach przeciwzapalnych;
• oliwę z oliwek – zawiera jednonienasycone kwasy tłuszczowe, które pomagają wyciszać stany zapalne w organizmie;
• zieloną herbatę – w jej składzie znajduje się silny przeciwutleniacz EGCG.

Reumatoidalne zapalenie stawów – czy da się je wyleczyć?

Niestety reumatoidalne zapalenie stawów bardzo rzadko da się wyleczyć. Zwykle konieczne jest przyjmowanie leków na stałe oraz korzystanie z innych, niefarmakologicznych metod leczenia.

Reumatoidalne zapalenie stawów to choroba, która może obniżyć jakość i komfort życia, a także prowadzić do poważnych konsekwencji w postaci niesprawności ruchowej, pogorszenia funkcjonowania różnych narządów i układów oraz pojawienia się chorób towarzyszących. Szybka i trafna diagnoza, wdrożenie właściwego leczenia oraz odpowiednia dieta pozwalają jednak zahamować postęp choroby i znacznie dłużej cieszyć się zdrowiem i sprawnością. 

Serwis zywieniemaznaczenie.pl ma z założenia charakter wyłącznie informacyjno-edukacyjny. Zamieszczone tu materiały w żadnej mierze nie zastępują profesjonalnej porady medycznej. Przed zastosowaniem się do treści medycznych znajdujących się w serwisie należy skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą