Białko jest niezbędne w walce z wyniszczającą chorobą. Stanowi budulec dla nowych komórek, enzymów i hormonów, które są zaangażowane w regeneracje organizmu. Jego niedobór może prowadzić do poważnych konsekwencji. Zwłaszcza gdy odporność jest obniżona wskutek prowadzonej chemioterapii.
W trakcie leczenia onkologicznego, organizm doświadcza zwiększonego zapotrzebowania na białko, co wynika zarówno z wyniszczającego działania samej choroby, jak i intensywnych terapii, takich jak chemioterapia czy radioterapia. Główne znaczenie białka polega na jego funkcji budulcowej. Jest ono niezbędne do odbudowy uszkodzonych tkanek, syntezy enzymów, hormonów oraz przeciwciał, które są kluczowe dla sprawnego układu odpornościowego. Odpowiednia podaż białka pomaga w utrzymaniu masy mięśniowej, zapobiegając kacheksji – czyli znacznemu wyniszczeniu organizmu, często obserwowanemu u pacjentów onkologicznych. Zapewnienie odpowiedniej ilości tego składnika odżywczego jest zatem priorytetem, aby zminimalizować negatywne skutki choroby i terapii, a także poprawić jakość życia pacjenta.
Białko pełni szereg kluczowych funkcji w organizmie człowieka. Przede wszystkim jest niezbędnym makroskładnikiem w codziennej diecie, który służy do zachowania prawidłowego funkcjonowania organizmu. Pełni też rolę podstawowego materiału budulcowego dla wszystkich komórek i tkanek, odpowiadając przy tym za regenerację tkanek, w tym mięśni, skóry, włosów i paznokci, a także za tworzenie enzymów, hormonów i przeciwciał.
Białka transportują również tlen (hemoglobina), składniki mineralne (np. żelazo) oraz witaminy w organizmie. Ponadto, białka budują przeciwciała, które są kluczowe dla prawidłowego funkcjonowania układu odpornościowego, chroniąc organizm przed infekcjami.
Białka składają się z aminokwasów. Część z nich to aminokwasy egzogenne, których organizm nie jest w stanie samodzielnie wytworzyć i muszą być dostarczane z pożywieniem. Pełnowartościowe białka zwierzęce (mięso, ryby, jaja, nabiał) zawierają wszystkie niezbędne aminokwasy egzogenne w odpowiednich proporcjach. Białka niepełnowartościowe, występujące głównie w produktach roślinnych, nie zawierają wszystkich aminokwasów egzogennych lub występują one w zbyt małych ilościach. Dlatego ważne jest, aby w diecie roślinnej łączyć różne źródła białka (np. rośliny strączkowe z zbożami), aby uzupełnić profil aminokwasowy.
W kontekście zbilansowanej diety, białko powinno stanowić około 10-20% całkowitego zapotrzebowania energetycznego. Odpowiednie spożycie białka jest szczególnie ważne dla osób aktywnych fizycznie, dzieci, kobiet w ciąży i karmiących piersią, a także w okresie rekonwalescencji po chorobach czy operacjach.
Zapotrzebowanie na białko u osoby w chorobie nowotworowej jest znacznie zwiększone w porównaniu do osób zdrowych, co wynika z kilku przyczyn:
Podczas gdy zdrowa osoba dorosła potrzebuje około 0,8-1,0 g białka na kilogram masy ciała na dobę, u pacjentów onkologicznych zaleca się spożywanie znacznie więcej, często 1,2-2,0 g białka na kilogram masy ciała na dobę. W niektórych ciężkich przypadkach (np. wyniszczenie, oparzenia) zapotrzebowanie może być jeszcze wyższe.
Dla przykładu, osoba ważąca 70 kg, która przed chorobą potrzebowałaby około 56-70 g białka dziennie, w chorobie nowotworowej może potrzebować nawet 84-140 g białka na dobę.
Co konkretnie można zrobić? Zacząć od oszacowania zapotrzebowania białkowego pacjenta – czyli obliczyć jego NMC, pomnożyć przez dwa. Oszacować przez obserwację czy spożywa tego białka tyle ile powinien? Zastanowić się czy w procesie leczenia zajdzie potrzeba leczenia przez sztuczny dostęp do przewodu pokarmowego i odpowiednio wcześnie taki dostęp czyli np. zgłębnik czy PEG (przezskórna endoskopowa gastrostomia) założyć. Interweniować gdy pacjent nie jest w stanie spożyć odpowiedniej ilości białka i składników odżywczych.
W warunkach pozaszpitalnych – możliwa jest fortyfikacja diety przez dodatek substratów, których brakuje do zwykłej diety pacjenta np. kalorii przed dodatek tłuszczów (oliwy, masła, majonezu etc.), białka przed zwiększenie ilości twarogu, jogurtów np. typu skyr, białego mięsa etc. lub gotowych produktów wysokobiałkowych w postaci napoju np,: Supportan Drink, Fresubin Protein Energy Drink, czy w proszku takich jak Fresubin Protein Powder dostępnych w aptece. Gdy to nie wystarcza, należy pacjentowi włączyć do diety gotowe produkty z grupy ONS np. Fresubin Protein czy Supportan, które w skondensowanej i łatwo przyswajalnej formie jako dodatek do normalnego jedzenia są w stanie uzupełnić w pewnym zakresie niedobory. Jeśli przez kilka dni z rzędu nie udaje się pomimo prób dostarczyć pacjentowi należnej ilości, białka i kalorii, wówczas w warunkach już szpitalnych rozpocząć należy kolejne etapy interwencji żywieniowej np. poprzez żywienie dojelitowe przez sztuczny dostęp do przewodu pokarmowego, czy rozpocząć żywienie pozajelitowe.
Pacjenci onkologiczni często borykają się z problemami, które uniemożliwiają im efektywne spożywanie posiłków. Nudności i wymioty, będące częstym skutkiem ubocznym chemioterapii, znacząco obniżają apetyt i zdolność do spożycia wystarczającej ilości jedzenia. Dodatkowo, podrażnienie przełyku i przewodu pokarmowego przez „chemię” czy poparzenia śluzówki jamy ustnej po radioterapii sprawiają, że każdy kęs staje się bolesny. Te dolegliwości są niemal uniwersalne wśród pacjentów onkologicznych na różnych etapach choroby i jej leczenia.
Mimo tych trudności, dostarczenie odpowiedniej ilości i jakości białka jest kluczowe dla utrzymania sił, regeneracji tkanek i wspierania odporności. W diecie pacjenta onkologicznego należy stawiać na źródła białka, które dostarczają komplet aminokwasów egzogennych. Są to przede wszystkim produkty pochodzenia zwierzęcego, takie jak:
Warto również wzbogacać dietę o białka pochodzenia roślinnego, pamiętając o ich odpowiednim łączeniu w celu uzupełnienia aminokwasów (np. rośliny strączkowe z produktami zbożowymi).
Niedobór białka w chorobie nowotworowej to poważne zagrożenie, które może drastycznie pogorszyć stan zdrowia pacjenta i skuteczność leczenia. Wynika to z faktu, że w obliczu nowotworu organizm ma zwiększone zapotrzebowanie na białko.
Główne zagrożenia wynikające z niedoboru białka to między innymi wyniszczenie nowotworowe (kacheksja), gorsza tolerancja leczenia, upośledzenie gojenia się ran, zaburzenia wchłaniania i transportu składników odżywczych, a także problemy z produkcją enzymów i hormonów.
Warto wspomnieć o znaczeniu poszczególnych aminokwasów. Na przykład, kwas glutaminowy (lub jego sól – glutamina) jest aminokwasem endogennym, który odgrywa kluczową rolę w funkcjonowaniu jelit i układu odpornościowego. Chociaż organizm może go wytwarzać, w stresie metabolicznym (jakim jest choroba nowotworowa) jego zapotrzebowanie może być znacznie zwiększone, a jego niedobór może nasilać problemy jelitowe i osłabiać odporność.
Główną przyczyną niedoboru białka jest zwiększone zapotrzebowanie organizmu człowieka przy jednoczesnym utrudnionym dostarczaniu niezbędnych składników odżywczych. Dlaczego białka brakuje? Zwiększone zapotrzebowanie wynika z samej walki organizmu z nowotworem oraz z intensywności terapii onkologicznej. Chemioterapia i radioterapia, choć ratujące życie, często powodują liczne dolegliwości, które negatywnie wpływają na zdolność pacjenta do jedzenia. Pojawiają się nudności, wymioty, a także bolesne stany zapalne jamy ustnej i przełyku. Zaburzenia smaku i węchu dodatkowo obniżają apetyt.
Nawet jeśli pacjent próbuje jeść, wchłanianie składników odżywczych może być upośledzone. To wszystko prowadzi do stanu, w którym organizm chorego nie jest w stanie uzupełnić białka, nawet jeśli teoretycznie spełnia normy żywienia. Dodatkowo, współistniejące schorzenia, takie jak przewlekła niewydolność nerek, mogą komplikować bilansowanie diety.
Gdy każdy posiłek ma ogromne znaczenie, a brak apetytu odbiera chęć do jedzenia, warto rozważyć wprowadzenie do diety żywności medycznej bogatej w białko. Produkty takie jak Supportan Drink to gotowe do spożycia napoje, zaprojektowane, by dostarczyć organizmowi potrzebne wsparcie białkowe i energetyczne w skondensowanej formie. Są one szczególnie cenne w sytuacjach, gdy tradycyjne posiłki nie są w stanie zaspokoić zwiększonego zapotrzebowania na składniki odżywcze.
Supportan Drink to przykład żywności specjalnego przeznaczenia medycznego, która jest kompletna pod względem odżywczym i charakteryzuje się wysoką zawartością białka. Może być stosowany jako leczenie żywieniowe uzupełniające – zazwyczaj 2 butelki dziennie. Odpowiednia podaż białka i energii wspiera kluczowe procesy w organizmie, takie jak gojenie ran po zabiegach, utrzymanie masy ciała oraz wzmocnienie odporności. Ze względu na specyficzny charakter tych produktów, ich stosowanie powinno być zawsze ustalone z personelem medycznym, który pomoże dobrać odpowiednią dawkę i monitorować postępy terapii.
Serwis zywieniemaznaczenie.pl ma z założenia charakter wyłącznie informacyjno-edukacyjny. Zamieszczone tu materiały w żadnej mierze nie zastępują profesjonalnej porady medycznej. Przed zastosowaniem się do treści medycznych znajdujących się w serwisie należy skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą.
Zapisz się na newsletter Żywienie ma znaczenie i dowiaduj się o nowościach w naszym serwisie jako pierwszy.
Nie musisz wychodzić z domu, zamów nasze produkty z wygodną dostawą pod same drzwi.
