Gdy pacjent nie ma możliwości przyjmowania pokarmów drogą doustną, z pomocą przychodzi zgłębnik żołądkowy, znany również pod nazwą sondy do żołądka. Czym jest, jakie są jego rodzaje i w jaki sposób przebiega karmienie chorego? Odpowiedzi na te pytania znajdują się w poniższym artykule.
Zgłębnik żołądkowy to nic innego, jak giętki wyrób medyczny (wykonany z medycznego pcv), wyposażony w otwory boczne. To dren wprowadzany do żołądka lub jelita cienkiego, w celu podaży płynów i składników pokarmowych do organizmu pacjenta. Sonda żołądkowa wprowadzana może być przez nos lub przez jamę ustną pacjenta. Dla wielu chorych jest to jedyna możliwa forma spożywania pokarmów. Sonda żołądkowa nie służy tylko do ostatniej wymienionej funkcji. Zgłębnik może być przydatny w procesie diagnostycznym, w który pobierany jest sok żołądkowy. Zgłębniki są także używane w leczeniu – zwłaszcza w przypadku krwawienia z żylaków dna żołądka (są to np. jednobalonowy zgłębnik Lintona-Nachlasa i dwubalonowy zgłębnik Sengstakena-Blakemore’a).
Istnieje wiele wskazań do rozpoczęcia żywienia pacjenta przez sondę do żołądka. Przede wszystkim stosuje się ją wtedy, kiedy pojawiają się zaburzenia połykania (dysfagia) u osób nieprzytomnych (np. będących w śpiączce), z udarami mózgu, cierpiących na choroby Parkinsona i Alzheimera, nieswoiste zapalenie jelita, czyli tych wszystkich, którzy nie mogą spożywać posiłków doustnie. Zgłębnik wykorzystuje się również u osób po zabiegach z zakresu chirurgii szczękowo-twarzowej oraz tych, którzy doświadczyli poparzeń i innych urazów okolic twarzoczaszki. Niekiedy wskazaniem do zastosowania zgłębnika są choroby psychiczne, np. jadłowstręt psychiczny (anoreksja). Choć w przypadku tych ostatnich kluczowa jest oczywiście terapia mająca na celu zmianę schematów poznawczych dotyczących przyswajania pożywienia. Przywrócenie właściwej wagi np. poprzez opisywane sondy, powinno być zawsze częścią leczenia psychoterapeutycznego.
Karmienie przez sondę pomaga powrócić do zdrowia osobom cierpiącym z powodu zaburzeń spowodowanych chemioterapią i radioterapią, do których zaliczają się uporczywe wymioty i brak apetytu. Sondę zakłada się również z powodu ostrych stanów po interwencji chirurgicznej, np. po rozległych zabiegach w jamie brzusznej, przy ostrym zapaleniu trzustki oraz w przypadkach krwawienia do przewodu pokarmowego. Założenie sondy żywieniowej chroni pacjenta przed niebezpieczeństwami z jakimi wiążą się wspominane zaburzenia połykania (może być to np. zapalenie płuc spowodowane nieprawidłową drogą przemieszczania się pożywienia, kiedy zamiast do żołądka trafia ono do dróg oddechowych). Sonda żywieniowa jest, paradoksalnie, o wiele bardziej naturalnym sposobem odżywiania dla organizmu człowieka niż kroplówka, choć ta ostatnia zapewnia pacjentowi o wiele bardziej precyzyjną kontrolę diety.
Zakładanie sondy do żołądka wykonuje osoba, która dysponuje niezbędnymi kwalifikacjami, a więc lekarz lub pielęgniarz. W każdym przypadku sonda powinna być sterylna! Gdy jest zakładana przez nos, musi mieć zaokrąglony koniec bez ostrych krawędzi. Nie może też mieć żadnych załamań. Po posmarowaniu jej przez lekarza żelem znieczulającym, wprowadzana jest obrotowym ruchem przez nozdrze. By wsunęła się do przełyku, pacjent powinien przełykać ślinę, gdy znajdzie się na wysokości gardła. To, że sonda jest wprowadzona, zaobserwować można na odpowiednim znaczniku. Konieczne jest jednak sprawdzenie, czy została wprowadzona prawidłowo. Świadczyć o tym będzie odessanie z żołądka niewielkiej ilości wydzieliny. Sondę wprowadza się delikatnie, nie popychając jej na siłę, gdy wyczujemy opór. W przypadku duszności lub kaszlu, jeśli dojdzie do zaburzeń oddychania, należy niezwłocznie usunąć zgłębnik.
Istnieją dwa rodzaje sond wprowadzanych do żołądka: te zakładane przez usta i zgłębniki nosowo-jelitowe wprowadzane także w celach diagnostycznych. Pierwsze mają większą średnicę, natomiast te drugie – mniejszą, dzięki czemu można wprowadzić je przez nos. Takie zgłębniki powodują mniejszy dyskomfort u pacjenta. Z czego wykonana może być sonda żołądkowa? Rodzaje są dwa: z silikonu lub plastiku. To, jak długi i szeroki będzie zgłębnik, zależy od wieku i budowy ciała chorego.
Do karmienia przez sondę potrzebna jest strzykawka jednorazowego użytku o sporej pojemności (50–100 ml), w której podaje się zmiksowane pokarmy. Powinny one być na tyle płynne, by można było bez oporów wstrzyknąć je do drenu. Warto również przygotować sobie serwetki jednorazowe, metalowy lub plastikowy zacisk, ochronne rękawiczki, gaziki, płócienny podkład i nerkowatą miskę. Posiłek powinien być podgrzany w pojemniku z wodą do temp. 30 stopni C. Pokojowa jest dlatego najbardziej optymalna, ponieważ zimna temperatura przyspiesza perystaltykę, co może być np. przyczyną biegunek.
Karmienie sondą odbywa się w pozycji półsiedzącej. Wcześniej należy sprawdzić, czy sonda znajduje się w żołądku i czy jest drożna, warto również zabezpieczyć pościel i ubranie chorego przed ubrudzeniem. Posiłek należy podawać powoli, a po zakończeniu karmienia przepłukać sondę wodą. Następnie zamyka się zgłębnik i pozostawia chorego w pozycji półsiedzącej na około 30 minut. Należy pamiętać o tym, by przy wymianie zgłębnika korzystać na przemian z obu nozdrzy – pozwoli to uniknąć stanów zapalnych i odleżyn w miejscach, w których skóra ma kontakt z sondą. Pacjentowi należy aplikować 5–7 dawek pożywienia dziennie, w godzinach, w których zwyczajowo jadł. Jednorazowo podaje się 200–300 ml pokarmu. Bardzo ważne jest również, aby pożywienie było prawidłowo przechowywane (po wyciągnięciu z lodówki powinno być koniecznie ocieplone). W czasie procesu przygotowywania należy przestrzegać zasad aseptyki.
Sonda do żołądka nie musi służyć wyłącznie podaży płynów lub składników odżywczych, może także odbarczyć żołądek, czyli zmniejszyć ciśnienie, bądź po prostu usunąć treść pokarmową.
Sonda do żołądka może powodować różnego rodzaju powikłania. Przede wszystkim pacjenci narażeni są na stany zapalne jamy nosowej, gardła oraz uszu. Nieprzyjemnym skutkiem ubocznym jest również wysychanie i pękanie śluzówki jamy ustnej, nosowej i gardła. Niekiedy dochodzi do uszkodzeń ściany naczyń krwionośnych, powstawania nadżerek i odleżyn, a nawet przedziurawienia przełyku. W wyniku przedostania się treści żołądkowej do układu oddechowego może dojść również do zachłystowego zapalenia płuc, o którym wspominaliśmy wyżej.
Sonda do karmienia powinna być wymieniana, gdy tylko zajdzie taka konieczność lub gdy wymagać tego będzie stan zdrowia chorego. Przyjmuje się jednak, że nie powinna być stosowana dłużej niż dwa miesiące. Jeśli choroba się przeciąga, to w takim stanie najczęściej używa się gastrostomii typu PEG.
Pielęgnacja pacjenta żywionego sondą do żołądka to zajęcie wymagające dużej uwagi i umiejętności prawidłowego podawania pokarmu. Bardzo ważne jest więc, by osoba opiekująca się chorym dobrze poznała zarówno sposób użycia zgłębnika, jak i najważniejsze zasady pielęgnacji. Co ważne, w przypadku pacjentów cierpiących na dysfagię, leczenie poprzez sondę żywieniową nie przeszkadza w normalnym funkcjonowaniu (takie osoby mogą np. pracować).
Serwis zywieniemaznaczenie.pl ma z założenia charakter wyłącznie informacyjno-edukacyjny. Zamieszczone tu materiały w żadnej mierze nie zastępują profesjonalnej porady medycznej. Przed zastosowaniem się do treści medycznych znajdujących się w serwisie należy skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą.
Zapisz się na newsletter Żywienie ma znaczenie i dowiaduj się o nowościach w naszym serwisie jako pierwszy.
Nie musisz wychodzić z domu, zamów nasze produkty z wygodną dostawą pod same drzwi.
