Stomia – dla jednych wyrok, dla innych etap choroby, który trzeba przetrwać. Funkcjonowanie ze stomią nie musi jednak różnić się od normalnego pod warunkiem zachowania higieny i przestrzegania zaleceń żywieniowych, szczególnie w początkowym okresie. Odpowiednio dobrana dieta ma ogromne znaczenie dla jakości życia osób ze stomią – pomaga zmniejszyć dyskomfort związany z jej noszeniem, zapobiega powikłaniom i pozwala odzyskać poczucie kontroli nad własnym ciałem.
Stomię stosuje się w przypadku chorób jelita grubego, jelita cienkiego lub moczowodów. Jest ona sztucznym, najczęściej wyprowadzonym przez powłoki brzuszne, zakończeniem przewodu pokarmowego. Ostatnim odcinkiem stomii jest woreczek, do którego wydalany jest, w zależności od rodzaju stomii, kał lub mocz. Konieczność wyłonienia stomii wynika z niewydolności jelit, często spowodowanej nowotworami (ale też chorobą Leśniowskiego-Crohna czy wrzodziejącym zapaleniem jelita grubego), chorób układu moczowego lub jest następstwem mechanicznych urazów doznanych w wypadkach.
Stomia na ogół jest rozwiązaniem tymczasowym, niezbędnym do przywrócenia prawidłowej pracy organizmu. Najczęściej taka konieczność zachodzi przy operacji jelit lub dróg moczowych. Tymczasowa stomia zakładana jest zazwyczaj na okres kilku miesięcy, aby umożliwić wygojenie się zmian chorobowych w dalszym odcinku przewodu pokarmowego.
Zdarzają się jednak sytuacje, w których ze stomią trzeba funkcjonować do końca życia. Stała stomia wykonywana jest w sytuacjach, gdy niemożliwe jest przywrócenie prawidłowej drogi pasażu jelitowego lub moczowego. Na szczęście współczesne metody pielęgnacji stomii pozwalają pacjentom na prowadzenie normalnego, aktywnego życia zawodowego i społecznego.
Pierwsze dni po operacji pacjent musi stosować rygorystyczną dietę. Początkowo w szpitalu stosuje się żywienie pozajelitowe. Po kilku dniach możliwe jest przejście na dietę płynną – chorym podaje się zupy na bazie świeżych warzyw (ziemniak, marchewka) i kleiku. Jeśli nie wystąpią powikłania, można powoli rozszerzać dietę o pokarmy stałe. Proces powrotu do normalnego odżywiania powinien przebiegać stopniowo i pod nadzorem lekarza prowadzącego. Ważne jest, by starać się unikać tłuszczów, szczególnie jeśli stomia jest następstwem nieprawidłowej pracy jelita cienkiego.
Pierwsze dni po stomii, gdy można już przyjmować pokarmy płynne, to dobry moment na włączenie preparatu Fresubin Energy (oczywiście pod nadzorem lekarza). Jest to kompletna dieta doustna w płynnej postaci, mogąca stanowić jedyne źródło żywienia lub uzupełnienie jadłospisu. Fresubin Energy DRINK dostarcza wszystkich niezbędnych składników odżywczych: białka, węglowodanów, tłuszczów oraz witamin i mikroelementów. Jest to dieta bezresztkowa, dlatego poleca się ją zwłaszcza pacjentom w okresie przedoperacyjnym i po zabiegu. W dalszej perspektywie warto jest sięgnąć po diety zawierające błonnik, np. wysokobiałkowy Supportan DRINK lub Diben DRINK o niskim indeksie glikemicznym.
Ogólne zalecenia dla stomików są takie same niezależnie od rodzaju stomii. Zarówno przy stomii jelit: cienkiego i grubego, jak i przy stomii przewodu moczowego trzeba przestrzegać kilku zasad zdrowego żywienia:
Rozszerzanie diety po stomii należy przeprowadzać cierpliwie i świadomie. Kolejne produkty powinny pojawiać się na talerzu w niewielkich ilościach, nie częściej niż co trzy dni i za każdym razem trzeba zwrócić baczną uwagę na reakcję organizmu. Jeśli wystąpią wzdęcia, gazy, bóle brzucha, nieprzyjemny zapach stolca, zaparcia lub biegunka, taki produkt należy potraktować jako niekorzystny i wyeliminować z diety.
Może zdarzyć się też tak, że niepokojące objawy pojawią się nagle i trudno określić, który produkt je spowodował. W tej sytuacji z diety należy wyeliminować określone grupy produktów lub wprowadzić nowe, których udział procentowy w diecie był zbyt mały.
Zaparcia najczęściej są efektem niedoborów w diecie błonnika. Dla stomików najbardziej polecane są produkty zawierające błonnik rozpuszczalny, czyli np. gotowane warzywa (marchewka, pietruszka, ziemniaki), owoce (jabłka, banany), siemię lniane, gotowane płatki owsiane. Wskazane są także suszone owoce. Aby uniknąć nieprzyjemnych dolegliwości, z diety należy wyeliminować jasne pieczywo, czekoladę, kakao oraz nadmiar tłuszczu i pikantnych przypraw.
Biegunka może być efektem nadmiaru w codziennym menu produktów słodkich bądź tłustych. Na jej pojawienie się mogą mieć wpływ także ostre przyprawy, nadmiar surowych owoców i warzyw oraz roślin strączkowych: grochu, fasoli, bobu. Przy biegunce organizm jest bardzo narażony na odwodnienie, dlatego trzeba pamiętać o zwiększonym przyjmowaniu płynów. Można sięgnąć po preparaty uzupełniające niedobory elektrolitów – są one dostępne w aptekach bez recepty.
Gazy mogą pojawić się nawet w przypadku częstego żucia gumy oraz pośpiesznego połykania dużych porcji pokarmu. Sprzyjają im także rozmowy przy jedzeniu. Jeśli żaden z wymienionych powodów nie jest przyczyną przypadłości, należy ograniczyć lub całkowicie wyeliminować z diety następujące produkty: alkohol, kawę, napoje gazowane, cebulę, rośliny strączkowe. Przyczyną nadmiernego gromadzenia się gazów mogą być także jaja. Powstawaniu gazów zapobiegają fermentowane produkty mleczne, zawierające probiotyki: maślanka, kefir i jogurt, oraz herbaty ziołowe, w szczególności rumianek i koper.
W początkowym okresie adaptacji do codziennego funkcjonowania ze stomią nieocenione może być wsparcie dietetyka klinicznego. Specjalista pomoże stworzyć indywidualny plan żywieniowy, uwzględniający nie tylko wymogi zdrowotne, ale także preferencje smakowe pacjenta. Prawidłowo zbilansowana dieta nie dopuszcza do powstania niedoborów pokarmowych, zapewniając jednocześnie komfort trawienia i minimalizując ryzyko powikłań.
Lekarze są zgodni co do tego, że stomia nie jest powodem do rezygnacji z prowadzenia normalnego trybu życia. Także żywienie przy stomii z czasem przestaje być tak restrykcyjne jak na początku. Chory, który żyje ze stomią dłuższy czas, potrafi sam określić, co może jeść, a z czego powinien zrezygnować. Mogą to być bardzo indywidualne reakcje na określone produkty spożywcze, dlatego nie należy sugerować się tylko ogólnymi wytycznymi, ale przede wszystkim dokładnie obserwować swój organizm. Zdarzają się negatywne reakcje na pozornie prozdrowotną żywność, np. banany lub orzechy. Dla wygody dobrze jest zapisywać kolejne etapy rozszerzania diety o nowe produkty. Będzie to dużym ułatwieniem przy zauważeniu nieprawidłowości związanych z pracą jelit.
Warto pamiętać, że stomia nie oznacza konieczności rezygnacji z przyjemności płynących z jedzenia. Większość pacjentów po okresie adaptacji może powrócić do ulubionych potraw, wprowadzając jedynie pewne modyfikacje w sposobie ich przygotowania. Ogromne znaczenie mają tu pozytywne nastawienie i cierpliwość w procesie dostosowywania diety. Z czasem stomia przestaje być głównym punktem odniesienia w codziennym życiu, a staje się jedynie jednym z jego aspektów, który można skutecznie kontrolować poprzez odpowiednie nawyki żywieniowe.
Serwis zywieniemaznaczenie.pl ma z założenia charakter wyłącznie informacyjno-edukacyjny. Zamieszczone tu materiały w żadnej mierze nie zastępują profesjonalnej porady medycznej. Przed zastosowaniem się do treści medycznych znajdujących się w serwisie należy skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą.
Zapisz się na newsletter Żywienie ma znaczenie i dowiaduj się o nowościach w naszym serwisie jako pierwszy.
Nie musisz wychodzić z domu, zamów nasze produkty z wygodną dostawą pod same drzwi.
