Stwardnienie rozsiane – pierwsze objawy, przyczyny i dieta

Stwardnienie rozsiane to nieuleczalna choroba układu nerwowego, skutkująca wieloma objawami neurologicznymi. Wpływ na jej przebieg ma wybór odpowiedniej metody leczenia, ale też zachowanie samego pacjenta: stosowanie odpowiedniej diety, eliminacja źródeł stresu czy aktywność fizyczna.

Czym jest stwardnienie rozsiane?

Stwardnienie rozsiane jest chorobą ośrodkowego układu nerwowego o przewlekłym i postępującym charakterze. To tzw. schorzenie demielinizacyjne – na skutek zaniku osłonek mielinowych neuronów dochodzi do wieloogniskowych zmian w mózgu i rdzeniu kręgowym, powodujących liczne objawy neurologiczne.

Wyróżnić można kilka postaci choroby:

  • rzutowo-remisyjna: najczęściej występująca, przeplatają się w niej fazy rzutów (pojawianie się lub zaostrzanie objawów) i remisji (brak objawów lub niewielkie objawy),
  • pierwotnie postępująca: również może przebiegać z rzutami, jednak charakterystyczne jest stałe pogarszanie się stanu zdrowia od samego początku choroby, brak ustępowania objawów i ich ciągłe nasilanie się w czasie; dotyczy ok. 10% zachorowań,
  • wtórnie postępująca: mówimy o niej, gdy stopniowo zanikają rzuty, a choroba zaczyna postępować w stały sposób; objawy neurologiczne już nie ustępują.

SM dotyka głównie młodych dorosłych (częściej kobiety niż mężczyzn). Nie jest chorobą śmiertelną – rokowania w stwardnieniu rozsianym wskazują, że średnia długość życia chorego jest tylko o 6-7 lat niższa od przeciętnej.

Przyczyny stwardnienia rozsianego

Przyczyny stwardnienia rozsianego są nieznane. Wiadomo, że choroba związana jest z nieprawidłowym funkcjonowaniem układu immunologicznego. Wiele osób zastanawia się, czy stwardnienie rozsiane jest dziedziczne. Rzeczywiście, wskazuje się na podłoże genetyczne jako jeden z czynników ryzyka. Dziedziczy się tylko tendencję do zachorowania – w przypadku choroby jednego z rodziców ryzyko, że dziecko zachoruje, jest niewielkie, na poziomie kilku procent.

Jakie są objawy stwardnienia rozsianego?

Należy wyraźnie zaznaczyć, że objawy SM są niezwykle zróżnicowane, a choroba ma bardzo indywidualny przebieg. Pierwsze objawy stwardnienia rozsianego często dotyczą symptomów okulistycznych: osłabienia wzroku, bólu gałek ocznych, podwójnego widzenia czy zawrotów głowy. Inne prawdopodobne początkowe objawy to problemy z koordynacją ruchową, zaburzenia czucia czy osłabienie kończyn dolnych. Stopniowo pojawiać się może niedowład kończyn i ich „ciężkość”, częste mrowienia i drętwienia, uczucie przebiegającego przez ciało prądu, problemy z równowagą.

Wśród innych typowych dla SM objawów wymienić można m.in.:

  • ogromne zmęczenie, brak energii,
  • nieprawidłowe funkcjonowanie zwieraczy,
  • nadmierne napięcie mięśniowe, czyli tzw. spastyczność,
  • zaburzenia życia seksualnego,
  • ból o zróżnicowanym podłożu,
  • zaburzenia funkcji poznawczych,
  • zaburzenia nastroju.

Leczenie stwardnienia rozsianego

Ponieważ przyczyny choroby nie są znane, leczenie stwardnienia rozsianego polega na łagodzeniu objawów i hamowaniu postępu choroby. Odpowiednio dobrana farmakoterapia w połączeniu z rehabilitacją i właściwą profilaktyką potrafią skutecznie poprawić jakość życia i umożliwić komfortowe codzienne funkcjonowanie.

Do dostępnych metod leczenia SM należą m.in. leczenie immunomodulujące, immunosupresyjne i przeciwzapalne. Poprzez zastosowanie odpowiedniej farmakoterapii dąży się też do eliminacji uciążliwych objawów związanych z SM, takich jak np. napięcie mięśniowe, problemy z układem moczowym czy bóle. Ważne są kwestie związane z psychiką chorego – nieocenione jest wsparcie psychiatry czy psychoterapeuty.

Dieta przy stwardnieniu rozsianym

Istnieją badania nad stwardnieniem rozsianym sugerujące pozytywny wpływ odpowiedniej diety na proces leczenia. Choroba może mieć związek ze zbyt dużym spożyciem pokarmów bogatych w nasycone kwasy tłuszczowe, a zbyt małą ilością wielonienasyconych kwasów tłuszczowych, witamin C, E, B12 i D, kwasu foliowego oraz beta-karotenu.

Jeśli więc chodzi o dietę przy SM, jadłospis powinien obejmować w dużej mierze ryby, gotowany drób, owoce morza i chude mleko. Należy unikać masła, smalcu czy czerwonego mięsa, zmniejszyć ilość spożywanych jaj i napojów z kofeiną. Warto sięgnąć po odżywki medyczne, które w prosty sposób dostarczą organizmowi tak potrzebne w walce z chorobą witaminy i minerały. Chociaż brak jeszcze jednoznacznych badań, dieta w stwardnieniu rozsianym odgrywa istotną rolę – zbilansowane posiłki dodadzą energii i poprawią funkcjonowanie całego organizmu (tu dowiesz się więcej o żywieniu w chorobach neurologicznych).

Problemy pielęgnacyjne pacjenta z SM

SM jest chorobą postępującą – czasami osoba chora staje się niesamodzielna i wymaga stałej opieki. Odpowiednia pielęgnacja pozwala poprawić komfort życia i hamować dalszy postęp choroby.

Do głównych problemów pielęgnacyjnych pacjenta z SM należeć może zachowanie higieny osobistej – osoby takie cierpią z powodu problemów z oddawaniem moczu czy wypróżnianiem. W przypadku pacjentów leżących należy zadbać o zapobieganie powstawaniu odleżyn. Kluczowa jest też dieta przy stwardnieniu rozsianym, ponieważ pojawić się może ryzyko niedożywienia, prowadzącego do dalszego spadku energii, pogłębienia depresji czy osłabienia mięśniowego.

Stwardnienie rozsiane to nieuleczalna choroba, mająca duży wpływ na codzienne życie chorego. Warto jednak pamiętać, że odpowiednio dobrana farmakoterapia, w połączeniu z rehabilitacją i właściwą dietą, potrafią skutecznie poprawić sytuację pacjenta.