Pozajelitowe leczenie żywieniowe stosowane jest praktycznie we wszystkich specjalizacjach medycznych, ale są oddziały szpitalne, których pacjenci otrzymują je częściej. Czym jest i na czym polega żywienie pozajelitowe? Kiedy natomiast wystarczy zastosowanie żywienia dojelitowego?
Żywienie pozajelitowe to metoda dostarczania składników odżywczych bezpośrednio do krwiobiegu, z pominięciem przewodu pokarmowego. Oznacza to, że wszystkie niezbędne substancje odżywcze, takie jak glukoza, aminokwasy, tłuszcze, elektrolity, witaminy i mikroelementy, podawane są dożylnie.
Żywienie pozajelitowe stosuje się u pacjentów, których przewód pokarmowy nie funkcjonuje prawidłowo, jest niedrożny, nie może wchłaniać składników odżywczych w wystarczającym stopniu lub gdy jego użycie jest przeciwwskazane. Przykładowe sytuacje to ciężkie niedożywienie, rozległe operacje w obrębie przewodu pokarmowego, ciężkie stany zapalne jelit, niedrożność jelit czy zespół krótkiego jelita.
Jak wygląda żywienie pozajelitowe w praktyce? Składniki odżywcze przygotowywane są w specjalnych workach infuzyjnych przez farmaceutów w warunkach aseptycznych. Następnie worek jest podłączany do cewnika dożylnego pacjenta, który może być założony do żyły obwodowej (krótkoterminowo) lub centralnej (długoterminowo). Infuzja roztworu odżywczego odbywa się zwykle za pomocą pompy infuzyjnej, która precyzyjnie kontroluje szybkość podawania. Pacjent podczas żywienia pozajelitowego jest monitorowany pod kątem parametrów żywieniowych, elektrolitów i glikemii, a skład roztworu odżywczego jest regularnie dostosowywany do jego aktualnych potrzeb.
Istnieją istotne różnice z żywieniem dojelitowym, które polega na podawaniu składników odżywczych bezpośrednio do żołądka lub jelit przez zgłębnik nosowo-żołądkowy, gastrostomię lub jejunostomię. Żywienie dojelitowe wykorzystuje naturalną fizjologię trawienia i wchłaniania, natomiast żywienie pozajelitowe całkowicie je omija.
Warto również wspomnieć, że jest również częściowe żywienie pozajelitowe, stosowane wtedy, gdy pacjent jest w stanie częściowo odżywiać się drogą doustną lub dojelitową, ale nie pokrywa to w pełni jego zapotrzebowania kalorycznego i odżywczego. W takiej sytuacji żywienie pozajelitowe uzupełnia niedobory.
Wskazania do żywienia pozajelitowego pojawiają się wtedy, gdy żywienie drogą przewodu pokarmowego, w tym żywienie doustne i żywienie dojelitowe, jest niemożliwe, niewystarczające lub przeciwwskazane.
Warto zaznaczyć, że wybór drogi żywienia zależy od indywidualnej oceny stanu pacjenta. Obwodowe żywienie pozajelitowe może być stosowane krótkoterminowo, natomiast długoterminowe wspomaganie zwykle wymaga dostępu do żyły centralnej.
Jedną z części żywienia klinicznego w szpitalu jest prowadzenia żywienia pozajelitowego. Stanowi ona specjalistyczną formę wsparcia odżywczego dla pacjentów. A rozpoczyna się od dokładnej oceny stanu i identyfikacji potrzeb indywidualnych pacjenta. Lekarz, często we współpracy z dietetykiem klinicznym, ustala skład roztworu odżywczego oraz tempo jego podawania, uwzględniając diagnozę, stan metaboliczny, wiek, masę ciała i inne parametry kliniczne chorego.
Podczas prowadzenia żywienia pozajelitowego pacjent jest monitorowany pod kątem różnych parametrów, takich jak poziom glukozy, elektrolity, parametry wątrobowe i nerkowe, a także objawy infekcji związanej z cewnikiem. Żywienie pozajelitowe w szpitalu wymaga ścisłej współpracy lekarzy, pielęgniarek, dietetyków i farmaceutów, aby zapewnić bezpieczne i skuteczne dostarczenie niezbędnych składników odżywczych i poprawić stan zdrowia pacjentów, u których żywienie drogą przewodu pokarmowego jest niemożliwe lub niewystarczające.
Są to tylko niektóre przykłady zastosowania tej terapii w warunkach szpitalnych. Pacjent zawsze, o ile istnieją wskazania do żywienia pozajelitowego – powinien je otrzymać, niezależnie od tego, w jakim oddziale jest hospitalizowany.
Podobnie jak w przypadku rodzaju zastosowanego worka żywieniowego czy drogi żywienia pozajelitowego, także o sposobie podaży żywienia pozajelitowego decyduje lekarz.
W warunkach szpitalnych, o ile stan chorego i wyniki badań na to pozwalają, zlecona przez lekarza ilość składników odżywczych pacjent otrzymuje codziennie w ciągłym wlewie dożylnym. Część chorych, zwykle długotrwale żywionych pozajelitowo w warunkach domowych, może wymagać podaży żywienia tylko przez kilka dni w tygodniu.
Czas trwania wlewu mieszaniny odżywczej, w zależności od całkowitej objętości, waha się od ok. 12 do 18 godzin.
Podawana jest ona na dwa sposoby:
Stosowane są również specjalne osłonki na worek, chroniące mieszaninę odżywczą przed działaniem promieni słonecznych.
Żywienie pozajelitowe w warunkach domowych jest możliwe i stanowi opcję dla pacjentów, których przewód pokarmowy trwale lub czasowo nie funkcjonuje prawidłowo, a nie wymagają hospitalizacji. Podobnie jak w szpitalu, celem jest dostarczenie wszystkich niezbędnych składników odżywczych bezpośrednio do krwiobiegu.
Prowadzenie żywienia pozajelitowego w domu wymaga jednak starannego przygotowania pacjenta i/lub jego opiekunów oraz wsparcia wyspecjalizowanego zespołu żywienia klinicznego. Do tego procesu trzeba zaliczyć elementy, takie jak kwalifikacja pacjenta, szkolenie pacjenta i jego opiekunów, dostęp naczyniowy, dostarczanie roztworów i sprzętu, monitorowanie.
Żywienie pozajelitowe w warunkach domowych ma na celu poprawę jakości życia pacjentów, umożliwiając im powrót do znanego środowiska i większą niezależność. Jest to jednak terapia wymagająca odpowiedzialności, zaangażowania pacjenta i jego bliskich oraz ścisłej współpracy z zespołem medycznym.
Sposoby leczenia żywieniowego to interwencje mające na celu dostarczenie organizmowi niezbędnych substancji odżywczych w sytuacji, gdy żywienie drogą przewodu pokarmowego jest niemożliwe, niewystarczające lub przeciwwskazane. Stanowią one podstawy żywienia klinicznego i obejmują różne techniki dostarczania tych substancji.
Jedną z głównych metod jest żywienie dojelitowe, które odbywa się za pomocą zgłębnika lub przetoki. Jest to preferowana metoda, gdy tylko przewód pokarmowy funkcjonuje choćby częściowo, ponieważ wspiera jego integralność i fizjologiczne procesy trawienia i wchłaniania. Drugą metodą jest oczywiście omawiane żywienie pozajelitowe. Obie te formy wpisują się w skład żywienia medycznego. Wybór sposobu leczenia żywieniowego zależy od indywidualnej oceny stanu pacjenta.
Interwencja żywieniowa staje się konieczna, gdy dochodzi do zaburzeń w naturalnym przyjmowaniu, trawieniu i wchłanianiu składników pokarmowych, co uniemożliwia pokrycie potrzeb pacjenta. Taka sytuacja może prowadzić do niedożywienia, osłabienia organizmu i pogorszenia rokowania.
Wskazaniem do interwencji jest sytuacja, gdy czynności niezbędne do prawidłowego funkcjonowania organizmu nie mogą być zaspokojone drogą doustną. Dotyczy to na przykład ciężkich zaburzeń wchłaniania składników pokarmowych w jelicie cienkim, ale również urazów jamy ustnej, przełyku, czy ostrego lub przewlekłego zapalenia jelit.
W takich przypadkach konieczne może być wdrożenie żywienia sztucznego, które obejmuje żywienie dojelitowe (podawanie diety bezpośrednio do żołądka lub jelit) lub żywienie pozajelitowe (dostarczanie składników pokarmowych bezpośrednio do układu krążenia, z pominięciem przewodu pokarmowego).
Serwis zywieniemaznaczenie.pl ma z założenia charakter wyłącznie informacyjno-edukacyjny. Zamieszczone tu materiały w żadnej mierze nie zastępują profesjonalnej porady medycznej. Przed zastosowaniem się do treści medycznych znajdujących się w serwisie należy skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą.
Zapisz się na newsletter Żywienie ma znaczenie i dowiaduj się o nowościach w naszym serwisie jako pierwszy.
Nie musisz wychodzić z domu, zamów nasze produkty z wygodną dostawą pod same drzwi.
