Wodogłowie może być wrodzone lub nabyte, a więc dotyka zarówno niemowlęta, jak i dorosłych i osoby starsze. Często, choć nie zawsze, wiąże się ze wzrostem ciśnienia śródczaszkowego, które może mieć poważne konsekwencje dla zdrowia. Na czym polega ten stan i skąd się bierze? Jakie znamy metody leczenia wodogłowia i czy są skuteczne?
Wodogłowie polega na nadmiernym gromadzeniu się płynu mózgowo-rdzeniowego w komorach mózgu. Na skutek różnego rodzaju czynników dochodzi do zaburzenia równowagi – produkcja płynu staje się większa niż jego wchłanianie.
U zdrowego człowieka płyn mózgowo-rdzeniowy w naturalny sposób wypełnia komory mózgowe, pełniąc wiele ważnych funkcji. Stanowi on przede wszystkim ochronę dla tkanek mózgu – zarówno mechaniczną, jak i immunologiczną. Zapewnia także stabilność chemiczną mózgu, a także zapobiega jego niedokrwieniu. Dzięki prawidłowemu wchłanianiu w układzie krążenia możliwe jest zachowanie odpowiedniej ilości płynu mózgowo-rdzeniowego. Do powstania wodogłowia może doprowadzić zarówno jego nadmierna produkcja, jak i zaburzone wchłanianie czy istnienie przeszkody na drodze krążenia.
Wodogłowie możemy podzielić na wodogłowie wrodzone i wodogłowie nabyte. Istnieje też kilka różnych typów tego zaburzenia:
Szczególnym przypadkiem wodogłowia komunikującego jest wodogłowie normotensyjne, nazywane też zespołem Hakima – nie stwierdza się w nim wzrostu ciśnienia wewnątrzczaszkowego.
Przyczyny wodogłowia różnią się w zależności od jego typu. W przypadku wodogłowia wrodzonego kluczowe są zaburzenia na etapie rozwoju płodowego, wynikające z wad genetycznych lub toksycznych czynników środowiskowych. Najczęściej wrodzone wodogłowie związane jest z takimi schorzeniami jak:
Wśród częstych przyczyn nabytego wodogłowia wyróżnić można:
Objawy wodogłowia zależą przede wszystkim od jego rodzaju i wieku pacjenta. W przypadku wodogłowia u płodu czy wodogłowia u noworodków najbardziej wyraźnym symptomem jest znaczne powiększenie obwodu czaszki. Niezrośnięte kości głowy umożliwiają związane z gromadzeniem się płynu mózgowo-rdzeniowego rozpychanie struktur czy uwypuklenie ciemiączka. Wśród częstych problemów powiązanych z wodogłowiem u dzieci wymienić można opóźnienia rozwojowe (zarówno niedorozwój intelektualny, jak i zaburzenia rozwoju ruchowego oraz spowolniony wzrost), problemy z funkcjonowaniem zmysłów wzroku i słuchu. Wczesne objawy obejmują ataki padaczkowe, senność i wymioty, u dzieci starszych mogą ponadto wystąpić napady gwałtownego płaczu, rozdrażnienie, bóle głowy, skurcze mięśni, nietrzymanie moczu czy zaburzenia odżywiania.
Typowy dla wodogłowia jest tzw. objaw zachodzącego słońca (inaczej objaw Parinauda). Mówimy o nim, kiedy przy patrzeniu w górę lub w dół dolna powieka przykrywa część tęczówki oka dziecka. Jednocześnie pod górną powieką można zauważyć fragment białkówki. U części dzieci z wodogłowiem pojawia się również zez zbieżny i/lub niekontrolowane ruchy gałek ocznych.
U dorosłych wodogłowie daje nieco inne objawy, a to ze względu na zrośnięte kości czaszki. Do kluczowych symptomów należą bardzo silne bóle głowy, wymioty i nudności czy też zaburzenia widzenia związane ze wzrostem ciśnienia śródczaszkowego (np. obrzęk tarczy nerwu wzrokowego). Taki stan może być groźny dla życia, dlatego należy szybko udać się do lekarza. Wodogłowie normotensyjne nie powoduje zwiększonego ciśnienia wewnątrzczaszkowego, dlatego jego symptomy są jeszcze mniej charakterystyczne; zalicza się do nich tzw. triada Hakima: otępienie, ataksja i nietrzymanie moczu.
Diagnoza wodogłowia jest zazwyczaj stawiana po wykonaniu badań obrazowych: badania ultrasonograficznego (w przypadku niemowląt – USG przezciemiączkowego), tomografii komputerowej i rezonansu magnetycznego. W wielu przypadkach lekarze decydują się również na przeprowadzenie pomiaru ciśnienia wewnątrzczaszkowego.
U płodu wodogłowie można rozpoznać za pomocą USG już na etapie 12.–15. tygodnia ciąży – obserwowane są wówczas nieprawidłowości rozwojowe, przede wszystkim powiększona główka. Wczesne wykrycie umożliwia również leczenie wodogłowia jeszcze w łonie matki.
Czy wodogłowie może się cofnąć? Jaka jest długość życia dzieci i dorosłych z wodogłowiem? Wielu osobom zaburzenie to kojarzy się z ciężką niepełnosprawnością lub zagrożeniem życia. Rzeczywiście, nieleczone może wiązać się z poważnymi konsekwencjami. Nieleczone wodogłowie u płodu często prowadzi do jego obumarcia. Nieleczone wodogłowie u dziecka sprawia, że ok. 50% chorych nie kończy 3. roku życia, a ok. 80% nie dożywa dorosłości. Warto jednak pamiętać, że wcześniej wykryte wodogłowie przy odpowiednim leczeniu daje już o wiele bardziej optymistyczne rokowania – wieloletnią przeżywalność notuje się u ok. 90% chorych.
Wodogłowie leczy się chirurgicznie. Celem zabiegu jest odprowadzeniem nadmiaru płynu mózgowo-rdzeniowego poprzez wykonanie sztucznej przetoki lub zewnętrzny drenaż (głównie w nagłych przypadkach).
Najczęściej choremu wszczepia się specjalną zastawkę, stającą się łącznikiem między komorą mózgu a jamą otrzewną, w której dochodzi do wchłonięcia płynu mózgowo-rdzeniowego. Niestety niesie to ze sobą ryzyko powikłań, np. zakażenia czy powstania niedrożności wszczepionej zastawki. W niektórych przypadkach leczenie wodogłowia polega na wykonaniu dodatkowego kanału umożliwiającego odpływ płynu mózgowo-rdzeniowego czy też na wszczepieniu specjalnego zbiornika.
Powrót do zdrowia po leczeniu operacyjnym wymaga czasu i odpowiedniej rekonwalescencji. Ważnym elementem tego procesu jest zdrowa dieta, dostarczająca odpowiednią dawkę energii, a także niezbędne witaminy i minerały. Regularne podawanie pełnowartościowych posiłków pozwoli uniknąć niedożywienia i szybciej wrócić do zdrowia. W okresie okołooperacyjnym zalecana jest dieta płynna i półpłynna – warto sięgnąć po odżywki medyczne zapewniające solidną porcję energii w łatwo przyswajalnej formie. Polecanym produktem jest Fresubin Energy DRINK, który może służyć jako kompletna dieta w żywieniu całkowitym lub jako uzupełnienie posiłków w białko, witaminy i minerały. Można ją stosować zarówno u dorosłych, jak i dzieci powyżej 3. roku życia (z zachowaniem szczególnej ostrożności w przypadku dzieci młodszych niż 6 lat).
Wodogłowie to poważne zaburzenie, mogące powodować ciężkie powikłania. Warto jednak pamiętać, że odpowiednio leczone pozwala w wielu przypadkach na powrót do zdrowia, sprawności i normalnego funkcjonowania.
Serwis zywieniemaznaczenie.pl ma z założenia charakter wyłącznie informacyjno-edukacyjny. Zamieszczone tu materiały w żadnej mierze nie zastępują profesjonalnej porady medycznej. Przed zastosowaniem się do treści medycznych znajdujących się w serwisie należy skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą.
Zapisz się na newsletter Żywienie ma znaczenie i dowiaduj się o nowościach w naszym serwisie jako pierwszy.
Nie musisz wychodzić z domu, zamów nasze produkty z wygodną dostawą pod same drzwi.
