Wodogłowie u dzieci i dorosłych – objawy, przyczyny, rokowania

Wodogłowie związane jest z nadmiernym gromadzeniem się płynu mózgowo-rdzeniowego w komorach mózgu. Prowadzić może do poważnych zaburzeń rozwojowych, problemów z codziennym funkcjonowaniem, a nawet do śmierci. Odpowiednie leczenie znacząco poprawia rokowania i komfort życia chorego.

Czym jest wodogłowie?

Wodogłowie polega na nadmiernym gromadzeniu się płynu mózgowo-rdzeniowego w komorach mózgowych. Na skutek różnego rodzaju czynników dochodzi do zaburzenia równowagi – produkcja płynu staje się większa niż jego wchłanianie.

U zdrowego człowieka płyn mózgowo-rdzeniowy w naturalny sposób wypełnia komory mózgowe, pełniąc wiele ważnych funkcji. Jednak dzięki prawidłowemu wchłanianiu w układzie krążenia możliwe jest zachowanie jego odpowiedniej ilości. Do powstania wodogłowia może doprowadzić zarówno nadmierna produkcja płynu mózgowo-rdzeniowego, jak i zaburzone wchłanianie czy istnienie przeszkody na drodze krążenia.

Jakie są rodzaje wodogłowia?

Wodogłowie możemy podzielić na wodogłowie wrodzone i wodogłowie nabyte. Istnieje też kilka różnych typów tego zaburzenia:

  • wodogłowie wewnętrzne (inaczej niekomunikujące) – związane z wystąpieniem blokady na drodze krążenia płynu mózgowo-rdzeniowego, skutkującej zastojem płynu i powiększeniem komór mózgowych,
  • wodogłowie komunikujące – związane z problemem z nadprodukcją lub zaburzonym wchłanianiem płynu mózgowo-rdzeniowego,
  • wodogłowie normotensyjne (rodzaj wodogłowia komunikującego) – nazywane też zespołem Hakima, nie stwierdza się w nim podwyższonego ciśnienia płynu mózgowo-rdzeniowego.

Jakie są przyczyny wodogłowia?

Przyczyny wodogłowia różnią się w zależności od jego typu. W przypadku wodogłowia wrodzonego kluczowe są zaburzenia na etapie rozwoju płodowego, wynikające z wad genetycznych lub toksycznych czynników środowiskowych. Najczęściej wodogłowie wrodzone związane jest z:

  • przepukliną oponowo-rdzeniową,
  • zespołem Arnolda-Chiariego lub Dandy’ego-Walkera,
  • wrodzonym zwężeniem wodociągu mózgu,
  • infekcjami wewnątrzmacicznymi.

Wśród częstych przyczyn nabytego wodogłowia wyróżnić można:

  • zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych (w szczególności typ ropny),
  • nowotwory mózgu,
  • krwawienia wewnątrzczaszkowe,
  • infekcje ośrodkowego układu nerwowego,
  • urazy wewnątrzczaszkowe.

Wodogłowie – rokowanie

Czy wodogłowie może się cofnąć? Jaka jest długość życia z wodogłowiem? Wielu osobom zaburzenie to kojarzy się z ciężką niepełnosprawnością lub zagrożeniem życia. Rzeczywiście, nieleczone może wiązać się z poważnymi konsekwencjami. Nieleczone wodogłowie u płodu często prowadzi do jego obumarcia. Nieleczone wodogłowie u dziecka sprawia, że ok. 50% chorych nie kończy 3 r.ż., a ok. 80% nie dożywa dorosłości. Warto jednak pamiętać, że przy odpowiednim leczeniu dane są o wiele bardziej optymistyczne – wieloletnią przeżywalność notuje się u ok. 90% chorych.

Jakie są objawy wodogłowia?

W przypadku wodogłowia u płodu czy wodogłowia u noworodków najbardziej wyraźnym objawem jest znaczne powiększenie obwodu czaszki. Niezrośnięte kości głowy umożliwiają związane z gromadzeniem się płynu mózgowo-rdzeniowego rozpychanie struktur czy uwypuklenie ciemiączka. Wśród częstych problemów powiązanych z wodogłowiem u dzieci wymienić można niedorozwój intelektualny, zaburzenia rozwoju ruchowego, problemy z funkcjonowaniem zmysłu wzroku i słuchu.

Typowy dla wodogłowia jest objaw zachodzącego słońca. Mówimy o nim, kiedy przy patrzeniu w górę lub w dół dolna powieka przykrywa część tęczówki oka dziecka. Jednocześnie pod górną powieką można zauważyć fragment białkówki.

Objawy wodogłowia u dorosłych są nieco inne, a to ze względu na zrośnięte kości czaszki. Do kluczowych symptomów należą bardzo silne bóle głowy, wymioty i nudności, czy też zaburzenia widzenia, związane ze wzrostem ciśnienia śródczaszkowego. Taki stan może być groźny dla życia, dlatego należy szybko udać się do lekarza. W przypadku wodogłowia normotensyjnego występuje tzw. triada Hakima: otępienie, ataksja i nietrzymanie moczu.

Czy wodogłowie można wyleczyć?

Wodogłowie leczy się chirurgicznie. Celem zabiegu jest odprowadzeniem nadmiaru płynu mózgowo-rdzeniowego poprzez wykonanie sztucznej przetoki lub zewnętrzny drenaż (głównie w nagłych przypadkach).

Najczęściej choremu wszczepia się specjalną zastawkę, stającą się łącznikiem między komorą mózgu a jamą otrzewną, w której dochodzi do wchłonięcia płynu mózgowo-rdzeniowego. Niestety niesie to ze sobą ryzyko powikłań np. zakażenia czy powstania niedrożności wszczepionej zastawki. W niektórych przypadkach leczenie polega na wykonaniu dodatkowego kanału umożliwiającego odpływ płynu MR, czy też na wszczepieniu specjalnego zbiornika.

Powrót do zdrowia po leczeniu operacyjnym wymaga czasu i odpowiedniej rekonwalescencji. Ważnym elementem tego procesu jest zdrowa dieta, dostarczająca odpowiednią dawkę energii, a także niezbędne witaminy i minerały. W okresie okołooperacyjnym zalecana jest dieta płynna i półpłynna – warto sięgnąć po odżywki medyczne zapewniające solidną porcję energii w łatwo przyswajalnej formie. Szczególnie istotna jest odpowiednia opieka nad dzieckiem w okresie pooperacyjnym (dowiedz się więcej o opiece nad chorym dzieckiem). Regularne podawanie pełnowartościowych posiłków pozwoli uniknąć niedożywienia i szybciej wrócić do zdrowia.

Wodogłowie to poważne zaburzenie, mogące powodować ciężkie powikłania. Warto jednak pamiętać, że odpowiednio leczone pozwala w wielu przypadkach na powrót do zdrowia, sprawności i normalnego funkcjonowania.

Serwis zywieniemazanczenie.pl ma z założenia charakter wyłącznie informacyjno-edukacyjny. Zamieszczone tu materiały w żadnej mierze nie zastępują profesjonalnej porady medycznej. Przed zastosowaniem się do treści medycznych znajdujących się w serwisie należy skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą