Zespoły Żywieniowe w szpitalach. Klucz do skutecznej opieki nad pacjentem

Rola i skład Zespołu Żywieniowego

Zespół Żywieniowy (ZŻ) jest to interdyscyplinarny zespół składający się z różnych specjalistów , którzy współpracują w celu zapewnienia kompleksowej opieki żywieniowej pacjentom. W skład zespołu żywieniowego wchodzą zazwyczaj:

1. Lekarz specjalista (najczęściej z zakresu gastroenterologii, chirurgii, anestezjologii, intensywnej terapii)
2. Dietetyk
3. Pielęgniarka
4. Farmaceuta,
5. Inni specjaliści, w zależności od potrzeb pacjenta (np. psycholog, fizjoterapeuta).

Organizacja Zespołów Żywieniowych różni się w zależności od rodzaju szpitala, dostępności specjalistów z zakresu leczenia żywieniowego.

Możemy wyróżnić trzy najczęściej spotykane modele organizacji Zespołu Żywieniowego

1. Zespół żywieniowy jako odrębna jednostka składająca się z osób powołanych do pracy jedynie w tym zespole.
2. Zespół żywieniowy jako jednostka powołana z pracowników szpitala, będąca ich pracą dodatkową.

• Zespół żywieniowy jako jednostka powołana z pracowników szpitala, jako forma pracy dodatkowej wspierana przez tak zwanych łączników.

Łącznikiem są osoby pracujące w oddziałach, odpowiedzialne są za kontakt z Zespołem Żywieniowym.

Skład ZŻ może różni się w zależności od placówki. W niektórych szpitalach składa się on po jednym przedstawicielu każdego zawodu, w innych po kilku.

Są szpitale, których koordynatorem/przewodniczącym jest dietetyk, jednak w Standardach Żywienia POLSPEN możemy znaleźć informacje, iż powinien nim być lekarz.

Zadania i funkcje Zespołu Żywieniowego

Główne zadania Zespołu Żywieniowego.

• organizacja żywienia w oddziałach szpitalnych,
• upowszechnianie wiedzy na temat żywienia,
• wprowadzenie obowiązkowej oceny stanu odżywienia,
• zapobieganie niedożywieniu szpitalnemu poprzez ustalenie planu postępowa żywieniowego u chorych, u których stwierdzono niedożywienie lub jego ryzyko
• opracowanie i wdrażani zasad monitorowania przez dyrekcję szpitala obowiązku zamieszczania w menu szpitalnym zawartości energii, białka, węglowodanów i tłuszczu w każdym posiłku
• upowszechnianie opracowanych i rekomendowanych przez zespół standardów rozpoznawania niedożywienia i metod leczenia żywieniowego

Ponadto:

• Planowanie i monitorowanie terapii żywieniowej (enteralnej lub parenteralnej).
• Edukacja pacjentów i personelu medycznego w zakresie zasad żywienia klinicznego.
• Zapewnienie bezpieczeństwa i skuteczności terapii żywieniowej.
• Monitorowanie efektów leczenia oraz wprowadzanie ewentualnych korekt w terapii.

Współpraca i organizacja Zespołu Żywieniowego

Zespół żywieniowy działa zgodnie z najnowszymi wytycznymi i standardami w dziedzinie żywienia klinicznego, aby zapewnić optymalną opiekę i poprawę stanu zdrowia pacjentów.

W Polsce nie ma formalnego, ustawowego obowiązku powoływania zespołów żywieniowych we wszystkich szpitalach. Jednakże, zalecenia dotyczące tworzenia zespołów żywieniowych wynikają z wytycznych Polskiego Towarzystwa Żywienia Klinicznego (POLSPEN) oraz z międzynarodowych standardów i dobrych praktyk w zakresie żywienia klinicznego.

Zespoły Żywieniowe są zalecane w większych, bardziej specjalistycznych,  jak i mniejszych szpitalach w tym powiatowych.  Pacjenci wymagający specjalistycznej opieki żywieniowej mogą trafić do każdego szpitala stąd konieczna jest dostępność specjalistów. Ich obecność ma na celu poprawę jakości opieki zdrowotnej, zmniejszenie ryzyka powikłań związanych z niedożywieniem i zoptymalizowanie wyników leczenia.

Niektóre jednostki ochrony zdrowia, szczególnie te akredytowane lub dążące do uzyskania akredytacji, mogą mieć wewnętrzne regulacje lub standardy, które nakładają obowiązek tworzenia zespołów żywieniowych. Pomimo braku ogólnokrajowego obowiązku, trend w kierunku powoływania takich zespołów rośnie ze względu na coraz większą świadomość znaczenia żywienia klinicznego w procesie leczenia pacjentów.

Rola dietetyka w zespole żywieniowym jest kluczowa i obejmuje szereg zadań związanych z oceną, planowaniem, wdrażaniem i monitorowaniem terapii żywieniowej pacjentów.

Rola dietetyka w Zespole Żywieniowym

1. Ocena stanu odżywienia pacjenta:
   • Przeprowadzenie szczegółowej oceny stanu odżywienia pacjenta, w tym analizy dietetycznej, antropometrycznej
   • Identyfikacja pacjentów zagrożonych niedożywieniem, niedożywionych lub wymagających specjalistycznej interwencji żywieniowej.
2. Opracowanie planu żywieniowego:
   • Współpraca z lekarzami przy tworzeniu indywidualnych planów żywieniowych dostosowanych do potrzeb pacjenta, jego stanu zdrowia, chorób współistniejących oraz preferencji żywieniowych.
   • Współpraca z lekarzami przy wyborze odpowiedniej formy żywienia (doustne, dojelitowe, pozajelitowe).
3. Edukacja pacjentów i personelu medycznego:
   • Edukowanie pacjentów oraz ich rodzin na temat znaczenia właściwego odżywiania i sposobów realizacji zaleceń dietetycznych.
   • Szkolenie personelu medycznego w zakresie zasad żywienia klinicznego i współpraca w ramach zespołu terapeutycznego.
4. Współpraca z innymi członkami zespołu żywieniowego:
   • lekarzami, pielęgniarkami, farmaceutami i innymi specjalistami w celu zapewnienia spójnej i skutecznej opieki żywieniowej.
   • Udział w regularnych spotkaniach zespołu żywieniowego, omawianie przypadków pacjentów oraz podejmowanie wspólnych decyzji terapeutycznych.
5. Dokumentacja i raportowanie:
   • Prowadzenie dokładnej dokumentacji dotyczącej stanu odżywienia pacjenta, zaleceń dietetycznych oraz postępów w terapii.
   • Sporządzanie raportów i analiz dotyczących efektywności wdrożonych interwencji żywieniowych.

Dietetyk pełni więc rolę eksperta ds. żywienia w zespole żywieniowym, dbając o to, aby pacjenci otrzymywali optymalne wsparcie żywieniowe, które jest integralną częścią procesu leczenia i poprawy zdrowia.

Obecnie dietetycy (także ci mający wiedzę w tym zakresie)  jeszcze nie mają uprawnień do  zlecania pacjentowi żywności specjalnego przeznaczenia medycznego zarówno doustnej, jak i podawanej przez sztuczny dostęp do przewodu pokarmowego.

Sytuacja ta wynika z braku ustawy regulującej zawód dietetyka, w której mogłyby być zawarte kompetencje dietetyka w planowanie doustnej żywności specjalnego przeznaczenia medycznego.

Autor: Dietetyk kliniczny mgr Natalia Mogiłko

Literatura: Standardy żywienia dojelitowego i pozajelitowego, POLSPEN 2019.