Zapalenie opon mózgowych – rodzaje, objawy, przyczyny i leczenie

Zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych to choroba stwarzająca poważne zagrożenie dla zdrowia i życia. W zależności od podłoża problemu (wirusowe lub bakteryjne) należy natychmiastowo wdrożyć odpowiednie leczenie, by uniknąć groźnych powikłań. Jak rozpoznać ZOMR i skutecznie z nim walczyć?

Czym jest zapalenie opon mózgowych?

Zapalenie opon mózgowych, czyli ZOMR, to poważna choroba zakaźna, podczas której dochodzi do powstania stanu zapalnego trzech opon mózgowo-rdzeniowych. W poważniejszych przypadkach stan zapalny obejmuje także tkanki mózgu – mówimy wówczas o zapaleniu opon mózgowo-rdzeniowych i mózgu. Ze względu na proces zapalny i związany z nim obrzęk dochodzi do powstania nacisku na mózg i tkankę nerwową, co powoduje upośledzenie wielu funkcji i liczne objawy chorobowe.

Skutki zapalenia opon mózgowych mogą bardzo groźne – zdarza się, że choroba prowadzi do ciężkich powikłań, a nawet do śmierci.

Przyczyny zapalenia opon mózgowych

Przyczyny zapalenia opon mózgowych można podzielić na wirusowe i bakteryjne – w Polsce oba rodzaje zakażenia występują z podobną częstością. Wyróżniamy infekcje pierwotne i wtórne – w przypadku tych drugich zakażenie rozprzestrzenia się na opony mózgowe ze źródła znajdującego się w innym miejscu na ciele.

  • Wirusowe zapalenie opon mózgowych: najczęściej spowodowane jest zakażeniem enterowirusami, arbowirusami (np. wirus kleszczowego zapalenia mózgu), wirusem opryszczki zwykłej, cytomegalii, ospy wietrznej i półpaśca czy wirusem Ebsteina-Barra.
  • Bakteryjne zapalenie opon mózgowych (ropne lub aseptyczne): często odpowiedzialne są za nie paciorkowce grupy B i pałeczki Gram-ujemne, listerie, meningokoki, pneumokoki, gronkowce, bakterie hemofilne typu B, dwoinki zapalenia płuc, borelie i niektóre krętki.

Do rzadkich przypadków należą zapalenia opon mózgowych wywoływane przez grzyby i pasożytyZapalenie opon mózgowych u małych dzieci zwykle wywołują inne drobnoustroje niż te odpowiedzialne za zapalenie opon mózgowych u dorosłych i starszych dzieci.

Zapalenie opon mózgowych – czy jest zaraźliwe?

Zapalenie opon mózgowych jest chorobą zakaźną. Źródłem zakażenia mogą być nosiciele i osoby chore, rozsiewający drobnoustroje drogą kropelkową czy fekalno-oralną. Kiedy przedostaną się na skórę, z łatwością przeniosą się do układu pokarmowego lub oddechowego, a także moczowego, skąd wędrują dalej do krwi i płynu mózgowo-rdzeniowego. Do czynników ryzyka wystąpienia ZOMR należą także m.in.:

  • zabiegi medyczne (zwłaszcza neurochirurgiczne),
  • urazy czaszki,
  • obniżona odporność,
  • zapalenie zatok,
  • zapalenie ucha środkowego.

Jakie są objawy zapalenia opon mózgowych?

Wirusowe zapalenie opon mózgowych wylęga się od kilku do kilkunastu dni, z reguły przechodzone jest stosunkowo łagodnie i ustępuje samoistnie. Pierwsze objawy zapalenia opon mózgowych spowodowanego wirusem to nieżyt górnych dróg oddechowych i dolegliwości ze strony układu pokarmowego np. biegunka. W drugiej fazie zauważyć można gorączkę, której towarzyszą dreszcze i typowe symptomy ZOMR: ból głowy, sztywność karku, wymioty czy światłowstręt. Z reguły stan taki utrzymuje się kilka dni.

W przypadku bakteryjnego zapalenia opon mózgowych choroba wylęga się zaledwie w kilka godzin lub kilka dni, ma nagły przebieg i jest o wiele bardziej niebezpieczna. Od razu pojawiają się charakterystyczne objawy:

  • gorączka i dreszcze,
  • ból głowy,
  • sztywność karku,
  • wymioty,
  • nadwrażliwość na dotyk, światło, dźwięk, zapach.

Konieczne jest szybkie podjęcie leczenia, w przeciwnym razie po kilku dniach może pojawić się senność, a w końcu utrata przytomności. Istnieje wysokie ryzyko powikłań np. stanu padaczkowego, obrzęku mózgu, niedowładów czy upośledzenia umysłowego. W przypadku meningokokowego zapalenia opon mózgowych występuje ryzyko sepsy, charakteryzującej się wysoką śmiertelnością.

Leczenie zapalenia opon mózgowych

Leczenie ZOMR zawsze wymaga hospitalizacji. Przy zapaleniu wirusowym stosuje się podawane dożylnie leki przeciwwirusowe oraz leczenie objawowe – celem jest m.in. działanie przeciwobrzękowe i przeciwzapalne, zapobieganie zaburzeniom gospodarski wodno-elektrolitowej i zapewnienie właściwego odżywienia organizmu (zobacz, na czym polega żywienie dojelitowe i pozajelitowe). W przypadku bakteryjnego zapalenia stosuje się podawanie dożylne antybiotyków i leczenie objawowe, podobne jak przy zakażeniu wirusowym. Istotny element leczenia stanowi także rehabilitacja.

Rekonwalescencja po zapaleniu opon mózgowych obejmuje m.in. rehabilitację czy oszczędzający tryb życia. Jedną z kluczowych kwestii jest odpowiednia dieta, pozwalająca nabrać sił i powrócić do zdrowia. Warto sięgnąć po smaczne i wygodne do spożycia odżywki medyczne, zawierające cenne witaminy i minerały, a także wysoką zawartość starannie zbilansowanych składników odżywczych (dowiedz się więcej o odżywkach medycznych).

Jak zapobiegać zapaleniu opon mózgowo-rdzeniowych?

Zapalenie opon mózgowych może mieć poważne skutki w przyszłości, prowadząc do nieodwracalnych zmian w organizmie. Dlatego tak ważna jest profilaktyka. Szczepienia ochronne stanowią skuteczne zabezpieczenie przed wieloma drobnoustrojami powodującymi ZOMR. Ważną kwestią jest też przestrzeganie ogólnych zasad higieny i leczenie na bieżąco wszelkich stanów zapalnych.

Zapalenie opon mózgowych to groźna choroba, jednak szybka diagnoza i natychmiastowe podjęcie leczenia mogą znacznie poprawić rokowania. Pamiętajmy o profilaktyce – szczepienia ochronne i dbałość o higienę minimalizują ryzyko zachorowania.

Serwis zywieniemazanczenie.pl ma z założenia charakter wyłącznie informacyjno-edukacyjny. Zamieszczone tu materiały w żadnej mierze nie zastępują profesjonalnej porady medycznej. Przed zastosowaniem się do treści medycznych znajdujących się w serwisie należy skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą