Zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych to poważne schorzenie, które wymaga natychmiastowej interwencji medycznej – może bowiem stanowić bezpośrednie zagrożenie dla życia pacjenta. W Polsce każdego roku odnotowuje się kilkaset przypadków ZOMR, przy czym szczególnie narażone są dzieci, osoby starsze oraz te z obniżoną odpornością. Jakie czynniki powodują zapalenie opon mózgowych i jak rozpoznać objawy choroby? W jaki sposób można się uchronić przed zakażeniem?
Zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, czyli ZOMR, to poważna choroba zakaźna, podczas której dochodzi do powstania stanu zapalnego trzech opon mózgowo-rdzeniowych. W poważniejszych przypadkach stan zapalny obejmuje także tkanki mózgu – mówimy wówczas o zapaleniu opon mózgowo-rdzeniowych i mózgu. Ze względu na proces zapalny i związany z nim obrzęk dochodzi do powstania nacisku na mózg i tkankę nerwową, co powoduje upośledzenie wielu funkcji i liczne objawy chorobowe.
Skutki zapalenia opon mózgowych mogą bardzo groźne – zdarza się, że choroba prowadzi do ciężkich powikłań, a nawet do śmierci.
Przyczyny zapalenia opon mózgowych można podzielić na wirusowe i bakteryjne – w Polsce oba rodzaje zakażenia występują z podobną częstością. Ponadto wyróżniamy infekcje pierwotne i wtórne; w przypadku tych drugich zakażenie rozprzestrzenia się na opony mózgowe ze źródła znajdującego się w innym miejscu w ciele (przykładem może być gruźlicze zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych).
Do rzadkich przypadków należy grzybicze zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych oraz zapalenia wywoływane przez pasożyty. Zapalenie opon mózgowych u dzieci zwykle wywołują inne drobnoustroje niż te odpowiedzialne za zapalenie opon mózgowych u dorosłych i nastolatków.
Zapalenie opon mózgowych jest chorobą zakaźną. Źródłem zakażenia mogą być nosiciele i osoby chore, rozsiewający drobnoustroje drogą kropelkową czy fekalno-oralną. Kiedy przedostaną się na skórę, z łatwością przeniosą się do układu pokarmowego lub oddechowego, a także moczowego, skąd wędrują dalej do krwi i płynu mózgowo-rdzeniowego. Do czynników ryzyka wystąpienia ZOMR należą także m.in.:
Wirusowe zapalenie opon mózgowych wylęga się od kilku do kilkunastu dni. Pierwsze objawy zapalenia opon mózgowych spowodowanego wirusem to nieżyt górnych dróg oddechowych i dolegliwości ze strony układu pokarmowego, np. biegunka. W drugiej fazie zauważyć można gorączkę, której towarzyszą dreszcze i typowe symptomy ZOMR: ból głowy, sztywność karku, wymioty czy światłowstręt. Przebieg wirusowego zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych jest stosunkowo łagodny – stan chorobowy utrzymuje się z reguły przez kilka dni i ustępuje samoistnie.
W przypadku bakteryjnego zapalenia opon mózgowych choroba wylęga się zaledwie w kilka godzin lub kilka dni, ma nagły przebieg i jest o wiele niebezpieczniejsza. Od razu pojawiają się charakterystyczne objawy:
Konieczne jest szybkie podjęcie leczenia, w przeciwnym razie po kilku dniach może pojawić się senność, zaburzenia świadomości, a w końcu utrata przytomności. Istnieje wysokie ryzyko powikłań, np. stanu padaczkowego, obrzęku mózgu, utraty słuchu, niewydolności nerek, niedowładów czy upośledzenia umysłowego z powodu trwałego uszkodzenia mózgu. W przypadku meningokokowego zapalenia opon mózgowych występuje ryzyko sepsy, charakteryzującej się wysoką śmiertelnością.
Podstawowym badaniem w diagnostyce ZOMR jest pobranie do analizy próbki płynu mózgowo-rdzeniowego poprzez nakłucie lędźwiowe (punkcję lędźwiową). Można w ten sposób wykryć zarówno odkleszczowe zapalenie opon mózgowych, jak i te o etiologii wirusowej, bakteryjnej czy grzybiczej. Analiza mikrobiologiczna płynu mózgowo-rdzeniowego umożliwia identyfikację patogenu odpowiedzialnego za rozwój choroby. Badanie stężenia glukozy i poziomu białka pozwala dowiedzieć się więcej o charakterze procesu zapalnego.
Lekarz przeprowadzający rozpoznanie zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych zwraca szczególną uwagę na występowanie charakterystycznych objawów oponowych, takich jak sztywność karku czy dodatni objaw Kerniga. Istotnych informacji diagnostycznych dostarczają ponadto badania laboratoryjne krwi, w tym oznaczenie poziomu białka C-reaktywnego, morfologia oraz posiewy krwi, a także badania obrazowe: tomografia komputerowa lub rezonans magnetyczny głowy, a w przypadku noworodków – USG przezciemiączkowe.
Leczenie ZOMR zawsze wymaga hospitalizacji. Przy zapaleniu wirusowym stosuje się podawane dożylnie leki przeciwwirusowe oraz leczenie objawowe – celem jest m.in. działanie przeciwobrzękowe i przeciwzapalne, zapobieganie zaburzeniom gospodarski wodno-elektrolitowej i zapewnienie właściwego odżywienia organizmu (przeczytaj, na czym polega żywienie dojelitowe i pozajelitowe). W przypadku bakteryjnego zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych stosuje się podawanie dożylne antybiotyków i leczenie objawowe, podobne jak przy zakażeniu wirusowym. Istotny element leczenia stanowi także rehabilitacja.
Rekonwalescencja po zapaleniu opon mózgowych obejmuje m.in. rehabilitację czy oszczędzający tryb życia. Jedną z kluczowych kwestii jest odpowiednia dieta, pozwalająca nabrać sił i powrócić do zdrowia. Warto sięgnąć po smaczne i wygodne do spożycia odżywki medyczne, zawierające cenne witaminy i minerały, a także wysoką zawartość starannie zbilansowanych składników odżywczych.
Zapalenie opon mózgowych może mieć poważne skutki w przyszłości, prowadząc do nieodwracalnych zmian w organizmie. Dlatego tak ważna jest profilaktyka. Szczepienia ochronne stanowią skuteczne zabezpieczenie przed wieloma drobnoustrojami powodującymi ZOMR. Ważną kwestią jest też przestrzeganie ogólnych zasad higieny i leczenie na bieżąco wszelkich stanów zapalnych. Warto również zadbać o wzmacnianie odporności poprzez odpowiednią dietę bogatą w witaminy i składniki mineralne pomagające w walce z patogenami.
Ponieważ dzieci znajdują się w grupie osób najbardziej narażonych na zakażenie tą groźną chorobą, rodzice powinni szczególnie się przyłożyć do profilaktyki. Przestrzeganie kalendarza szczepień i regularne wizyty kontrolne u pediatry znacząco zwiększają bezpieczeństwo zdrowotne najmłodszych. Z uwagi na rosnącą liczbę przypadków odkleszczowego zapalenia mózgu ważna jest również edukacja, przede wszystkim jak unikać ukąszenia przez te groźne pasożyty oraz jak postępować, gdy już do niego dojdzie.
Zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych to groźna choroba, jednak szybka diagnoza i natychmiastowe podjęcie leczenia mogą znacznie poprawić rokowania. Pamiętajmy o profilaktyce – szczepienia ochronne i dbałość o higienę minimalizują ryzyko zachorowania.
Serwis zywieniemaznaczenie.pl ma z założenia charakter wyłącznie informacyjno-edukacyjny. Zamieszczone tu materiały w żadnej mierze nie zastępują profesjonalnej porady medycznej. Przed zastosowaniem się do treści medycznych znajdujących się w serwisie należy skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą
Zapisz się na newsletter Żywienie ma znaczenie i dowiaduj się o nowościach w naszym serwisie jako pierwszy.
Nie musisz wychodzić z domu, zamów nasze produkty z wygodną dostawą pod same drzwi.
