Żywienie dojelitowe to jedna z form leczenia żywieniowego, polegająca na dostarczaniu do organizmu substancji odżywczych drogą inną niż doustna. Tego rodzaju opiekę żywieniową prowadzi się w warunkach domowych u pacjentów, u których żywienie pozajelitowe jest niemożliwe lub niewystarczające. Co to jest PEG i co warto wiedzieć na temat żywienia dojelitowego?
Utrata możliwości samodzielnego przyjmowania pokarmów, związana zwykle z zaburzeniami połykania o różnej etiologii, stanowi ogromne wyzwanie dla organizmu i może prowadzić do niedożywienia, spadku masy ciała, osłabienia. Na szczęście współczesna medycyna oferuje skuteczne rozwiązania, które pozwalają na dostarczenie niezbędnych składników odżywczych bezpośrednio do przewodu pokarmowego. Jedną z metod odżywiania jest przezskórna endoskopowa gastrostomia, powszechnie znana jako PEG. Ta procedura, choć może budzić obawy, często jest nieodzowna do poprawy jakości życia pacjentów z rozpoznanym niedożywieniem, którzy z różnych przyczyn nie mogą odżywiać się w sposób tradycyjny.
Żywienie dojelitowe odbywa się bezpośrednio do wybranego odcinka przewodu pokarmowego. W tym celu tworzy się specjalne, sztuczne dojście, np. jejunostomię (do jelita cienkiego), gastrostomię czy PEG. PEG jest przetoką, która umożliwia podanie pokarmu bezpośrednio do żołądka. Przez ścianę jamy brzusznej wprowadza się do żołądka specjalną, cienką rurkę. Zabieg jest przeprowadzany pod kontrolą endoskopu. Dren wykonuje się z silikonu lub z poliuretanu, a więc materiału, który nie powoduje stanów zapalnych ani odleżyn przy długotrwałym kontakcie ze skórą lub ścianą żołądka.
Ponieważ PEG często użytkowany jest długotrwale, może ulec uszkodzeniu i wymagać wymiany na nowy. Wskazaniem do wymiany może być nieszczelność stomii, pęknięcie, zatkanie lub stwardnienie drenu.
Karmienie przez PEG stosuje się wówczas, gdy pomimo sprawnego przewodu pokarmowego nie jesteśmy w stanie drogą doustną dostarczyć do organizmu pacjenta wystarczającej ilości substancji odżywczych niezbędnych dla zaspokojenia jego potrzeb metabolicznych. Gdy przewidywany okres żywienia klinicznego będzie krótszy niż 4 tygodnie, możliwe jest zastosowanie zgłębnika dożołądkowego. W przypadku okresu żywienia dłuższego niż 3–4 tygodnie sugerowane jest PEG.
Żywienie medyczne tego typu stosuje się z powodów neurologicznych oraz onkologicznych. Do tych pierwszych należą urazy głowy, udary mózgu, urazy ośrodkowego układu nerwowego, stwardnienie zanikowe boczne, stwardnienie rozsiane, choroba Alzheimera, demencja starcza, stany wegetatywne, zespół rzekomoopuszkowy, choroba Parkinsona, miastenia i zapalenia skórno-mięśniowe. Do wskazań onkologicznych należą przypadki paliatywne oraz wczesne rozpoczęcie żywienia po operacji, radioterapii i chemioterapii. Wskazaniem do żywienia dojelitowego PEG mogą być również urazy okolicy ustno-gardłowej, urazy krtani i tchawicy, ciężkie urazy twarzy itp. Czasem PEG stosuje się także w przypadku wyniszczenia spowodowanego AIDS, po chirurgicznych zabiegach twarzoczaszki, w zespole krótkiego jelita, przy ostrym i przewlekłym zapaleniu trzustki, w mukowiscydozie, chorobie Leśniowskiego-Crohna i innych chorobach zapalnych jelit.
Pomimo szerokiego zastosowania PEG istnieją określone sytuacje kliniczne, w których zastosowanie przetoki odżywczej jest niemożliwe lub obarczone zbyt dużym ryzykiem. Przeciwwskazaniem do wykonania zabiegu PEG mogą być zaburzenia krzepnięcia krwi (INR>1,5, PLT 50 000/mm3), przemieszczenie organów (np. wątroby lub okrężnicy), hepato- lub splenomegalia, zaawansowane wodobrzusze, zapalenie otrzewnej, niedrożność przewodu pokarmowego, niedokrwienie jelit, masywne owrzodzenia czy naciek npl. Karmienie przez PEG jest niewskazane również w przypadku osób ze znaczną otyłością oraz tych, które przeszły częściową lub całkowitą resekcję żołądka.
Zabieg założenia przezskórnej endoskopowej gastrostomii jest procedurą planową, przeprowadzaną w szpitalu, najczęściej w pracowni endoskopowej. Stanowi element leczenia żywieniowego, obejmującego ocenę stanu odżywienia oraz zapotrzebowania na różne składniki pokarmowe, zlecenie i podawanie substancji odżywczych oraz monitorowanie stanu zdrowia pacjenta.
Sam zabieg trwa od 15 do 45 minut i odbywa się w znieczuleniu miejscowym lub ogólnym, zawsze w sterylnych, chirurgicznych warunkach. Lekarz wprowadza przez usta pacjenta giętki endoskop (gastroskop) do żołądka, aby uwidocznić jego wnętrze i wybrać optymalne miejsce do założenia przetoki. Następnie, po zdezynfekowaniu skóry brzucha, wykonuje niewielkie nacięcie, przez które wprowadza specjalną igłę, a za nią prowadnicę, która jest chwytana kleszczykami endoskopu. Przy pomocy prowadnicy zgłębnik PEG jest precyzyjnie przeciągany na zewnątrz, a wewnętrzna część, w postaci grzybka lub balonika, zapobiega jego wysunięciu.
Pacjent przez 8 godzin przed wykonaniem zabiegu musi być na czczo. Ze względu na zwiększone ryzyko infekcji przed zabiegiem aplikuje się choremu dożylnie antybiotyk – cefazolinę lub inny, o podobnym spektrum działania. Podawanie pokarmu przez PEG zwykle rozpoczyna się następnego dnia po zabiegu, niekiedy nawet wcześniej.
W zabiegu wytworzenia PEG powikłania są rzadkie. Ciężkie dotykają 1–4% pacjentów, zaś te wymagające interwencji chirurgicznej zdarzają się u około 0,5% wszystkich przypadków. Do najpoważniejszych powikłań należy perforacja, krwawienie i zapalenie otrzewnej. Może dojść również do zakażenia rany, zaciekania, krwawienia lub zatkania. Pacjentowi towarzyszyć mogą również dolegliwości bólowe.
Możemy wyróżnić różne rodzaje żywienia dojelitowego PEG. Rodzaje te wyodrębnia się na podstawie średnicy zgłębnika (14–20F), zastosowanego materiału oraz sposobu mocowania zewnętrznego talerzyka.
Po zabiegu ważnym elementem leczenia pacjenta jest pielęgnacja PEG. Żywienie dojelitowe jest bezpieczne tylko wówczas, gdy zgłębnik będzie regularnie czyszczony, a skóra wokół niego odpowiednio zadbana. W przypadku zaobserwowania zaczerwienienia i bólu przy dotyku należy natychmiast skonsultować się z lekarzem lub pielęgniarką.
Przed każdym podaniem diety lub leków oraz po wykonaniu czynności zgłębnik należy starannie przepłukać przegotowaną wodą o temperaturze pokojowej, używając do tego celu strzykawki. Podawanie diety przemysłowej powinny odbywać się powoli, najlepiej za pomocą specjalnej pompy lub metodą grawitacyjną, zawsze w pozycji półsiedzącej lub siedzącej, aby zminimalizować ryzyko cofania się treści pokarmowej i aspiracji do płuc.
Skóra wokół stomii musi być codziennie przemywana przy użyciu wody z mydłem, roztworu soli fizjologicznej lub specjalnego preparatu antyseptycznego, a następnie dokładnie osuszana. Konieczne jest również codzienne obracanie zgłębnika o 360°, co zapobiega wrastaniu wewnętrznej płytki. Wykonując czynności pielęgnacyjne wokół zgłębnika, należy upewnić się, że jego końcówka jest zamknięta, a zaciski zaciśnięte. Do pielęgnacji nie należy używać środków pielęgnacyjnych zawierających jodynę! Po zagojeniu się przetoki można brać prysznic, kąpać się w wannie, a nawet pływać.
Pierwsze zastosowanie PEG miało miejsce w 1980 roku. Od tego czasu, wraz z upowszechnieniem endoskopii, zabieg ten zyskał ogromną popularność i stał się podstawową metodą żywienia dojelitowego pacjentów. I choć wytworzenie PEG jest proste i stosunkowo rzadko wiąże się z poważnymi komplikacjami, przed wykonaniem zabiegu należy upewnić się, że żywienie medyczne tą metodą przyniesie pacjentowi rzeczywiste korzyści, nie narażając go na uciążliwe i niebezpieczne dla zdrowia powikłania. Ponadto pacjent powinien znajdować się pod stałą opieką specjalistycznej poradni żywieniowej.
Serwis zywieniemaznaczenie.pl ma z założenia charakter wyłącznie informacyjno-edukacyjny. Zamieszczone tu materiały w żadnej mierze nie zastępują profesjonalnej porady medycznej. Przed zastosowaniem się do treści medycznych znajdujących się w serwisie należy skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą.
Zapisz się na newsletter Żywienie ma znaczenie i dowiaduj się o nowościach w naszym serwisie jako pierwszy.
Nie musisz wychodzić z domu, zamów nasze produkty z wygodną dostawą pod same drzwi.
