Niekiedy w życiu zdarzają się sytuacje, kiedy najprostsze życiowe czynności sprawiają trudność albo stają się zupełnie niemożliwe. Wtedy można naprawdę docenić wagę samodzielnego oddychania, jedzenia, poruszania się czy wykonywania czynności fizjologicznych, do których na co dzień właściwie nie przywiązujemy większej wagi. Tymczasem kiedy zawodzą ważne funkcje organizmu, z pomocą przychodzi nam współczesna medycyna, chociażby przez żywienie enteralne i parenteralne.
Żywienie enteralne to sztuczne żywienie drogą przewodu pokarmowego, czyli dożołądkowe lub dojelitowe osoby chorej. Kiedy pacjent z powodu jakiejś choroby jest niedożywiony, ale ma prawidłowo działający układ pokarmowy, wtedy specjalistyczną dietę wprowadza się doustnie, ponieważ ta forma podania pokarmu do przewodu pokarmowego jest najbardziej naturalna, pobudza wytwarzanie enzymów oraz perystaltykę jelit
Jeśli jednak pacjent ma problemy z przełykaniem lub cierpi na niedrożność górnego odcinka przewodu pokarmowego, wprowadza się żywienie dożołądkowe lub dojelitowe, z pominięciem jamy ustnej. Wskazania do jego zastosowania pojawiają się w różnego typu chorobach neurologicznych, nowotworowych, śpiączce, urazach mnogich i wielu innych przypadkach. Żywienie enteralne odbywa się wówczas przez zgłębnik założony przez nos, znacznie rzadziej przez usta.
Jeśli tego typu żywienie z różnych przyczyn musi potrwać dłużej, pacjentowi wykonuje się specjalną przetokę odżywczą, czyli PEG, dzięki której pokarm podaje się bezpośrednio do żołądka. Jest to specjalna silikonowa rurka, która zostaje wprowadzona przez ścianę jamy brzusznej do żołądka przy pomocy gastroskopu. Silikon nie reaguje w żaden sposób z organizmem i w każdej chwili można go wymienić na nowy. Ten sposób odżywiania enteralnego znacznie ułatwia normalne funkcjonowanie, a także żywienie medyczne w warunkach domowych.
W sytuacji, gdy u pacjenta występuje ryzyko niedożywienia i nie ma możliwości podawania zwykłych pokarmów drogą doustną, żywienie dojelitowe jest z reguły pierwszą opcją terapeutyczną. Istnieją jednak sytuacje, kiedy diety przemysłowe nie są zalecane. Przeciwwskazania do żywienia enteralnego obejmują:
Powikłania żywienia dojelitowego mogą wynikać zarówno z niewłaściwej podaży diety, jak i problemów mechanicznych takich jak zachłyśnięcie się czy zatkanie zgłębnika. Diety o wysokiej osmolalności mogą prowadzić do biegunki, nudności i wymiotów, z kolei niedostateczna ilość płynów lub błonnika pokarmowego skutkuje zaparciami. Powikłania metaboliczne żywienia enteralnego (hiperglikemia, hipoglikemia, hipernatremia, hiponatremia, hipokaliemia, hipofosfatemia, niedobory witamin i pierwiastków śladowych) mogą prowadzić do zaburzeń przemiany materii. Innym poważnym problemem jest możliwość przekarmienia pacjenta. Dlatego tak ważne jest, by plan leczenia żywieniowego był przygotowany i nadzorowany przez lekarza specjalistę.
Równie ważna dla bezpieczeństwa w przypadku żywienia dojelitowego jest prawidłowa opieka nad zgłębnikiem lub przetoką, jeśli to właśnie tą drogą chory otrzymuje pokarm. Niedostateczna higiena sondy może być przyczyną infekcji bakteryjnych. Wśród powikłań związanych z założeniem gastrostomii i jejustomii trzeba wymienić także migracje, zapętlenie lub wypadnięcie drenu, aspirację diety do dróg oddechowych, zachłystowe zapalenie płuc, odleżyny lub perforację przewodu pokarmowego, zakażenie otrzewnej.
Żywienie parenteralne to metoda leczenia żywieniowego, które polega na podawaniu wszystkich składników potrzebnych do życia bezpośrednio do żyły. Żywienie pozajelitowe stosuje się w celu zabezpieczenia przed śmiercią głodową pacjentów z zespołem złego wchłaniania, w niedrożności jelit lub po rozległej resekcji jelit. W ten sposób ratuje się również osoby w stanie krytycznym na oddziałach intensywnej terapii, po rozległych poparzeniach, w śpiączce, dzieci z wrodzonymi wadami układu pokarmowego lub wcześniaki, u których układ pokarmowy nie jest jeszcze w pełni rozwinięty.
Dostarczanie potrzebnych do życia składników odbywa się w żywieniu pozajelitowym na dwa sposoby: poprzez żyły obwodowe przy użyciu kaniuli, czyli cieniutkich rurek, lub przez żyłę główną przy pomocy specjalnie założonego cewnika, z którym można funkcjonować przez wiele lat. W większych naczyniach stosuje się także wszczepialną pod skórę komorę, czyli port TID, który jest całkowicie niewidoczny i także ułatwia normalne funkcjonowanie.
Pojęciem żywienie medyczne określa się ogół nowoczesnych preparatów odżywczych, stworzonych przez specjalistów z myślą o osobach, które z przeróżnych powodów nie są w stanie dostarczyć organizmowi niezbędnych składników pokarmowych. Stosuje się je zarówno profilaktycznie, uzupełniająco, jak i leczniczo. Dzięki temu pacjent odzyskuje siły i energię. Wiele firm specjalizuje się w pomocy osobom potrzebującym żywienia medycznego i produkuje doustne preparaty odżywcze, czyli specjalne odżywki medyczne w postaci napojów, proszku czy deserów. Dostępne są one w aptekach, sklepach medycznych lub sklepach internetowych.
Żywienie enteralne i parenteralne wymaga specjalnie przygotowanych diet dostępnych w aptekach i sklepach medycznych (także online). Jadłospisy, po które sięga się w leczeniu żywieniowym, muszą być dostosowane do konkretnego pacjenta, jego przypadłości oraz potrzeb organizmu. Gotowe preparaty mogą zapewnić choremu dietę polimeryczną, czyli z nieprzetworzonych składników, dietę oligomeryczną złożoną z łatwiej przyswajalnych składników dla osób z zaburzeniami trawienia i wchłaniania oraz dietę monomeryczną, której składniki poddano rozpadowi, by w o wiele prostszej postaci zostały wchłonięte przez organizm.
W przypadku żywienia enteralnego używa się specjalistycznych, produkowanych przez przemysł farmaceutyczny, gotowych do użytku diet dojelitowych, które zawierają wszystkie potrzebne składniki odżywcze. Są to diety zbilansowane, czyli takie, które dostarczają niezbędnych elementów w odpowiednich proporcjach. Gotowa mieszanka musi mieć w swoim składzie węglowodany, tłuszcze, aminokwasy, wodę, elektrolity i pierwiastki śladowe. Diety takie jak Fresubin 1200 Complete czy Supportan są bezglutenowe i klinicznie wolne od laktozy, dzięki czemu będą odpowiednie dla osób z nietolerancjami pokarmowymi. Kaloryczność tak podanego posiłku oczywiście także musi być dostosowana do stanu pacjenta. W przypadku żywienia pozajelitowego mieszanka ma postać płynną.
W przypadku choroby wymagającej hospitalizacji pacjent żywiony jest w warunkach szpitalnych, gdzie dostęp do specjalistycznego sprzętu jest ułatwiony. Kiedy jednak żywienie dojelitowe lub pozajelitowe musi trwać przez dłuższy czas, może przebiegać w domu pacjenta po jego zakwalifikowaniu do leczenia. Na podstawie skierowania od lekarza z oddziału szpitalnego jest ono refundowane przez Narodowy Fundusz Zdrowia. Pacjentom ułatwia się przyjmowanie pokarmu przez wytworzenie specjalnej przetoki PEG do żywienia dojelitowego albo cewnika czy portu TID do żywienia pozajelitowego. Pacjent lub opiekun muszą zostać przeszkoleni, ponadto osoba żywiona w ten sposób pozostaje pod stałą opieką i kontrolą lekarską. Żywienie tego typu prowadzą specjalistyczne ośrodki w całej Polsce.
Żywienie enteralne i parenteralne ratuje życie pacjentów, które w wielu przypadkach chorobowych byłoby zagrożone przez problemy z normalnym odżywianiem się oraz negatywne skutki niedożywienia. Być może nie jest to rozwiązanie w pełni komfortowe, ale skuteczne – podczas jego trwania można w miarę normalnie funkcjonować, a docelowo wrócić dzięki niemu do zdrowia.
Zapisz się na newsletter Żywienie ma znaczenie i dowiaduj się o nowościach w naszym serwisie jako pierwszy.
Nie musisz wychodzić z domu, zamów nasze produkty z wygodną dostawą pod same drzwi.
