Operacja to dla pacjenta ogromny stres. Istotne, aby został on do niej należycie przygotowany pod wszystkimi względami, również pod kątem dietetycznym. Kondycja organizmu znacząco wpływa na późniejszy proces regeneracji. Dlatego tak ważny stał się w medycynie termin „żywienie przedoperacyjne” (zamiennie nazywany również żywieniem okołooperacyjnym). W jaki sposób dieta ma przygotować pacjenta do operacji i leczenia? I jakie postępowanie dietetyczne powinno zostać wdrożone?
Dlaczego tak ważne jest zwrócenie uwagi na żywienie pacjenta? Operacja stanowi ogromne obciążenie dla organizmu. Powoduje to zwiększone zapotrzebowanie zarówno na energię, jak i składniki odżywcze. Wsparcie organizmu poprzez zmodyfikowanie diety przed zabiegiem pomaga lepiej znieść wysiłek związany z rekonwalescencją. Stan odżywienia pacjenta ma bezpośredni wpływ na jego kondycję po interwencji chirurgicznej.
Przed wdrożeniem żywienia przedoperacyjnego kompleksowo oceniany jest stan odżywienia pacjenta. W ten sposób ustala się, czy zaistniał stan niedożywienia. Dlaczego to takie ważne? Tylko dzięki temu można podjąć odpowiednie działania mające na celu maksymalne dożywienie (co nazywamy leczeniem żywieniowym).
W wyniku zaplanowanej terapii żywieniowej ma nastąpić poprawa stanu odżywienia lub ma być utrzymany taki stan, który nie pogorszy zdrowia pacjenta po operacji. Dzięki temu zmniejsza się ryzyko powikłań pooperacyjnych, związanych na przykład z gojeniem się ran, a także zespoleń w przewodzie pokarmowym. Dzięki żywieniu okołooperacyjnemu organizm, któremu nie brakuje składników odżywczych, szybciej dochodzi do siebie po zabiegu chirurgicznym.
Organizm może odpowiadać na uraz chirurgiczny reakcjami, które zmieniają równowagę metaboliczną, podwyższając katabolizm (proces metaboliczny polegający na rozkładzie cząsteczek). Aby zmniejszyć odpowiedź kataboliczną, pacjent musi prawidłowo się odżywiać, dostarczając sobie odpowiednią ilość składników odżywczych, w tym kalorii i białka.
Jeżeli stwierdza się niedożywienie, może dojść do powikłań pooperacyjnych, takich jak słabsze gojenie się ran, rozejście się rany (ewentracja), zbyt słaba regeneracja wątroby i inne. Co ważne, niedożywienie stanowi zawsze zagrożenie dla zdrowia i życia, zwłaszcza wśród osób dotkniętych poważnymi chorobami przewlekłymi, a interwencja chirurgiczna jeszcze bardziej to zagrożenie pogłębia.
Konsekwencje niedożywienia odczuwa cały organizm: wszystkie tkanki, narządy i układy. Taki stan upośledza działanie wszystkich układów, a także prowadzi do uszkodzeń różnych narządów. Warto podkreślić, że wielu pacjentów chorych na nowotwory umiera nie tyle bezpośrednio z powodu choroby nowotworowej, co w wyniku spowodowanego przez nią niedożywienia. Dlatego interwencja żywieniowa jest tak istotna zwłaszcza w przypadku niedożywionych pacjentów onkologicznych. Aby wzmocnić organizm pacjenta, lekarz ma za zadanie ocenić, czy chory w okresie przedoperacyjnym powinien przyjmować pokarmy doustnie, czy też dojelitowo lub pozajelitowo.
Około 35-55 % pacjentów trafiających do szpitala jest niedożywionych, co niekorzystnie wpływa na rokowania. Może za to odpowiadać ogólnie zbyt mała ilość oraz kaloryczność spożywanych pokarmów, spożywanie pokarmów o niskiej wartości odżywczej lub zwiększone zapotrzebowanie organizmu na pokarm, którego nie pokrywa dotychczasowa dieta.
Powodem wystąpienia niedożywienia może być:
Na podstawie badań określa się czy niedożywienie pacjenta jest lekkie, umiarkowane, czy ciężkie. Podczas przyjęcia do szpitala przeprowadzana jest ocena stanu odżywienia za pomocą metod takich jak SGA (Subjective Global Assessment) lub NRS 2002 (Nutritional Risk Score).
W przypadku stwierdzenia niedożywienia lekarz zaleca leczenie żywieniowe, czyli wprowadzenie żywności specjalnego przeznaczenia medycznego w postaci diety doustnej, dojelitowej lub pozajelitowej. Najpierw powinien jednak przeprowadzić dokładny wywiad medyczny: określić ogólny stan zdrowia pacjenta, jego aktywność ruchową i uzyskać informacje o innych chorobach. Należy również ustalić, czy istnieje możliwość kompletnego żywienia doustnego.
W roku 2012 Ministerstwo Zdrowia wprowadziło ustawę, według której każdy pacjent przed operacją musi zostać poddany ocenie stanu żywienia. To bardzo ważne, bo lekarze zalecają, aby u osób z dużym ryzykiem żywieniowym zastosować leczenie żywieniowe nawet od dziesięciu do czternastu dni przed operacją – nawet jeżeli spowoduje to przełożenie operacji na inny termin.
O wszystkich zaleceniach dietetycznych pacjent powinien zostać poinformowany przez lekarza prowadzącego. Zwykle takie osoby powinny przyjmować normalne pokarmy do wieczora przed zabiegiem operacyjnym lub do momentu, który wskaże lekarz. Również w krótkim czasie od zabiegu mogą jeść normalnie – od momentu wskazanego przez lekarza.
Nie wykazują one cech niedożywienia, więc nie wymagają interwencji żywieniowej – ich dieta przed operacją ani po niej nie musi być modyfikowana. Oczywiście zawsze warto pamiętać o zasadach zdrowego odżywiania. Jeśli lekarz lub dietetyk nie zaleci inaczej, należy dostarczać organizmowi zdrowe źródła białka, takie jak chude mięso czy nasiona roślin strączkowych, witaminy i minerały w postaci warzyw i owoców, pełnoziarniste produkty zbożowe jako źródło węglowodanów złożonych oraz zdrowe tłuszcze roślinne.
Obecnie żywienie doustne stosuje się tylko i wyłącznie poprzez opracowane diety przemysłowe. To najprostsza i zarazem najmniej inwazyjna dla pacjenta metoda, polegająca na przyjmowaniu wysokoenergetycznych preparatów odżywczych, które podawane są w postaci napojów. Należy spożywać je ściśle według zaleceń lekarza! Zaletą diet przemysłowych jest niezmienny, ściśle określony skład i brak składników, które mogą zaszkodzić.
Dzięki dietom przemysłowym można korygować zaburzenia metaboliczne wywołane chorobą. Diety przemysłowe są dopasowane do potrzeb pacjentów w różnych jednostkach chorobowych – w zależności od zapotrzebowania zawierają odpowiednie ilości oraz właściwej jakości składniki odżywcze: białka, tłuszcze i węglowodany, witaminy, a także makro i mikroelementy.
Metoda ta wykorzystuje przewód pokarmowy do dostarczenia pokarmu. W żywieniu jelitowym organizm sam trawi i wchłania składniki odżywcze. Polega ono na podawaniu naturalnie pozyskanych produktów diety przemysłowej (m.in. białka, elektrolitów, witamin) do przewodu pokarmowego. Preparaty wprowadzane są poprzez sondę.
Żywienie jelitowe przed operacją może być wskazane dla osób z niedożywieniem, a zwłaszcza dla tych pacjentów, którzy mają problemy z przełykaniem, cierpią na choroby jelit, choroby nowotworowe, powikłania po innych operacjach itp. Żywienie jelitowe może odbywać się w szpitalu (niezbędne jest założenie sztucznego dostępu) lub w domu (także pod opieką wykwalifikowanej osoby).
Żywienie pozajelitowe zakłada dostarczenie wszystkich niezbędnych składników odżywczych dożylnie, z pominięciem przewodu pokarmowego. Pacjentowi poprzez cewniki żylne podaje się wtedy mieszaniny odżywcze, zawierające szereg witamin, aminokwasów, węglowodany, białko, tłuszcze, a więc wszystko, co potrzebne do prawidłowego funkcjonowania organizmu.
Żywienie przed operacją ma ogromne znaczenie dla każdego pacjenta. Każda osoba przed operacją musi zostać zdiagnozowana przez lekarza pod kątem niedożywienia. W zależności od stanu pacjenta zaleca się inne podejście dietetyczne. Prawidłowe odżywienie będzie miało znaczący wpływ na późniejsze gojenie się ran i ogólny powrót do zdrowia. Praktyka pokazuje, że obecnie żywienie przedoperacyjne bywa zaniedbywane, dlatego warto zwracać na to uwagę i zadbać o swoje zdrowie!
Serwis zywieniemazanczenie.pl ma z założenia charakter wyłącznie informacyjno-edukacyjny. Zamieszczone tu materiały w żadnej mierze nie zastępują profesjonalnej porady medycznej. Przed zastosowaniem się do treści medycznych znajdujących się w serwisie należy skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą.
Zapisz się na newsletter Żywienie ma znaczenie i dowiaduj się o nowościach w naszym serwisie jako pierwszy.
Nie musisz wychodzić z domu, zamów nasze produkty z wygodną dostawą pod same drzwi.
