Żywienie pacjentów onkologicznych

Żywienie odgrywa kluczową rolę w życiu zarówno zdrowego, jak i chorego człowieka. Szczególnie istotne jest na wszystkich etapach leczenia onkologicznego. W czasie trwania choroby nowotworowej prawidłowa dieta jest kluczowa w procesie leczenia.

Choroba nowotworowa wpływa na życie chorego i jego bliskich. Ich wsparcie będzie teraz ważniejsze niż kiedykolwiek wcześniej. Nowotwór zmienia stan zdrowia chorego, wpływa na jego relacje z otoczeniem, samopoczucie, a także, co jest niezwykle istotne, na możliwości odżywiania, apetyt oraz odczucie smaku i zapachu. W trakcie choroby nowotworowej istotne jest zapewnienie pacjentowi odpowiedniego do jego potrzeb odżywiania. Bardzo często u chorych onkologicznych występuje osłabienie apetytu, niechęć do jedzenia, chudnięcie i niedożywienie. U części osób utrata masy ciała następuje przed zdiagnozowaniem nowotworu.

Stan odżywienia pacjenta onkologicznego

Prawidłowe odżywianie, w tym uzupełnianie niedoborów składników pokarmowych, wpływa pozytywnie na proces leczenia: pomaga w walce z nowotworem, przyspiesza zdrowienie i jest ważne na każdym etapie leczenia onkologicznego – także w leczeniu paliatywnym, kiedy przyjmowanie posiłków może być z różnych względów utrudnione. W tej sytuacji preparaty odżywcze i dietetyczne środki spożywcze mogą w całości odpowiedzieć na zapotrzebowanie energetyczne. Jeśli to zapotrzebowanie nie może zostać zrealizowane poprzez przyjmowanie jedzenia naturalną, doustną drogą, rozwiązaniem jest żywność specjalnego przeznaczenia medycznego.  W określonych przypadkach trzeba zdecydować się na opcję żywienia dojelitowego – skutecznego rodzaju leczenia żywieniowego. Niezbędne w stanach niedożywienia i zmniejszające ryzyko niedożywienia.

Spadek masy ciała obserwuje się nie tylko w trakcie leczenia onkologicznego, ale i po jego zakończeniu.

W zależności od sytuacji chorego ważne jest:

• zapobieganie chudnięciu, jeżeli można je przewidzieć,
• utrzymanie odpowiedniego stanu odżywienia, jeżeli jest prawidłowe, leczenie niedożywienia, jeśli do niego doszło,
• wspomaganie rekonwalescencji po zakończeniu leczenia,
• zmniejszanie ubytku masy ciała w okresie terapii paliatywnej.

We wszystkich sytuacjach należy starać się zapewnić w pożywieniu chorego podaż wszystkich niezbędnych składników odżywczych i wody.

Utrata masy ciała u pacjentów onkologicznych może mieć wiele przyczyn. Należą do nich:

• Stosowane metody leczenia:
  • zabiegi operacyjne – głodzenie przed zabiegiem i po nim, zwiększone zapotrzebowanie na substancje odżywcze, powikłania pooperacyjne,
  • chemioterapia i radioterapia – te metody leczenia niszczą nie tylko komórki nowotworowe, ale także inne komórki organizmu, dodatkowo upośledzają odporność co sprzyja infekcjom; uszkodzeniu mogą ulec m.in.: śluzówki jamy ustnej i przewodu pokarmowego, komórki szpiku i układu nerwowego; w efekcie terapii pacjenci skarżą się na zapalenie jamy ustnej, dziąseł, ból ze strony przewodu pokarmowego, nudności, niesmak, zaburzenia połykania, biegunki, chudnięcie,
  • leczenie farmakologiczne – niektóre leki przeciwbólowe powodują osłabienie apetytu.

• Dolegliwości bólowe i depresja, lęk przed chorobą i leczeniem.
• Stosowanie niewłaściwej diety, głodówek i innych szkodliwych sposobów żywienia.
• Zwiększone zapotrzebowanie na pożywienie w trakcie gojenia ran czy zdrowienia bez odpowiedniej podaży pożywienia.
• Towarzyszące chorobie nowotworowej osłabienie apetytu, niesmak, nudności, postępujące zmęczenie, chudnięcie i wyniszczenie – kacheksja nowotworowa (wyniszczenie wynikające z przebiegu choroby nowotworowej). Żywienie w chorobie nowotworowej jest niezwykle ważne dla pacjenta, choćby dlatego, że jak pokazują badania, przyczyną śmierci jednej czwartej osób jest niewłaściwe żywienie pacjentów onkologicznych (niedożywienie).

UWAGA!!! Sytuacje szczególne:

• umiejscowienie nowotworu w przewodzie pokarmowym (min.: w jamie ustnej, gardle, żołądku, jamie brzusznej) może utrudniać lub uniemożliwiać przyjmowanie pokarmów,
• nowotwory głowy i szyi mogą uniemożliwiać gryzienie, żucie i połykanie,
• po niektórych operacjach na przewodzie pokarmowym lub z powodu rozrostu guza w jamie brzusznej pacjent nie będzie mógł się odżywiać doustnie,
• ciężkie biegunkI popromienne (po radioterapii) uniemożliwiają przyjmowanie posiłków doustnie (w takich sytuacjach lekarz powinien rozważyć żywienie dojelitowe lub pozajelitowe).

Właściwe żywienie znacząco zwiększa szanse w walce z chorobą, dlatego wszystkie niepokojące objawy wpływające na apetyt należy skonsultować z lekarzem.

Warto już na początku zapytać lekarza lub dietetyka: jakie problemy dotyczące żywienia mogą wystąpić w trakcie terapii, na co zwracać uwagę, jakie napoje odżywcze stosować i na jakim etapie leczenia.

Zbilansowana dieta w procesie leczenia pacjenta onkologicznego

Ważnym elementem w diecie pacjenta onkologicznego są oleje roślinne – źródło nienasyconych kwasów tłuszczowych. Dostarczanie wszystkich składników odżywczych (białko pełnowartościowe, łatwostrawne tłuszcze w czasie choroby nowotworowej, węglowodany, witaminy i składniki mineralne) nie tylko zmniejszy ryzyko niedożywienia pacjenta, ale będzie wydatnym wsparciem w procesie leczenia.

Warto zwrócić uwagę na to, by produkty zbożowe były jak najmniej oczyszczone i przetworzone – pełnoziarniste produkty zbożowe są źródłem energii oraz błonnika pokarmowego w diecie chorującego.

Dobrym źródłem białka są produkty mleczne, jeśli oczywiście pacjent jest w stanie je przyswajać (fundamentalne są tu oczywiście zalecenia żywieniowe lekarza prowadzącego, który także powinien brać pod uwagę preferencje żywieniowe pacjenta). Warto w tym kontekście podkreślić rolę, jaką odgrywają produkty pochodzenia roślinnego (niekoniecznie podstawą w diecie pacjenta onkologicznego muszą być tłuste mięsa). Najlepszym źródłem białka roślinnego są warzywa strączkowe.

Właściwie zbilansowana dieta a problemy układu pokarmowego

Diety doustne stosowane są nie tylko z powodu chudnięcia, ale także w przygotowaniu do leczenia operacyjnego czy w zapobieganiu niedożywienia w trakcie chemioterapii, radioterapii i w leczeniu paliatywnym.

Jedno jest pewne: prawidłowe żywienie w trakcie leczenia onkologicznego (przyjmowanie posiłków o właściwych porach, dietetyczne środki spożywcze) sprawi, że osobie chorującej nie zabraknie niezbędnych składników odżywczych. Sama dieta pacjenta musi być oczywiście uzależniona od konkretnych przypadków i problemów – np. guzy w obrębie przewodu pokarmowego radykalnie zmieniają zalecenia żywieniowe.

Serwis zywieniemaznaczenie.pl ma z założenia charakter wyłącznie informacyjno-edukacyjny. Zamieszczone tu materiały w żadnej mierze nie zastępują profesjonalnej porady medycznej. Przed zastosowaniem się do treści medycznych znajdujących się w serwisie należy skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą.